Мукъаддес Китап: Зебур
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-01-27T08:11:39.153643+00:00

Мукъаддес Китап

Мукъаддес Китап

1. Зебур Ве Икмет Китаплары
2. Алланынъ Адлары
3. Сёзлюк
4. Узунлыкъ Ольчюлери
5. Сепильген Шейлернинъ Ольчюлери
6. Шингенлик Ольчюлери
7. Агъырлыкъ Ольчюлери
8. Эски Васиет Деври Хронологиясы
9. Ибраим Ве Агъа-къардашларынынъ Эвлятлары

10. Теврат Ве Зебур Китапларында Олгъан Иса Месих Акъкъында Базы Пейгъамберликлер Ве Оларнынъ Беджерилюви

11. Хариталар

Мукъаддес Китап акъкъында

«Мукаддес Китап» деген ад текликте къулланылса да, аслында, бу, китаплар джыйынтыгъыдыр. Бу китапларнынъ джыйынтыгъы – Алланынъ Сёзюдир (къ. юн. библиа сёзю «китаплар» манасыны анълата; шу сёзнен Мукъаддес Китапнынъ ады бутюн дюнья тиллеринде пейда олды). Бу китапны адет-узьре эки къысымгъа болелер: Эски Васиет (Иса пейгъамбер догъмаздан эвель язылгъан китаплар) ве Янъы Васиет (Иса пейгъамбернинъ яшайышынен багълы олгъан заман акъкъында ве Онынъ олюми ве тирилювинден сонъраки девир акъкъында язылгъан китап ве мектюплер).

Мукъаддес Китап башкъа тюрлю де болюне, бу неширде биз тамам шу усулны къулланамыз. Мукъаддес Китапнынъ биринджи джыйынтыгъы Теврат эди. Шу адны Мукъаддес Китапнынъ биринджи беш китабы ташыйлар. Оларнынъ башкъа ады Мусанынъ Беш Китабы я да Мусанынъ Къануны. Булардан сонъ Тарихий китаплар келе, мында Ханаан топрагъына кирген сонъ, Исраиль девлетининъ ильк тарихий вакъиалары тасвир этиле, девлетнинъ мейдангъа келюви ве Исраильнинъ биринджи падишалары акъкъында, озь топрагъындан сюргюн этильген халкънынъ фаджиасы ве сонъраки къайтувы акъкъында айтыла. Бундан сонъ кельген Зебур ве икмет китаплары адлы джыйынтыкъта еудий халкъынынъ шахсий ве ичтимаий литургиясы, эм де земаневий ве осеяткъан несильни огретюв ичюн муим олгъан насиатлар ер ала. Бундан сонъ Пейгъамберлернинъ китаплары келе, оларны бизге Исраиль ве Ехуда девлетлерининъ пйгъамберлери къалдыргъандыр. Бу пейгъамберлер халкъкъа Алланынъ Сёзюни кетире, халкъны арткъа, озь Яратыжысына къайтара ве агъыр мусибетлер вакътында джесарет бере эдилер. Шуны къайд этмек керек ки, юкъарыда айтылгъан китапларнынъ чокусы хронологик тертипте дегиль, адет-узьре мевзулар шекильде ерлештирильгендир. Китаплардаки вакъиалар ве пейгъамберлернинъ хызмети акъкъында тафсилятлыджа хронологик малюмат алмакъ ичюн, Сизлерни хронологик джедвеллерге мураджаат этмеге риджа этемиз, оларны неширимизнинъ сонъунда тапа билесиз. Юкъарыда айтылгъан джыйынтыкълар умумий оларакъ 39 китапны къаплап ала, олар миляттан эвель бир бучукъ бинъ йыл девамында еудий ве арамий тиллеринде чешит муэллифлер тарафындан язылгъандыр. Оларнынъ эсас вазифеси – Алла ве еудий халкъынынъ арасындаки мунасебетлер, сонъра да бутюн инсаниетнен мунасебетлер акъкъында айтып бермектир.

Сонъра кельген 27 китап, эксериетинен къадимий юнанджа язылып, ичине энъ эвеля Инджиль джыйынтыгъыны алалар. Инджильге кирген китаплардан дёрт китап Иса Пейгъамбернинъ аяты, талиматы, олюми ве тирилюви акъкъында икяе этелер. Биринджи бакъышта бу дёрт китап айны вакъиалар акъкъында язылгъан, ве оларнынъ бир чокъ ерлери текрарлана, деген фикир догъмакъ мумкюн. Бир тарафтан бу догърудыр, лякин дёрт айры-айры икяе башкъа-башкъа муэллифлер тарафындан язылып, тек бир дане аятнынъ шаатлары олып келелер ве шунынънен бирликте, олып кечкен вакъиаларнынъ энъ толу тасвирини алмагъа ярдым этелер. Шу дёрт китапнен (бирисининъ догърудан-догъру девамы олгъан) Эльчилернинъ фаалиети китабы сыкъы багълыдыр. Мында Исанынъ кокке котерильгенинден сонъ, месихчилер джемиетининъ биринджи йыллары акъкъында ве Онынъ шегиртлери Рим империясынынъ сакинлери арасында Къуванчлы Хаберни даркъатып башлагъанлары акъкъында айтыла. Къалгъан китаплар Эльчилернинъ язылары адында топланып, озюнинъ ичине Иса Пейгъамбернинъ шегиртлери иманлылар джемиетине ве айры адамларгъа иманларыны пекитмек ве догъру ёлгъа къоймакъ ниетинен, агъыр сынавлардан кечмеге ярдым этмек ичюн язгъан мектюплерни топлай. Джыйынтыкъны Юханнынъ Сырларнынъ ачылувы китабы екюнлей; мында символик бир тиль ярдымынен Алланынъ Онъа къаршы тургъан кучьлерге къаршы гъалебеси тасвирлене.

Мукъаддес Китапнынъ къырымтатар тилине терджимесининъ тарихы

Шимдики заманда, 2016 сенесине къадар, Мукъаддес Китап дюньянынъ бир чокъ тиллерине терджиме этильди. Толусынен беш юз тильден чокъ тиллерге терджимеси бар (шимди дюньяда аман-аман еди бинъ тиль бар деп эсаплана), Китапнынъ базы къысымлары исе эки бинъ тильден зияде тиллерге терджиме этильди.

Бизге белли олгъан къырымтатар тилинде биринджи терджимелер XIV-юнджи асыргъа аиттир. Энъ белли къадимий ядикярлыкъта Кодекс Куманикусте къыпчакъ-къуман-половец тилине биринджи кере терджиме этильген Алланынъ Он Эмирини, Сулейманнынъ Икметли сёзлер китабындан парчаларны, Инджильден алынгъан парчаларны, «Бизим Бабамыз» дувасыны ве Зебурдан алынгъан бир сыра йырларны тапмакъ мумкюн. XVIII-инджи асырнынъ ортасына Марк, Юхан, Матта, Луканен берильген Инджиль аиттир (Къаракъоба метинлери). Бу метинлер шимдики вакъыткъадже толу шекильде келип етмедилер, лякин оларнынъ базы парчалары сакъланып къалгъан. XX-нджи асырнынъ 70-инджи сенелеринде Мукъаддес Китапнынъ къырымтатар тилине терджимесини «Мукъаддес Китапны терджиме институты» башлады. О заман Юнус пейгъамбернинъ китабы терджиме этильди (1978 с.), сонъра Маттанен берильген Инджиль терджиме этилип, нешир этильди (1985 с.). Иш 1990-ынджы сенелери девам эттирильди; о заман 1996 сенеси Озьбекистанда «Эйи Хабер» китабы нешир этильди, онынъ ичине Юхан, Луканен берильген Инджиль, Эльчилернинъ фаалиети ве Якъупнынъ мектюби кирди. Сонъра иш XXI-инджи асырда Къырымда девам этти; бир-бири артындан «Иса Месих акъкъында риваетлер» (2002 с.), «Алланынъ пейгъамберлери» (2005 с.), «Маттанен берильген Инджиль» (2006 с.), «Сулейманнынъ икмети» (Икметли сёзлер ве Джемаат башы, 2008 с.), «Инджиль» (Матта, Марк, Лука, Юхан ве Эльчилернинъ фаалиети, 2008 с.), «Теврат» (Башланув, Чыкъыш, Къануннынъ текрары, 2009 с.) ве «Зебур» (2011 с.) китаплары басылды.

2002-нджи сенесинден башлап 2015-инджи сенесине къадар бу терджименинъ устюнде «Мукъаддес Китапны терджиме институты»нынъ хадимлер группасы «Мукъаддес Китапны биринджи оларакъ терджиме эткенлер» тешкилятынынъ мутехассысларынен берабер иш бирлик яптылар. Терджиманлар группасынынъ огюнде тургъан эсас макъсат – къадимий еудий, арамий ве юнан тиллеринде язылгъан асыл метиннинъ манасыны догъру акс этмек эди.

Бу терджиме япылгъанда, эсас менба оларакъ шимдики заманда энъ нуфузлы деп эсаплангъан метинлернинъ нешири ве тенкъидий аппарат къулланылгъандыр. Къадимий еудий тили ичюн – бу Biblia Hebraica Stuttgartensia, 5-инджи нешир; мында Ленинград Кодекси шеклиндеки Масора метини такъдим этильгендир, бу метин къарарнен м. с. 1000-инджи йылы битирилип, сонъра бир чокъ даа да къадимий олгъан метинлернен тенъештирильди ве догъуртылды. Къадимий юнанджа язылгъан метинлер ичюн исе бойле менба оларакъ Greek New Testament (UBS, 4-юнджи нешир) къулланылды, бу метин толусынен Novum Testamentum Graece, Nestle-Aland 27-нджи неширинен айныдыр. Бу метин бир чокъ къадимий эльязмаларгъа эсасланып тизильди, оларнынъ арасында IV-V асырларгъа аит Синай, Александрия ве Ватикан Кодекслеринден япылды. Бу кодекслерге еудий китапларынынъ (Эски Васиетнинъ) терджимелери де кирди; бу терджимелерге Септуагинта деген ад берильди.

Юкъарыда къайд этильген менбалардан гъайры, терджиманлар озь ишинде эллеринде олгъан Мукъаддес Китапларнынъ башкъа тиллерге япылгъан терджимелеринен иш туттылар, бу терджимелер арасында рус, украин, озьбек, тюрк ве башкъа тиллерге япылгъан терджимелер. Бойле ишнинъ макъсады – метинни даа да яхшы анъламакъ ве терджимелернинъ башкъа вариантларынен таныш олмакъ эди. Бизим базы окъуйыджыларымыз 1876 сенесининъ Синодаль терджимеси деп адландырылгъан ве кениш даркъалгъан Мукъаддес Китапнынъ рус тилине япылгъан терджимесинен таныш олмакъ мумкюнлер. Бизлер терджимелеримизде бу терджимеге мураджаат эткен олсакъ да, оны темель оларакъ къулланмадыкъ. Озюнинъ къыйметине бакъмадан, бу терджиме 150 йыл эвельси япылды; о заманларда терджименинъ башкъа принциплери ишлетиле эди, ве о заманларда базы къадимий менбалар эльде ёкъ эди. Бизим терджимемизде дикъкъат айры бир терджимеге дегиль де, энъ эвеля къадимий менбаларгъа берильди. Лякин сизни ишандырмакъ истеймиз ки, бизим терджимемиз ве Синодаль терджимеси арасында мана джеэттен фаркълар олса биле, бу фаркълар минималь олып, метиннинъ умумий менимсевине тесир этмей.

Метиннинъ мана ве шекли бир къач этаптан ибарет олгъан эр тарафлама тешкерювлерден кечти. Асыл мананынъ догърулыгъындан гъайры, группа бу мананы земаневий, окъуйыджыларгъа анълайышлы олгъан, яхшы эдебий тильде акс эттирмеге гъайрет этти. Биринджи басамакъта, тафсилятлы азырлыкъ ишлери этильген сонъ, къырымтатар тилине терджиме япылды. Сонъ теологик муаррирнинъ тарафындан терджеме къадимий эльязмаларнен тенъештирильди. Экинджи басамакъта Къырымнынъ чешит ерлеринде яшагъан къырымтатарлар да, къадын ве эркеклер, эсли башлы ве яшлар, бильгили ве къырымтатар тилинде агъзавий шекильде субетлешкенлер, терджимени тешкермеге ярдым эте эдилер. Учюнджи басамакъта терджименен филолигик муаррир чалышты. Эр бир басамакъта терджимеге янъы тюзетмелер къошулды. Ишнинъ нетиджесинде терджименинъ эр бир къысмы эльязмаларнен чокъ йыл чалышкъан ве зенгин терджиманлыкъ теджрибеси олгъан консультант тарафындан козетильди.

Мукъаддес Китапнынъ къырымтатар тилине терджимеси он учь йылгъа къадар девам этти.

Ярдымджы материаллар

Бу терджиме ярдымджы материалларнен берабер бериле. Бу материаллар Мукъаддес Китапнынъ асыл метинининъ бир къысмы дегиллер, амма окъуйыджылар даа да яхшы анъласын деп, къошулгъанлар.

Эр бир китаптан эвель кучюк сёз башы кирсетиле, мында тарихий контекст акъкъында, эсас мевзулар акъкъында малюмат, ве сыкъ-сыкъ китапнынъ къыскъа планы бериле. Айры китаплар манаджа къысымларгъа болюнген ве бу къысымларнынъ серлевасы къайд этильгендир, бу серлевалар икяенинъ мевзусы акъкъында къыскъа хабер берелер. Йылдызчыкънен (*) къайд этильген базы сёзлер, фразалар ве аетлерге саифенинъ сонъунда сноскалар бериле; мында анълашылмагъан адлар, сёзлер, медений хусусиетлернинъ манасы анълатыла, я да аетнинъ башкъа манасы бериле. Китапнынъ сонъунда къыскъа сёзлюк бериле; мында базы муим терминлер, анъламлар, базы ад ве джогърафия адлары да анълатыла. Сёзлюктен гъайры, тасвирий менба оларакъ, Ибраим атанынъ несиллер джедвели де бардыр. Къадимий ольчюлерни тасавур этмек ве оларны шимдики ольчюлернен тенъештирмек ичюн, биз ольчюлер джедвелини де кетиремиз. Бундан да гъайры, тасвирий васта оларакъ къадимий дюньянынъ хронология джедвели ве къадимий дюньянынъ хариталары теклиф этиле. Бунъа къошма оларакъ, башкъа материаллар да бардыр. Бу материаллар Сизлерге окъугъан шейлеринъизни даа да яхшы анъламагъа ярдым этер деген умюттемиз.

Нетидже

Мукъаддес Китап – инсаниетнинъ тарихында буюктен-буюк китаптыр, медениет ве иджат этюв сааларынынъ чокъусына тесир эткен дюнья эдебиятынынъ классикасыдыр. Лякин о, энъ эвеля, Алланынъ ве инсаниетнинъ арасында олгъан мунасебетлер тарихыдыр, Онынъ Озю акъкъында вахийи ве Онынъ истегени акъкъындадыр. Биз умют этемиз ки, бу терджиме къырымтатар халкъына бу хазинени ана тилинде ачаджакъ ве инсанларгъа Алланынъ къанунларына коре яшамагъа ярдым этеджектир.

«Мукъаддес Китапны терджиме институты» ве «Мукъаддес Китапны биринджи оларакъ терджиме эткенлер» тешкилятлары терджиманларгъа ве муаррирлерге, бу неширни басып чыкъармагъа ярдым эткенлернинъ эписине озь буюк миннетдарлыгъыны бильдирелер.

Урьмет иле,

«Мукъаддес Китапны терджиме институты» ве «Мукъаддес Китапны биринджи оларакъ терджиме эткенлер»нинъ ишдешлери

Къыскъарувлар

ас. | асыр
б. | баб, я да баблар
бакъ. | бакъынъыз
къ. арам. | къадимий арамий тилинде
къ. еуд. | къадимий еудий тилинде
къ. юн. | къадимий юнан тилинде
къыяс. | къыясланъыз
Мас. | Масора, къадимий еудий эльязма
м. с. | миляттан сонъ, я да Иса пейгъамбер догъмаздан сонъ
м. э. | миляттан эвель, я да Иса пейгъамбер догъмаздан эвель
рус. | рус тилинде
с. | сене, я да сенелер
Септ. | Септуагинта, къадимий юнан терджиме эльязмасы

Зебур Ве Икмет Китаплары

Зебур Ве Икмет Китаплары

1. Зебур

Зебур

Зебур

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150

Зебур: йырлар ве дувалар

«Зебур» серлевасы энъ эвеля Зебур китабына аит, мында Аллагъа дувалар ве макътав йырлары топлангъандыр. Амма бу серлева, акъыл-идракъ огреткен китаплар бирлешмесини шекиллендирген башкъа китапларгъа да аиттир. Оларнынъ базылары ер юзюнде энъ икметли адам олгъан Сулейманнынъ адынен багълыдыр, башкъаларынынъ исе муэллифи ким олгъаны бельгисиздир. Амма оларнынъ эписи Алла къабул эткен, Онынъ истегине ляйыкъ олгъан омюр кечирмек ичюн акъыл огретелер. Ондан гъайры, Алланы терк эткен адамнынъ башына нелер тюшеджегини де бильдирелер.

Еудийдже китапнынъ серлевасы «Техиллим», яни «макътав йырлары». Китап 150 зебурдан ибарет (къадимий юнан эльязмаларында 151-инджи зебур да расткеле). Зебур китабы беш къысымдан ибарет. Исраиль халкъынынъ Вавилон эсиринден къайткъан заманындан башлап, бу беш джыйынтыкъ бир китапны тешкиль этти. Базы йырлар (меселя, 13 и 52 зебурлар) уфакъ-тюфек денъишмелернен Зебурнынъ чешит къысымларында текрарланалар, башкъалары исе Мукъаддес Китапнынъ башкъа китапларында расткелелер (меселя, 17 зебур ве Падишалар акъкъында экинджи китап, 22 баб).

Бу зебурлар шекиль ве мундериджелерине коре пек фаркълылар. Оларнынъ арасында эм ярдым сорап, Аллагъа джан-юректен чыкъкъан ялварувлар да бар, эм душманлардан къорчалав сорап, оларны джезаламагъа окъулгъан дувалар да бар. Къыйын заманлардаки Алланынъ сонъсуз мерамети ве ярдымы ичюн шукюр дувалары да бар. Базы зебурлар Исраиль падишасыны шуретлейлер, къайсына Алла гъалебелер бахшыш этип, къорчалай. Дигерлери къадимий Исраиль тарихынынъ вакъиаларыны хатырлайлар. Энъ парлакъ йырлар Мукъаддес Китапнынъ баш къараманы олгъан Алла-Яратыджыны макътап шуретлейлер. Иманлы адам бу китапта чешит тюрлю кейфи ве алына коре келишкен дуваларны тапып олур. Шу себептен Зебур иманлы адамлар насыл халкътан ве насыл диний адет кутькенине бакъмадан, олар ичюн даима дува дерслиги эди. Чешит халкълардан олгъан шаирлер бу китаптан образ ве усулларны ала эдилер, мукъаддес йырларны тувгъан тиллеринде яза эдилер.

Базы йырларнынъ башында тарихий шахыс ве оларнен багълы вакъиалар акъкъында лаф юрсетиле. Эр кестен чокъ Давут падишанынъ ады анъыла. Давутнынъ бу зебур-йырларгъа не алякъасы олгъаны акъкъында айтмакъ къыйын: о, я муэллиф, я баш къараман, я да бу поэтик жанрнынъ яратыджысы. Биз бойле серлеваларыны «Давутнынъ зебуры» оларакъ терджиме этемиз.

Базы зебурлар (9, 24, 33, 36, 110, 111, 118, 144) акрошиир шекилинде язылгъандырлар. Бу зебур-йырларда эр сатыр я да строфа еудий элифбенинъ невбеттеки арифинен башлана. Бу усул даа Йирмеянынъ агълав йырлары китабында ве Икметли сёзлер китабынынъ сонъки бабларында къулланыла.

Биринджи китап (1–40 б.). Экинджи китап (41–71 б.). Учюнджи китап (72–88 б.). Дёртюнджи китап (89–105 б.). Бешинджи китап (106–150 б.).

Йырларнынъ сайылары

Дюньяда Зебурнынъ йырлары эки эсас аньанеге коре сайыла. Бириси къадимий еудий эльязмаларда ве гъарбий терджимелерде, башкъасы исе къадимий юнан ве шаркъий Авропа, оларнынъ арасында рус, украин ве къырымтатар тиллерине терджиме этильген неширлерде къулланыла. Бойле фаркъ пейда олгъаннынъ себеби шундадыр: базы йырлар экиге айырыла, я да, аксине, эки йыр бирлеше билелер. Лякин бу шей йырларнынъ мундериджесине тесир этмей.

Ашагъыдаки джедвель бу эки аньане арасында олгъан фаркъны косьтере.

Зебур китабында олгъан терминлер

Зебур китабында (кучюк мевзуларда) бир сыра терминлер расткеле, оларнынъ маналары бу куньге къадар толусынен айдынлатылмады. Бу терминлернинъ къулланувы, йырлар акъкъында къошма малюмат берюв ве оларнынъ иджра этюв усулларынен багълыдыр. Къырымтатар тилинде берильген терджимеде бу терминлер къадимий еудий тилинде олгъаны киби къалдырылды. Мында биз Зебур китабында расткельген бу терминлернинъ толу джедвелини ве мумкюн олгъанына къадар оларнынъ маналарыны беремиз. Биз оларны учь эсас къысымгъа болемиз: 1) жанрлар, 2) чалгъы алетлери, 3) нагъмелер.

1) Жанрлар

Шиггайон (7.1) – манасы «агълав йыры» (бакъ. Хав 3.1).

Хиггайон (9.17; 91.4) – манасы «тюшюндже».

Маскиль (31.1; 41.1; 43.1; 44.1; 46.8; 51.1; 52.1; 53.1; 54.1; 73.1; 77.1; 87.1; 88.1; 141.1) – манасы «тюшюндже» я да «насиат».

Аль-хашшеминит (6.1; 11.1) – терминнинъ манасы «секизинджи». Бельки акъайларнынъ къошулып йырлагъаныны яш къызларнынъ къошулып йырлагъанынен (Аль-аламот (45.1) термининен) къыясламакъ ичюн къуллангъандыр. Бу йырджыларнынъ эки такъымы 1 Тарих вакъиалары китабында (1 Тар 15.19-21) косьтериле. Ондан гъайры, терминлер, йырларны алчакъ (акъай) я да юксек (къадын-сопрано) сесинен иджра этмек кереклигини де анълата билелер.

Миктам (15.1; 55.1; 56.1; 57.1; 58.1; 59.1) – раввинист аньанесине коре «алтын шиир».

Аль-махалат (52.1; 87.1) – «оюнлар» манасыны анълаткъан терминдир. Давут падиша Сионгъа Алланынъ Сандыгъыны къайтаргъан вакътыны хатырлата (2 Падишалар 6.14, 15).

Зиярет йыры – «чыкъув йыры», он беш йырнынъ кучюк мевзусыдыр. Бу йырларны Ерусалимге, эр йыл олгъан байрамларны келип къайд этмек ичюн, якъынлашкъан зияретчилернинъ такъымлары айткъандыр.

Аль-ташхет (56.1; 57.1; 58.1; 74.1) – «бойнуны урма, бозма» деп терджиме этиле.

2) Чалгъы алетлери

Телли чалгъы алетлеринде (4.1; 6.1; 53.1; 54.1; 60.1; 66.1; 75.1) – еудий термини «негинот» йырны телли чалгъы алетлеринде иджра этильгенини анълата.

Аль-ханнехилот (5.1) термини «нефесли чалгъы алетлери» флейта я да къавалда иджра этильген йырларны анълата.

Аль-хаггиттит (8.1; 80.1; 83.1) термини Гъат шеэринде тюшюнип чыкъарылгъан чалгъы алетини, я да музыканынъ бир чешитини анълаткъан терминдир. Ондан гъайры, бу сёзнинъ терджимеси «юзюм эзильген ер» олып, Чалашлар Байрамыны хатырлата.

3) Нагъмелер

Йонат элем рехоким (55.1) – «узакъ эмен тереклеринден кельген гогерджин» я да «узакъларда индемейип отургъан гогерджин» деп терджиме этиле.

Шошаним (44.1; 68.1) – «замбакълар» манасында. Шушан эдут (59.1), Шошаним эдут (79.1) терминлерини «васиет замбагъы» деп терджиме этмеге мумкюн. Бельки, олар баарьде къайд этильген Песах Байрамыны хатырлата.

Аййелет хашшахар (21.1) – «саба ачылгъаны»ны я да «сабанынъ ярдымы»ны анълата. Бельки бир вакъытлары популяр йырнынъ башланувыдыр.

Алмут лаббен (9.1) – «огъулнынъ олюми» я да «батырнынъ олюми» деп терджиме этмеге мумкюн. Бельки, Давут тарафындан енъильген Гольят акъкъындадыр.

Бу китапта къулланылгъан базы терминлер бираз анълатувны талап этелер:

- Сэла (71 кере Зебур, бир кере Йирмеянынъ агълав йырлары китабында ве учь кере Хавакъкъукъ пейгъамбернинъ китабында расткеле) – техникий музыка термини, бельки эвельде къыскъа бир пауза япмакъ я да иджра этюв услюпни денъиштирмек ичюн къулланылгъандыр.

- Едутун (38.1; 61.1; 76.1) – Давут падишанынъ девринде Алланынъ Чадыры янында топланып йырлагъан йырджыларнынъ ребери (1 Тар 16.41; 25.1, 3, 6).

1

Акъикъий бахыт

1^1+Не де бахтлыдыр
ярамазларнынъ акъылынен юрмеген,
гунакярлар ёлуна тюшмеген,
мыскъылджылар топлашувында отурмагъан адам!
2+О, РАББИнинъ Къанунындан кейф ала,
гедже-куньдюз Онынъ Къануныны тюшюне.
3+Акъкъан сувлар янында сачылгъан,
мейвасыны озь вакътында берген,
япракълары ич солмагъан терек кибидир о адам!
О не япса да, эр шейни беджерир!
4+Ярамайлар бойле дегиллер,
олар ельде савурылгъан тобан киби олурлар.

5Шунынъ ичюн ярамай адамлар къыямет куню къуртулып оламазлар,
гунакярлар да инсафлыларнынъ топлашувында олмазлар.

6+РАББИ инсафлыларнынъ ёлуны биле,
ярамайларнынъ ёлу исе гъайып олур.

2

Алла сайлагъан Падиша

2^1+Не ичюн миллетлер шамата котерелер?

Не ичюн халкълар бош шейлерни акъылгъа къоялар?

2+Дюнья падишалары баш котерелер,
башлыкълары бирлешип, акъыл танышалар,
РАББИге ве Онынъ Месихине къаршы чыкъалар:

3«Къана, оларнынъ зынджырларыны бозып ташлайыкъ,
оларнынъ бугъавларындан азат олайыкъ!»

4+Коклерде Отургъан куледжек,

Рабби оларны масхара этеджек.

5О вакъыт О, ачувнен айтаджакъ,
гъазапланып, оларнынъ юрегине къоркъу сачаджакъ.

6+«Мен Падишаны сайлап,
мукъаддес Сион дагъымда оны ерлештирдим», – дейджек.

7+Мен РАББИнинъ низамнамесини бильдиреджегим.

О, Манъа деди: «Сен Меним Огълумсынъ.

Бугунь Мен Санъа Баба олдым.

8Менден истеп сорасанъ,

Мен Сени халкъларнынъ саиби япаджагъым,
бутюн ер юзюни санъа береджегим,
ве о, Сенинъ барлыгъынъ олур.

9+Демир таякънен халкъларны тар-мар этеджексинъ,
чёльмекчининъ бардагъыны киби, оларны парчалайджакъсынъ», – деди.

10Энди, эй, падишалар, акъыллы олунъыз!

Эй, дюнья ёлбашчылары, огренинъиз!

11+РАББИден къоркъып, Онъа хызмет этинъиз,
эм де къалтырап, къуванынъыз!

12+Огълуны урьмет этинъиз[*],
ёкъса Онынъ ачувы чыкъар,
ве сиз озь ёлунъызда гъайып олурсынъыз,
чюнки Онынъ ачувы тезден алевленир!

Онъа ишангъан адамлар не де бахтлы олурлар!

3

Саба дувасы

3^1+Давут озь огълу Авишаломдан къачаяткъан вакъытта бу зебурны айтты.

2+Я РАББИ, душманларым не къадар чокълашты!

Чокълары манъа къаршы баш котерелер!

3+Чокълары меним джаныма:

«Алла оны къуртармаз», – дейлер.

Сэла

4+Амма Сен, я РАББИ,
чевре-четимде къалкъансынъ,
меним шуретимсинъ,
башымны юкъарыгъа котерген – Сенсинъ.

5+РАББИни къычырып чагъырырым,
ве Озь мукъаддес дагъындан О мени эшитир.

Сэла

6+РАББИ мени къорчалагъаны ичюн,
мен ятып юкълайым, уянып турам.

7+Эр тарафтан манъа къаршы чыкъкъан он бинълердже адамлар
юрегиме къоркъу ич кирсетмез.

8+Я РАББИ, еринъден тур,
къуртар мени, эй, Аллам!

Сен эписи душманларымны ченгесине урып,
ярамазларнынъ тишлерини сындырырсынъ!

9+РАББИ къуртара!

Сенинъ разылыгъынъ халкъынънен олсун!

Сэла

4

Акъшам дувасы

4^1+Баш чалгъыджы ичюн. Телли чалгъы алетлеринде. Давутнынъ зебуры.

2+Сени чагъыргъанымда, мени эшит,
эй, меним адиль Аллам!
Белягъа огърагъанымда,
Сен манъа ярдым эттинъ.
Кене манъа мерамет эйле де,
дувамны эшит!
3Эй, акъайларнынъ огъуллары,
не вакъыткъадже шуретимни масхарагъа чевиреджексинъиз?

Не вакъыткъадже бош ниетлерни севеджексинъиз?

Не вакъыткъадже ялан къыдыраджакъсынъыз?

Сэла

4+Амма билинъиз:

РАББИ инсафлыларны Озю ичюн айырып алды.

Мен Оны чагъыргъанымда,

РАББИ мени эшитир.

5Ачувлангъанынъызда, гуна япманъыз.

Яткъанынъызда, эр бир шейни юреклеринъизде тюшюнинъиз
ве тынчланынъыз.

Сэла

6+Инсафнен къурбанлар чалынъыз
ве РАББИге ишанынъыз!

7+Чокъ адамлар:

«Ким бизге яхшылыкъ косьтереджек?» – дейлер.

Юзюнънинъ нуру устюмизни ярыкълатсын,
я РАББИ!

8Адамлар богъдай ве шарап боллугъына къуваналар,
лякин Сен меним юрегиме чокъча къуванч къойдынъ!

9+Аман-эсен ятып юкълайым,
чюнки, тек Сен, я РАББИ,
манъа хавфсызлыкъта яшамагъа ёл бересинъ!

5

Къорчалав дувасы

5^1Баш чалгъыджы ичюн. Аль-ханнехилот. Давутнынъ зебуры.

2Сёзлеримни эшит, я РАББИ,
тюшюнджелеримни анъла.

3+Фигъан къопаргъан сесимни динъле,
эй, Падишам ве Аллам,
мен Санъа дува этем.

4+Саба сесимни эшит, я РАББИ.

Сабадан Сенинъ алдынъа дувамны кетирип,
джевапны умютнен беклерим.

5Сен яманлыкъны севген Алла дегильсинъ,
яман адам Сенинъ янынъда ер тапмаз.

6+Макътангъан адамлар Сенинъ къаршынъда турмаз.

Къанун бозгъанларнынъ эписини кореджек козюнъ ёкъ.

7+Ялан айткъанларны Сен ёкъ этерсинъ.

РАББИ къанназ ве яланджы адамларгъа игренчнен бакъар.

8+Мен исе, Сенинъ буюк севгинъ ичюн,

Сенинъ Эвинъе киреджегим,

Сенден къоркъып, Мукъаддес Сарайынъа тараф бель букеджегим.

9Душманларым мени козеткенлери ичюн,
мени Сенинъ адалет ёлунъа къой.

Сенинъ ёлунъ огюмде догъру олсун, я РАББИ!

10+Оларнынъ агъзында догърулыкъ ёкътыр,
ичлеринде исе олюм.

Богъазлары – ачыкъ мезар,
озь тиллеринен алдаталар.

11Эй, Алла, оларны джезагъа укюм эт!

Оларнынъ яман ниетлери озьлерини урсун!

Гуналары чокъ олгъаны ичюн,
олар Санъа къаршы чыкъкъанлары ичюн,
оларны тышарыгъа къув.

12Сонъ Санъа ишангъанлар эписи къувансынлар,
даима севинчнен къычырсынлар!

Оларны Озюнъ къорчалайджакъсынъ,

Адынъны севгенлер Сен ичюн шенъленеджеклер!

13+Сен, я РАББИ, инсафлыларгъа яхшылыкъ япасынъ.

Сенинъ разылыгъынъ оларнынъ чевре-четлерини,
къалкъан киби, къорчалай.

6

Беля куньлеринде окъулгъан ярдым дувасы

6^1+Баш чалгъыджы ичюн. Телли чалгъы алетлеринде. Аль-хашшеминит. Давутнынъ зебуры.

2+Я РАББИ, ачувынъда тазирлеме мени,
гъазабынъда мени джезалама!

3Аджы мени, я РАББИ,
меним кучь-къуветим ёкъ.

Мени тедавийле, я РАББИ,
кемиклерим къоркъудан титрей.

4+Джаным да къоркъудан пек титрей.

Сен исе, я РАББИ, не вакъыткъадже бу шей девам этеджек?

5Къайт манъа, я РАББИ, джанымны къуртар,
буюк севгинъ ичюн къуртар мени!

6+Ольгенлер Сени анъмазлар,
олюлер дюньясында ким Санъа шукюр этер?

7Инълей-инълей мен ёрулдым.

Эр гедже агълагъаным ичюн, тёшегим сым-сылакъ,
козьяшларым тёшегимни сылата.

8+Козюмнинъ нуру къайгъыдан къуру,
козьлерим бутюн душманларымдан зайыфлашты.

9+Эй, яманлыкъ япкъанларнынъ эписи,
узакълашынъыз менден,
чюнки РАББИ агълагъанымны эшитти.

10РАББИ ялваргъанымны эшитти.

РАББИ дувамны къабул этеджек.

11+Бутюн душманларым масхара олып,
эписини дешет къапласын!

Кери къайтсынлар, апансыздан утансынлар!

7

Догърулыкъ акъкъында дува

7^1Шиггайон. Давут бу йырны РАББИге Биньямин къабилесинден олгъан Хуш акъкъында йырлады.

2+Мен Санъа ишанам, Аллам, я РАББИ!

Мени эписи къувалагъанлардан къуртар ве къорчала мени!

3+Акис алда олар, арслан киби, джанымны йыртып парчалайджакълар,
ве кимсе мени къуртармайджакъ.
4Аллам, я РАББИ,
эгер мен бирде-бир яман шейни япкъан олсам,
эгер къолларымда акъсызлыкъ олса,

5+эгер меннен муаббетте яшагъан адамгъа яманлыкъ япкъан олсам,
эгер мен себепсиз озюмнинъ душманымны чайпагъан олсам[*],

6о вакъыт душман меним джанымны къувалап етишсин,
омрюмни ерге таптасын, шуретимни топракъкъа атсын.

Сэла

7Тур, я РАББИ, гъазабынъны косьтер!

Къутургъан душманларымнынъ къаршысына чыкъ!

Уян, Аллам!

Сен энди къарар чыкъардынъ!

8+Халкълар Сенинъ этрафынъда топлансынлар,
оларны юксектен идаре этмек ичюн, къайтып кель!

9+РАББИ халкъларны адалетнен суд эте!

Догърулыгъымны ве къабаатсызлыгъымны эсапкъа алып,
мени де суд эт, я РАББИ!
10+Ярамайларнынъ яманлыгъы токътап къалсын,
инсафлыгъа исе кучь бер, эй, адиль Алла,

Сен юреклернен акъылларны сынавдан кечиресинъ!

11+Аллам – мени къорчалагъан къалкъаным,
темиз юреклилерни О, къуртара.

12+Алла адалетли суд эте.

О, эр кунь адамларны къатты соравгъа чеке.

13+Адамлар гуна ёлундан къайтмасалар,

О, къылычыны чыкъарыр,
яйыны котерип, оларны нишангъа алыр.

14+Окъларыны алевлендирип,

О, эджель силясыны азырлар.

15+Мына, яманлыкънен юклю олгъан адам
белягъа толур ве дюньягъа яланны кетирир.

16+Чукъур къазгъан адам да
къазгъан чукъурына озю тюшер.

17Онынъ белясы озюнинъ башына келеджек,
онынъ зулумлыгъы озюнинъ тёпесине тюшеджек.

18+РАББИге Онынъ догърулыгъы ичюн шукюр этерим,

Юдже РАББИнинъ Адына йыр йырларым!

8

Алланынъ шурети ве инсаннынъ къыймети

8^1+Баш чалгъыджы ичюн. Аль-хаггиттит. Давутнынъ зебуры.

2+Я РАББИ, бизим Алламыз,
бутюн ер юзюнде Сенинъ Адынъ не къадар юдже!

Шуретинъ коктен де юксектир!

3+Санъа къаршы чыкъкъан душманнынъ
ве интикъамджынынъ агъызларыны къапатмакъ ичюн,

Сен ойле яптынъ ки,
Сени сабийлер ве уфакъ балалар макътай,
Санъа такъат берелер.

4Козюм Сенинъ къолларынъ яраткъан кокке тикильсем,

Сен ерлештирген ай ве йылдызларынъа бакъсам,

5+адам недир? Сен оны не ичюн акъылда тутасынъ?

Инсан огълу недир? Оны не ичюн къайгъырасынъ?

6Сен инсаннынъ эмиетини мелеклерден бираз уфакъча яптынъ,
шурет ве урьмет таджыны онъа бердинъ.

7+Сен инсанны бутюн яратыджылыгъынънынъ падишасы яптынъ,
бутюн барлыкъны онынъ аякълары астына къойдынъ:

8къой-эчкилернен туварларнынъ эписини,
эм де кийик айванларны,
9коктеки къушларны ве денъиз балыкъларыны,
ве денъиз ичиндеки бутюн джанлыларны.
10Я РАББИ, бизим Алламыз,
бутюн ер юзюнде Сенинъ Адынъ не къадар юдже!

9

Алланынъ догърулыгъы

9^1Баш чалгъыджы ичюн. Алмут лаббен. Давутнынъ зебуры.

Алеф

2+Джан-юректен РАББИге шукюр этерим,

Сенинъ аджайип ишлеринънинъ эписини айтып берерим!

3+Санъа къуванып, тантана этерим,

Адынъа чалгъы чаладжагъым, эй, Юдже Алла!

Беит

4Меним душманларым артына къайттылар,

Сенинъ огюнъде сюрюнип, ёкъ олып кеттилер.

5+Сен суд этип, меним давамны чездинъ,
тахткъа отурдынъ, адалетли суд эттинъ.

Гимел

6+Сен халкъларны сёгдинъ,
инсафсызны ёкъ эттинъ,
эбедиен оларнынъ адларыны ер юзюнден сильдинъ.

Далет

7Душманларны бутюнлей дарма-дагъын эттинъ,
шеэрлеринде таш устюнде таш къалдырмадынъ,
олардан хатыра биле къалмады.

Хе

8+РАББИ эбедиен падишалыкъ этер,
суд этмек ичюн, О, тахтыны ерлештирди.

9+О, дюньяны адалетнен суд этеджек,
халкъларгъа догъру укюм чыкъараджакъ.

Вав

10+Эзиетленгенлер ичюн РАББИ – сыгъынакътыр,
беля заманларда О – сакъланмакъ ичюн ердир.
11+Адынъны бильгенлер Санъа ишаныр,
чюнки Сени къыдыргъанларны къалдырмайсынъ, я РАББИ!

Зайин

12Сионда яшагъан РАББИге чалгъы чалынъыз!

Халкълар арасында Онынъ ишлерини айтып беринъиз!

13Тёкюльген къан ичюн О, джеза бере,
азаплангъанларны О, акъылында тута,
оларнынъ фигъанларыны ич унутмай.

Хет

14+Манъа мерамет эт, я РАББИ,
мени кореджек козю олмагъанлар мени азаплагъанына бакъ!

Сен мени олюм къапусындан къуртарасынъ!
15+Сонъ мен Сион къызынынъ[*] къапуларында
Санъа бутюн макътавларны бильдиририм,

Сен берген къуртарув ичюн къуванчнен къычырырым!

Тет

16+Халкълар озьлери къазгъан чукъургъа тюшти,
озьлери къойгъан тузагъына аякълары илинди.
17+РАББИ суд этип, адамлар Оны таныды,
инсафсыз адам исе озь япкъанларынен тутулды.
Хиггайон. Сэла

Ёд

18+Ярамай адамлар, Алланы унуткъан бутюн халкълар
олюлернинъ дюньясына тюшип кетеджеклер.

Каф

19Амма факъыр адам бутюнлей унутылмаз,
фукъаренинъ умюти эбедиен битмез.

20Тур, я РАББИ!

Инсанлар енъип чыкъмасын,
халкълар Сенинъ огюнъде суд этильсинлер!

21Я РАББИ, халкъларгъа къоркъу сач,
олар адий инсан олгъанларыны бильсинлер.

Сэла

Ламет

22+Я РАББИ, не ичюн менден узакътасынъ?

Не ичюн беля заманларда сакъланасынъ?

23Ярамайлар гъурурланып, фукъарени къувалай,
олар япкъан тузакъларда озьлери тутулсынлар!

Мим

24Ярамай адам озь юрегининъ истеклеринен макътана,
ачкозьге яхшылыкъ япа, РАББИге исе аркъасыны чевире.

Нун

25+Ярамай къопайып, Алланы къыдырмаз.

Онынъ бутюн акъылында Аллагъа ер ёкъ.

Айин

26О эр вакъыт яхшы яшай;

Сенинъ къарарларынъ ондан узакъта,
о, бурнуны котерип, душманларгъа бакъа.

27+О, тюшюне:

«Мен ич сарсылмам,
несильден несильге белянен корюшмем!»

Пе

28+Онынъ агъзы лянетке, ялан ве зулумгъа толу,
тилининъ тюбюнде – беля ве бозукълыкъ.

Саде

29+О, койден тыш сакъланып ята,
къабаатсыз адамны гизли ерлерде ольдюре,
онынъ козьлери фукъаре адамны къыдыралар.

30+Чалылар ичинде сакълангъан арслан киби,
о, гизли ерде отура,
фукъарени тутмакъ ичюн, о, сакълана.

Авына тюшюрип, гъарипни тута.

31Урулгъан, ерге басылгъан фукъаре
онынъ кучьлю панджаларына тюше.

32+О, тюшюне:

«Алла унутты, юзюни къапатты,
япкъанымны ич бир вакъыт корьмез!»

Коф

33Тур, я РАББИ!

Узат къолунъны, эй, Алла!

Унутма заваллыларны!

34Не ичюн ярамайлар Алладан къоркъмай,
не ичюн: «Алла эсап сорамаз», – деп тюшюнелер?

Реш

35+Лякин Сен коресинъ!

Джан агърыларына ве зулумларгъа Сен бакъасынъ,

Озь къолунънен ярамайларнынъ акъкъыны бересинъ.

Заваллы озюни Санъа багълай,
оксюзнинъ ярдымджысы – Сенсинъ.

Шин

36+Инсафсыз ве яман адамнынъ къудретини эксильт,
онынъ яманлыкъларынынъ изи биле къалмасын!

37+РАББИ эбедиен, эр вакъыт Падишадыр!

Халкълар Онынъ еринден ёкъ олурлар!

Тав

38Сен алчакъгонъюллилернинъ тилегини эшитесинъ, я РАББИ!

Юреклерине такъат берип, оларгъа къулакъ ас.

39+Инсан ер юзюнде бир даа къоркъу сачмасын деп,
оксюзлерни ве азаплангъанларны къорчала.

10

Раббиге умют

Баш чалгъыджы ичюн. Давутнынъ зебуры.

1+Мен РАББИге умют багълайым.

Сизлер насыл этип, джаныма дейсиз:

«Къуш киби, дагъынъызгъа учып кет.

2+Бакъынъыз, инсафсызлар яйларыны тартып,
адалетли яшагъан адамларны къаранлыкъта атмакъ ичюн,
окъларыны яйгъа къурдылар.

3+Темеллер бозулгъан сонъ,
инсафлы адам не япаджакъ?»

4+РАББИ Озь Мукъаддес Сарайындадыр.

РАББИ коклерде, Озь тахтында отура.

Онынъ козьлери корелер;

Онынъ бакъышы инсан огъулларыны сынавдан кечире.

5+РАББИ инсафлы адамны сынап бакъа,
лякин инсафсыз адамны ве зорбалыкъны севген адамны

Онынъ кореджек козю ёкъ.

6+Инсафсызларнынъ башына О, янгъан къорны, ягъмур киби, ташлайджакъ,
эм де атеш ве кукюрт ягъдыраджакъ,
куйдюрген ель де оларнынъ къысмети оладжакъ.

7+РАББИ инсафлыдыр,

О, адалетни севе.

Догъру яшагъан адамлар Онынъ юзюни кореджеклер.

11

Ярдым дувасы

11^1Баш чалгъыджы ичюн. Аль-хашшеминит. Давутнынъ зебуры.

2+Къуртар мени, я РАББИ!

Иманлылар гъайып олды,
адам огъулларынынъ арасында ишанчлылар къалмады.

3+Эр кес бир-бирине ялан айта,
дудакълары ялтакъланалар,
юреклери экиюзьлюдир.

4Эр бир ялтакълангъан агъызны,
буюк лафлар эткен тиллерни

РАББИ къырып ташласын!

5«Биз тилимизнен енъеджекмиз,
дудакъларымыз бизнен!

Ким бизге эфендилик япар?» – дей олар.

6«Фукъарелер къыйналалар,
ёкъсуллар агълайлар.

Шунынъ ичюн шимди тураджагъым, – дей РАББИ.

– Олар тузакъкъа тюшюреджек адамны
хавфсыз ерде сакълайджагъым».

7+РАББИнинъ сёзлери – темиз сёзлердир.

Олар топракътан алынып, оджакъта темизленген,
еди кере иритильген кумюшке ошай.

8Сен, я РАББИ, оларны сакъларсынъ;

Сен эр вакъыт оларны бойле адамлардан къорчаларсынъ.

9Адам огъулларынынъ арасында
ярамайлыкъ юкъарыгъа котерильгенде,
инсафсызлар эр ерде юрелер.

12

Алланынъ яхшылыгъына умют

12^1Баш чалгъыджы ичюн. Давутнынъ зебуры.

2+Я РАББИ, не вакъыткъадже мени унутаджакъсынъ?

Не вакъыткъадже менден юзюнъни сакълайджакъсынъ?

3Не вакъыткъадже озь тюшюнджелеримнен дженклешеджегим,
не вакъыткъадже юрегимни чекиштиреджегим?

Не вакъыткъадже душман мени енъеджек?

4+Я РАББИ, Аллам, манъа бакъып, джевап бер,
меним козьлериме ярыкъ бер,
олюм юкъусына батып къалмайым!

5+Душманым: «Оны енъдим», – демесин,
аякъларым тайгъанда, мени къувгъанлар севинмесин.

6+Мен Сенинъ буюк севгинъе ишанам,

Сенден кельген къуртарув ичюн юрегим къувана.

РАББИге йыр йырлайджагъым,
чюнки О, манъа яхшылыкъ япты!

13

Акъылсызлыкъ ве инсафсызларнынъ ишлери

Баш чалгъыджы ичюн. Давутнынъ зебуры.

1+Акъылсыз озь юрегинде: «Алла ёкъ», – деди.

Адамлар бозулды, игренч ишлер япып башлады.

Яхшылыкъ япкъан ич кимсе ёкъ.

2+РАББИ инсан огъулларына коклерден бакъты,

«Алланы къыдыргъан бир акъыллы адам бармы?» – деди.

3+Амма эписи ёлдан урулып, бозулдылар,
бири-бирине ошадылар.

Яхшылыкъ япкъан ич кимсе ёкъ,
бир адам биле ёкъ!

4+Яманлыкъ япкъанларнынъ акъылы етмезми?

Олар халкъымны, бир отьмек киби, ашайлар,

РАББИни исе ич чагъырмайлар.

5Оларны буюк къоркъу басаджакъ,
чюнки Алла тек инсафлыларнынъ арасындадыр.

6Фукъарелер РАББИге умют багъласалар да,
сиз оларнынъ ниетини мыскъыллайсыз.

7Ким Сиондан Исраильге къуртарувны береджек?

РАББИ Озь халкъыны эсирликтен къайтаргъанда,

Якъупнынъ сою къуванаджакъ,

Исраиль севинеджек.

14

Ким Алланынъ огюнде турмагъа ляйыкъ

Давутнынъ зебуры.

1+Я РАББИ, Сенинъ эвинъде ким отураджакъ?

Ким мукъаддес дагъынъда яшайджакъ?

2+Къабаатсыз юрген, адалетни къорчалагъан,
юрегинден акъикъатны айткъан адам.

3+Онынъ тили ошек айтмаз,
о, достуна яманлыкъ япмаз,
якъын адамыны акъаретлемез.

4+Аллагъа сайгъысызлыкъ косьтерген адамны онынъ кореджек козю олмаз,
амма РАББИден къоркъкъанларны о, урьмет этер,
озь зарарына олса да, берильген сёзюни беджерир.

5+О, кумюш парасыны борджкъа берип,
фаиз алмаз,
гунасызны къараламакъ ичюн,
бахшыш алмаз.
Бойле яшагъан адам ич бир вакъыт сарсылмаз.

15

Месих акъкъында пейгъамберлик

Давутнынъ миктамы.

1Эй, Аллам, мени сакъла,

Санъа умют багълайым.

2+Мен РАББИге дедим:

«Сен меним Раббимсинъ,

Сенден башкъа мен ичюн яхшы шей ёкъ».

3Ер юзюнде олгъан азиз адамларгъа, асылзаделерге,
оларнынъ эписине меним бутюн муратларым.

4+Башкъа аллаларгъа инангъанларнынъ дертлери чокълашсын!

Олар къан тёкип, ичерлик бахшышларыны кетирелер;
мен исе буны япмам,
агъзымдан оларнынъ адлары биле чыкъмаз.

5+РАББИ – меним къысметим, меним къадирим;
башымнынъ язысы Сенинъ къолунъда.

6Манъа ольчеп берильген топракъкъа не гузель ерлер тюшти,
меним топракъ пайым манъа гузель корюне.

7Манъа акъыл берген РАББИни алгъышлайым,
геджелери биле виджданым мени огрете.

8+РАББИм эр вакъыт козюм огюнде.

О, онъ тарафымда,
мен ич бир вакъыт сарсылмам.

9Шунынъ ичюн юрегим къувана,
тилимден севинч тёкюле,
беденим де хавфсызлыкъта раат олур.

10+Сен олюлер дюньясында джанымны ташлап кетмезсинъ,

Озь азизинъе мезарда чюрюмеге ёл бермезсинъ.

11+Сен аят ёлуны манъа бильдирирсинъ.

Сенинъ янынъда адам къуванчкъа тола,

Сенинъ онъ къолунъда эр вакъыт зевкъ-сефа.

16

Раббиге умют

Давутнынъ дувасы.

1Я РАББИ, меним акъикъатымны динъле,
фигъаныма къулакъ ас,
ялансыз дудакъларымдан чыкъкъан дувамны къабул эт!

2Озюнъ мени суд эт,

Сенинъ козьлеринъ акъикъаткъа бакъсын!

3+Сен юрегимни сынадынъ, гедже манъа кельдинъ.

Сен мени сынадынъ ве ич бир яманлыкъ тапмадынъ.

Дудакъларым гуна япмайджакъ, къарарына кельдим.

4Сенинъ сёзлеринъе коре,
мен адамларнынъ ишлеринде
зулумлыкъ ёлларындан озюмни сакъладым.
5+Адымларымны Сенинъ ёлларынъда туттым,
меним аякъларым таймады.
6Санъа ялварам мен, эй, Алла,
Сен мени эшитеджексинъ.
Къулагъынъны ас манъа, сёзюмни динъле!
7+Аджайип севгинъни косьтер!
Сен онъ къолунънен Санъа ишангъанларны
Санъа къаршы чыкъкъанлардан къуртарасынъ!
8+Козь бебеги киби, мени къорчала,
Озь къанатларынънынъ кольгесинде мени сакъла
9манъа уджюм эткен яман адамлардан,
эр ерден джанымны сарып алгъан душманларымдан!

10+Оларнынъ юрегини ягъ баскъан,
агъызлары къопайып макътаналар.

11Эр адымда мени сарып алып,
мени ерге урмакъ ичюн,
козьлерини манъа тиктилер.

12+Олар парча-парча этмеге истеген арслангъа,
гизли ерде яткъан арслан баласына ошайлар.

13Я РАББИ, тур!

Оларгъа уджюм этип, оларны ерге йыкътыр!

Озь къылычынънен джанымны ярамайлардан къуртар!

14Я РАББИ, бойле адамлардан,
шу дюньянынъ адамларындан

Озь къолунънен мени къуртар!

Олар озь пайыны бу дюньяда алдылар.

Сен оларнынъ къурсакъларыны анбарларынъдан толдурасынъ:

огъуллары токъ, къалымты исе балаларына етеджек!

15+Мен исе акъикъатта Сенинъ бетинъе бакъаджагъым,
уянгъанымда, Сенинъ сыфатынъа тояджагъым.

17

Давутнынъ йыры

17^1Баш чалгъыджы ичюн. РАББИнинъ къулу акъкъында. РАББИ Давутны эписи душманларындан ве Шаулнынъ къолундан къуртаргъан куню, Давут РАББИге бу йырны йырлады:

2+Сени севем, я РАББИ!

Сен меним къуветимсинъ!

3+РАББИ – меним къаям,
меним къалем ве меним къуртарыджымдыр!

Аллам – меним къаям, мен Онъа умют багълайым.

О – меним къалкъаным, къуртулышымнынъ къувети,
меним юксек, енъильмез керменим!

4+Макътавгъа ляйыкъ РАББИмни чагъыраджагъым,
ве О, мени душманларымдан къуртараджакъ.

5+Олюм йиплери мени сарып алды,
акъсызлыкънынъ дерьялары мени зияде къоркъузды.

6+Джеэннем зынджыры мени багълады,
олюм тузакълары мени якъалады.
7+Башым беляда къалгъанда,
РАББИмни чагъырдым,
Алламдан имдат истедим.
Сарайындан О, сесимни эшитти,
яйгъаргъаным Онынъ къулагъына барып етти.

8+О, гъазаплангъаны ичюн, ер юзю тепренип титреди,
дагъларнынъ темеллери сарсылып, еринден къыбырдады.

9+Бурнундан тютюн чыкъты,
агъзындан эр шейни ёкъ этиджи атеш фышкъырды,
алевленген комюр сепильди.
10+О, коклерни ачып, ашагъы тюшти,
аякъларынынъ тюбюнде къаранлыкъ эди.
11+Керувнынъ устюне минип, учты,
ельнинъ къанатларында авеледи.
12+Озюни къаранлыкънен орьтти,
къара, сувдан агъырлашкъан булутларгъа сарылды.

13+Онынъ къаранлыгъы огюнде йылтырагъан нур джайыла,
ондан бурчакъ ве комюр алеви чыкъа.
14+РАББИ коклерден гудюрдеди,
Юдже Алланынъ сеси котерильди,
бурчакъ ве атешли комюр ёллады.
15+О, окълар атып, душманларыны дагъытты,
йылдырымнен оларны шашмалатты.
16+РАББИнинъ къоркъунчлы сесинден,

Онынъ ачувлы нефесинден денъизнинъ сув башы ачылды,
ер юзюнинъ темеллери корюнди.
17+Юкъарыдан элини узатып, О, мени алды,
терен сувлардан чыкъарды,
18+кучьлю душмандан сакълады,
мени кореджек козю олмагъанлардан,
менден кучьлю душманларымдан къорчалады.
19Башыма беля тюшкенде,
олар манъа уджюм эттилер,
лякин РАББИ манъа ярдым этти.
20+О, мени чаресиз алдан чыкъарды,
менден разы олгъаны ичюн, мени къуртарды.

21+РАББИ инсафлыгъыма коре манъа мукяфат берди,
эллеримнинъ темизлигине коре манъа къайтарды.

22Мен РАББИнинъ эмирлерини тута эдим,

Алламнынъ огюнде яманлыкъ япмадым.

23Къарарларынынъ эписи – козюм огюнде,
низамнамелеринден чекильмедим мен.

24+Онынъ огюнде къабаатсыз эдим,
гуна япмакътан сакъындым.

25РАББИ инсафлыгъыма коре манъа мукяфат берди,

Онынъ огюнде эллеримнинъ темизлигине коре манъа къайтарды.

26Ишанчлы адамнен Сен ишанчлысынъ,
къабаатсыз адамнен – бутюнлей догърусынъ.

27Темиз адамнен – темизсинъ,
яланджыгъа яланына коре бересинъ.

28+Алчакъгонъюллини къуртарасынъ,
макътангъан адамны исе алчакълатасынъ.

29+Сен лампадыма нур бересинъ!

РАББИ олгъан Аллам къаранлыгъымны айдынлата.

30Сенинъ къуветинънен мен ордуларны къырам,

Алламнен берабер диварларгъа чыкъам.

31+Алланынъ ёлу къусурсыздыр!

РАББИнинъ сёзю къавийдир!

Онъа умют багълагъанларнынъ эписини О, къорчалай!

32+РАББИден гъайры башкъа Алла бармы?

Алламыздан гъайры башкъа сарсылмаз къая бармы?

33Алла манъа кучь бере,
догъру ёлны косьтере.

34+Аякъларымны джейран киби тез япа,
юксеклерге мени къоя.

35+Къолларымны дженк этмеге азырлай,
эллеримни тунч яйны тартмагъа огрете.

36Манъа берильген къуртарувынъ – къалкъан кибидир,
онъ къолунъ манъа ярдым эте,
мераметинъ мени къуветлештире.

37Аякъ тюбюмдеки ёлны кениш япасынъ,
аякъларыма таймагъа ёл бермейсинъ.

38+Душманларымнынъ пешинден къувалайым,
артларындан етем.

Олар тамамынен гъайып олмагъандже,
артыма къайтмайым.

39Мен оларны агъыр яралайым.

Олар бир даа котерильмейлер,
аягъым астына йыкъылалар.

40Сен манъа дженк этмек ичюн кучь бересинъ,
манъа къаршы исьян котергенлерни огюмде ерге йыкъасынъ.

41+Душманларымны менден къачмагъа меджбур этесинъ,
менден нефретленгенлерни ёкъ этем.

42+Олар ярдым истейлер,
амма оларны къуртаргъан кимсе ёкъ.

РАББИни чагъыралар,
амма О, оларны эшитмей.

43+Мен оларны топракъкъа айландырам,
ель огюнде тоз киби япам,
сокъакъ чамуры киби таптап эзем.

44+Сен мени халкъымнынъ исьянындан къорчаладынъ.

Мени тюрлю миллетлерге башлыкъ этмек ичюн къойдынъ.

Мен бильмеген халкъ манъа хызмет эте.

45+Олар эмирлеримни эшитип, шу ань беджерелер;
ябанджылар манъа ялтакъланып бойсуналар.

46+Ябанджыларнынъ отьлери патлай,
къалтырап, сакълангъан ерлеринден чыкъалар.

47РАББИ яшай! Онъа, меним Къаяма, шукюрлер олсун!

Меним Алламны, Къуртарыджымны,
Къаямны шуретленъиз!
48+Алла, Сен меним ичюн интикъам аласынъ,
халкъларны манъа бойсундырасынъ,
49мени душманларымдан къуртарасынъ.
Манъа къаршы чыкъкъанлардан
Сен мени юксельттинъ,
мераметсиз адамдан мени къуртардынъ!

50+Шунынъ ичюн, РАББИ, чешит тюрлю миллетлернинъ огюнде

Санъа шукюрлер этеджегим,
Адынъа шан йырларыны йырлайджагъым!
51+Сен Озь падишанъны къуртарасынъ,

Озь Месихинъе Давуткъа ве эвлятларына эбедиен Сенинъ севгинъни косьтересинъ!

18

Алланынъ Шурети Онынъ къанунларында ве О яраткъан шейлеринде корюне

18^1Баш чалгъыджы ичюн. Давутнынъ зебуры.

2+Коклер Алланынъ шуретини бильдире,
кок къуббеси Онынъ яраткъаны акъкъында хабер бере.

3Коклер куньден-куньге лаф эте,
геджелери олар бильги сачалар.
4Эр бир тильде, эр бир шиведе
оларнынъ сеси эшитиле.
5+Оларнынъ сеси бутюн ер юзюнден кече,
оларнынъ хабери дюньянынъ четине ете.
Алла кунеш ичюн анда мескен япты;
6+кунеш, никях одасындан киев киби, чыкъа,
батыр киби, къуванып, озь месафесини чапып кече.

7Онынъ чыкъкъан ери – кокнинъ четиндедир,
ёлу исе башкъа четине бара,
сыджагъындан ич бир шей сакъланмаз.
8+РАББИнинъ Къануны мукеммельдир,
о, джангъа кучь бере.
РАББИнинъ шаатлыгъы догърудыр,
о, саде адамгъа акъыл бере.
9+РАББИнинъ къаиделери догърудыр,
олар юрекни къувандыра.
РАББИнинъ эмири темиздир,
о, козьлерни ярыкълата.
10+РАББИден къоркъмакъ – темиз ве эбедийдир,

РАББИнинъ къарарлары керчек ве бутюнлей догърудыр.

11+Олар алтындан, чокъ ве темиз алтындан зияде истек догъура,
олар балдан, солакъ балынынъ тамчысындан да татлыдыр.

12Сенинъ къулунъны да олар сакълай,
оларгъа бойсунгъан адам буюк мукяфат алыр.

13Ким озь янълышларыны коре билир?

Гизли хаталардан мени темизле!

14+Биле-биле япылгъан гуналардан Озь къулунъны сакъла,
олар манъа аким олмасын.

О вакъытта мен къабаатсыз,
буюк бозукълыкътан темиз олурым.

15+Агъзымдан чыкъкъан сёзлернен,
юрегимден кечкен тюшюнджелернен
разы ол, я РАББИ!

Сен – меним таянгъан Къаям ве Къуртарыджымсынъ!

19

Енъиш дувасы

19^1Баш чалгъыджы ичюн. Давутнынъ зебуры.

2+Агъыр куньде РАББИ сени эшитсин,

Якъупнынъ Алласынынъ Ады сени къорчаласын!

3+О, мукъаддес мескенинден санъа ярдым ёлласын,

Сиондан санъа такъат берсин!

4О, сенинъ бутюн бахшышларынъны хатырласын,
бутюнлей якъыладжакъ къурбанларынъны къабул этсин!

Сэла
5+Алла санъа гонълюнъ истегенини берсин,
бутюн муратларынъны беджерсин!

6Биз Сенинъ къуртарувынъ ичюн къычырып къуванаджакъмыз,

Алламызнынъ Адынен байракъ котереджекмиз.

РАББИ бутюн истеклеринъни беджерсин!

7Энди ачыкъ-айдын бильдим ки,

РАББИ Озь Месихини къуртараджакъ;

Онъ къолунынъ къуртарыджы кучюнен
мукъаддес коклерден онъа джевап береджек.

8+Базылары – дженк арабаларына,
даа базылары – атларына ишаныр.

Бизлер исе – РАББИмизнинъ Адына,

Алламызнынъ Адына ишанырмыз.

9Олар салланып тюштилер,
бизлер исе котерилип тик турамыз.

10Я РАББИ, падишаны къуртар,

Сени чагъыргъан кунюмизде бизге джевап бер!

20

Енъиш къазангъаны ичюн макътав

20^1Баш чалгъыджы ичюн. Давутнынъ зебуры.

2+Я РАББИ, Сенинъ къудретинънен падиша севинир,

Сен берген къуртарув ичюн пек къычырып къуваныр!

3+Сен гонълю истегенини онъа бердинъ,
агъзындан чыкъкъан тилегини ред этмединъ.
Сэла
4Сен оны яхшы бахшышларнен къаршыладынъ,
онынъ башына темиз алтындан тадж кийдирдинъ.
5+О, Сенден аят истеди,
ве Сен онъа асырларгъа узангъан омюрни бердинъ.

6Сен берген къуртулышнен онынъ шурети юксельди,

Сен онъа шан-шурет ве улулыкъ бердинъ.

7Сен онъа эбедий бахшышларны бердинъ,

Сенинъ юзюнъ онъа къуванч кетирди.

8+Падиша РАББИге ишана;

Юдже Алланынъ севгисинде олып, о, сарсылмаз.

9Сенинъ къолунъ бутюн душманларынъны тападжакъ,

Сенинъ онъ къолунъ Сени кореджек козю олмагъанларны тападжакъ.

10+Я РАББИ, Сен ачувлангъан вакъытта,
оларны янгъан фурунгъа чевиреджексинъ.

РАББИнинъ гъазабы оларны ютаджакъ,
атеш оларны ёкъ этеджек.

11+Сен оларнынъ несилини ер юзюнден ёкъ этеджексинъ,
оларнынъ эвлятларыны инсанларнынъ арасындан силеджексинъ.

12Олар Санъа къаршы яманлыкъ япаджакъ олсалар,
къара ниетлерине иришип оламайджакълар.

13+Сен оларны къачып къуртулмагъа меджбур этеджексинъ,
яйларынъны чекип, бетлерини нишангъа аладжакъсынъ.

14Тур, я РАББИ, бутюн кучюнъни косьтер!

Сенинъ къудретинъ акъкъында йырлайджакъмыз
ве чалгъы чаладжакъмыз!

21

Месихнинъ азаплары ве шурети акъкъында

21^1Баш чалгъыджы ичюн. «Аййелет хашшахар» авасында. Давутнынъ зебуры.

2+Аллам! Аллам!
Сен не ичюн Мени къалдырып кеттинъ?
Не ичюн манъа ярдым этмектен,
фигъаныма къулакъ асмакътан узакътасынъ?
3+Эй, Аллам, куньдюзлери Сени чагъырам,
амма Сен манъа джевап бермейсинъ,
геджелери де Сени къыдырам,
лякин раат оламайым.
4Сен Мукъаддессинъ,
Исраильнинъ макътавлары арасында отурасынъ.
5Баба-деделеримиз Санъа ишанды;
олар Санъа ишанды,
ве Сен оларны къуртардынъ.
6+Олар Сенден ярдым истеди,
ве Сен оларны къорчаладынъ.
Олар Санъа ишанды ве алданмадылар.
7+Лякин мен акъай дегиль, къуртым мен;
адамлар мени масхара эте,
халкъ исе менден игрене.
8+Мени корьген эр кес мени мыскъыллай,
башларыны саллап, менден нефретленип, лаф этелер:

9«О, РАББИге ишанды! РАББИ оны сакъласын!

РАББИ ондан разы олса, оны къуртарсын!»

10+Сен мени анамнынъ къурсагъындан чыкъардынъ,
анамнынъ къучагъында олгъанымда,
Санъа ишанмагъа огреттинъ.
11Догъулгъанымдан берли мен Санъа берильдим,
мен анамнынъ къурсагъындан чыкъкъанымдан берли

Сен меним Алламсынъ.
12+Энди менден узакълашма,
чюнки беля якъынлашты,
ярдым этеджеклер исе ёкъ.
13+Чокъ бугъалар мени сарып алды,
къуветли Башан бугъалары этрафымны сарды.
14Парчаламагъа азыр олып,
окюрген арслан киби,
олар манъа агъызларыны ачты.
15+Мен, сув киби, тёкюльдим,
бутюн кемиклерим бугъумларындан айырылды,
юрегим ичимде, балавуз киби, ирип битти.

16Къуветим, балчыкъ череп парчасы киби, къуруды;
тилим танълайыма япышып къалды;

Сен мени олюм топрагъына яткъыздынъ.

17+Мына, копеклер мени сарып алды;
ачувлы сюрю этрафымны сарды,
олар къолларымны ве аякъларымны тештилер[*].

18+Кемиклеримни бирер-бирер саймагъа мумкюн,
олар исе манъа тикилип бакъалар.

19+Урбаларымны озьара болелер,
кийимлерим ичюн джереп чекелер.

20Я РАББИ, менден узакълашма!

Сен манъа къувет бересинъ,
манъа ярдымгъа ашыкъып кель!

21+Джанымны къылычтан къуртар,
копек панджасындан бирден-бир аятымны сакъла!

22+Мени арслан агъзындан къуртар,
кийик бугъаларнынъ бойнузындан къуртар!

Сен манъа джевап бердинъ.

23+Сенинъ Адынъны агъа-къардашларыма айтып берерим,
топлашув ичинде Сени макътарым!

24+Эй, РАББИден къоркъкъанлар,

Оны макътанъыз!

Эй, Якъупнынъ сою, Оны шуретленъиз!

Бутюн Исраиль сою Онъа урьмет косьтерсин!

25О, фукъаренинъ къайгъысындан игренмеди ве нефретленмеди,
ондан юзюни чевирмеди,
лякин онынъ чагъыргъанына къулакъ асты.
26+Буюк топлашувда Сени макътайджагъым;
Сенден къоркъкъанларнынъ огюнде
адакъларымны ерине кетиреджегим.
27Фукъарелер ашап тойсунлар;
РАББИни къыдыргъанлар Оны макътасынлар;
юреклеринъиз эбедий яшасынлар!
28+Дюньянынъ дёрт кошесинде яшагъан адамлар
РАББИни хатырлап, Онъа къайтаджакълар;
бутюн халкъларнынъ къабилелери Санъа бель букеджеклер.

29+Падишалыкъ РАББИнинъкидир,
О, халкъларнынъ устюнден укюм эте.
30Ер юзюнде бутюн сагъламлар ашкъа тойып,
Онъа бель букеджеклер.
Топракъ ичине киргенлернинъ эписи,
озь омрюни сакълап оламагъанларнынъ эписи
Онынъ алдында тиз чёкеджеклер.
31+Меним эвлятларым Онъа хызмет этеджек,
олар эбедиен РАББИнинъки оладжакъ.

32+Олар, келеджекте догъуладжакъ адамларгъа келип,

Онынъ акъкъында бутюн акъикъатны
ве Онынъ япкъанларыны хабер этеджеклер!

22

Рабби – меним Чобаным

Давутнынъ зебуры.

1+РАББИ – меним Чобаным,
меним бир шейге мухтаджым олмаз.
2+О, мени ем-ешиль отлакъларда яткъыза,
сакин сувларгъа етеклеп бара.
3+О, джаныма тазелик бере,
Озь Ады ичюн мени адалет ёлунен юрсете.
4+Олюм вадийининъ къаранлыгъында юрсем де,
яманлыкълардан къоркъмам,
чюнки Сен меним янымдасынъ.

Сенинъ таягъынъ ве Сенинъ ыргъагъынъ манъа теселли бере.

5+Душманларымнынъ козю огюнде Сен манъа софра къурдынъ,
зейтюн ягъынен башымны ягъладынъ;
къадем исе толып таша.

6Хайыр ве севги бутюн омрюм бою изимден юреджеклер;
мен исе чокъ куньлер девамында РАББИнинъ Эвинде яшайджагъым!

23

Улу Падиша

Давутнынъ зебуры.

1+Бутюн дюнья ве оны толдургъан барлыкъ,
ер юзю ве онда яшагъанларнынъ эписи – РАББИнинъдир!

2+О, ерни денъизлер устюнде темеллештирди,
дерьялар устюнде оны къатты япып ерлештирди.

3+РАББИнинъ дагъына ким чыкъаджакъ?

Онынъ азиз еринде ким тураджакъ?

4+Къабаатсыз къолу, темиз юрекли,
джаныны бош путларгъа бермеген,
ялан айтып ант этмеген адам.

5О, РАББИден яхшылыкъ алыр,

Къуртарыджы олгъан Алладан догърулыкъ тапар.

6Мына будыр Оны къыдыргъан адамлар.

Эй, Якъупнынъ Алласы, олар бойледир,

Сенинъ юзюнъни къыдыргъанлар!

Сэла

7+Эй, араба къапулары, башынъызны котеринъиз,
ачылынъыз, эбедий къапулар!

Шуретли Падиша кирсин ичери!

8+Кимдир бу шуретли Падиша?

Къудретли ве къуветли РАББИдир,
дженкте кучьлю РАББИдир!

9Эй, араба къапулары, башынъызны котеринъиз,
ачылынъыз, эбедий къапулар!

Шуретли Падиша кирсин ичери!

10+Кимдир бу шуретли Падиша?

Ордуларнынъ РАББИси,

Одыр шуретли Падиша!

Сэла

24

Къорчалав ве ёл косьтерюв дувасы

Давутнынъ зебуры.

Алеф

1+Я РАББИ, джаным Сени чагъыра!

Беит

2Санъа ишанам, меним Аллам!

Мен эбедиен утанмайым,
душманларым меним устюмден тантана этмесинлер!

Гимел

3+Санъа ишангъан ич кимсе утанмасын,
себепсиз хаинлик япкъанлар исе утансынлар.

Далет

4+Я РАББИ, манъа Озь ёлларынъны косьтер,

Сенинъ излеринъден юрмеге огрет.

Хе

5+Мени акъикъатынъ ёлуна догърулт ве огрет мени,
чюнки Сен – Къуртарыджы Алламсынъ,

Вав

мен Санъа эр кунь ишанам.

Зайин

6+Я РАББИ, Озь шефкъатынъны,
эм де севгинъни эсинъе кетир,
чюнки олар асыр-асырдан.

Хет

7+Яшлыгъымда япкъан гуналарымны
ве къанун бозгъанымны эсинъде тутма.
Лякин Сенинъ буюк севгинъ
ве Сенинъ эйилигинъ ичюн,
мени эсинъе кетир, я РАББИ!

Тет

8РАББИ хайырлы ве догърудыр,

О, гунакярларгъа ёл косьтере.

Ёд

9О, юваш адамларны акъикъат ёлуна къоя,
оларгъа Озь ёлларыны огрете.

Каф

10Онынъ васиетини ве шаатлыкъларыны туткъанлар ичюн

РАББИнинъ бутюн ёллары – севги ве акъикъаттыр.

Ламет

11+Я РАББИ, Озь Адынънынъ хатири ичюн,
къабаатым чокъ олса да, оны багъышла.

Мим

12РАББИден къоркъкъан адам ким?

РАББИ онъа сайлайджакъ ёлуны косьтерир.

Нун

13+Онынъ джаны яхшылыкъта оладжакъ,
эвлятлары исе топракъкъа саип оладжакъ.

Самек

14РАББИ Озь сырыны Ондан къоркъкъанларгъа ачар,

Озь васиетини де оларгъа бильдирир.

Айин

15+Козьлерим эр вакъыт РАББИге бакъалар,

О, аякъларымны тузакътан чыкъара.

Пе

16Манъа бакъып, манъа мерамет эйле,
чюнки мен ялынъыз къалдым ве азап чекем.

Саде

17Юрегимде дертлер толып-таша,
беляларымдан мени къуртар!

18Азапларыма ве беляларгъа огърагъаныма бакъ,
бутюн гуналарымны багъышла!

Реш

19Душманларыма бакъ, олар не къадар чокълашкъан!

Оларнынъ мени кореджек козю ёкъ!

Шин

20Джанымны сакъла ве къорчала мени!

Санъа умют багъладым, деп утанмайым.

Тав

21Къабаатсызлыкъ ве догърулыкъ мени сакъласынлар,
чюнки мен Санъа ишандым.

22+Эй, Алла,

Исраильни бутюн белялардан къуртар!

25

Къорчалав акъкъында ялварув

Давутнынъ зебуры.

1+Я РАББИ, мени акъла,
чюнки мен къабаатсыз олып яшадым.

Сарсылмайып, РАББИге ишандым.

2+Я РАББИ, мени сынап бакъ,
тюшюнджелеримни ве юрегимни сынавдан кечир!

3+Сенинъ севгинъ меним козюм огюнде,

Мен Сенинъ акъикъатынънен эр вакъыт юрдим.

4Яланджы акъайларнен отурмадым,
ичи къара адамларнен де юрмем.

5+Яманлыкъ япкъанларнынъ топлашувыны кореджек козюм ёкъ,
инсафсызларнен де отурмам.

6+Къолларымны къабаатсыз тутарым,

Сенинъ къурбан еринъе чыкъарым, я РАББИ.

7+Санъа давушнен шукюр этерим,
бутюн аджайип ишлеринъни айтып берерим.

8Я РАББИ, Сен яшагъан эвинъни
ве Шуретинъ ерлешкен ерини мен севем.

9+Гунакярларны ве къанназ адамларны ёкъ эткенде,
джанымны ве омрюмни ёкъ этме.

10+Оларнынъ къоллары яманлыкъ япмагъа азырлар,
онъ къоллары къапарларгъа толып-таша.

11Мен исе къабаатсыз яшайым;
къуртар мени ве мерамет эйле.

12Меним аякъларым тегиз ёлда тура;
адамлар топлашкъан ерлерде РАББИни алгъышлайым!

26

Давутнынъ умюти

Давутнынъ зебуры.

1+РАББИ – меним ярыгъым ве къуртулышымдыр,
мен кимден къоркъарым?
РАББИ – омрюмнинъ къалесидир,
мен кимнинъ огюнде титрерим?
2Яманлыкъ япкъанлар манъа якъынлашсалар,
душманларым ве манъа къаршы олгъанлар беденимни ашамагъа истеселер,
олар озьлери сюрюнип йыкъыладжакълар.

3+Къаршыма бир орду чыкъса да,
юрегиме къоркъу тюшмез.

Манъа къаршы дженк башланса да,
кене умюттен кесильмем.

4+Бир шейни истедим РАББИден,
мен тек бир шейни къыдырам:

РАББИнинъ Эвинде омюр боюнджа къалмакъ,

РАББИнинъ дюльберлигини корьмек,

Онынъ Сарайыны сейир этмек.

5Агъыр куньде О, мени Озь сыгъынагъында сакълар,

Озь чадырында мени къорчалар,
юксек къая устюне мени алып чыкъар.

6+О вакъытта мени сарып алгъан душманларыма къаршы
мен башымны котерип юреджегим;
РАББИнинъ чадырында къурбанлар чалып,
къуванчнен къычыраджагъым,
РАББИге йырлайджагъым ве чалгъы чаладжагъым!
7Я РАББИ, меним чагъыргъан сесимни эшит,
манъа мерамет эт ве манъа джевап бер.

8+Сен юрегиме: «Меним юзюмни къыдыр», – дединъ.

Сенинъ юзюнъни къыдыраджагъым, я РАББИ!

9Юзюнъни менден сакълама,
гъазап ичинде къулунъны ред этме.

Сен меним ярдымджым олдынъ,
менден вазгечме, ташлап кетме мени,
эй, Аллам, меним Къуртарыджым!

10+Анам-бабам мени ташлап кетселер де,

РАББИ мени къабул этер.

11+Я РАББИ, Озь ёлунъны манъа огрет,
душманларым ичюн, манъа догъру ёлны косьтер.

12+Яланджы шаатлар манъа къаршы баш котерди,
агъызларындан зулум чыкъа,
лякин душманларымнынъ къолуна мени берме.

13+Меним ишанчым къатты:

мен мытлакъа тирилер дюньясында

РАББИнинъ яхшылыгъыны кореджегим.

14+РАББИге ишан!

Джесюр ол, юрегинъе кучь бер
ве РАББИге ишан!

27

Ярдым дувасы

Давутнынъ зебуры.

1+Я РАББИ, Сени чагъырам!

Меним Къаям! Мени джевапсыз къалдырма!

Ёкъса, Сен манъа джевап бермесенъ,
мен мезаргъа тюшкенге ошайджагъым.

2+Мен Сенден ярдым истегенимде,

Энъ Мукъаддес Еринъе тараф къолларымны котергенимде,
ялваргъан сесиме къулакъ ас!
3+Ярамай ве беля кетириджи адамлар
озь къомшуларынен муаббет лаф этелер,
лякин юреклеринде къара ниет сакълайлар.
Оларны ёкъ эткенде,
оларнен берабер мени де къырып ташлама!
4Оларнынъ ишлерине коре,
яманлыкъларына коре,
къоллары япкъанларына коре,
къазангъанларына коре акъларыны бер!
5+Олар РАББИнинъ эткенлерине,
Онынъ къолларынынъ ишлерине
эмиет бермегенлери ичюн,
О, оларны ерге йыкъар,
кене аякъ устюне турсатмаз.
6РАББИни алгъышлайым,
чюнки О, меним ялваргъанымны эшитти.
7+РАББИ манъа къудрет бере ве мени къорчалай!
Мен Онъа ишандым, ве О, манъа ярдым этти!
Юрегим къуванчкъа толды,
мен йыр йырлап, Онъа шукюр этерим!
8РАББИ – Озь халкъынынъ къудретидир;

Озь сайлагъан падишаны О, къорчалар ве къуртарыр!

9+Озь халкъынъны къуртар,
Озь мирасынъа яхшылыкъ яп;
оларнынъ чобаны ол,
оларны эр вакъыт юксельт!

28

Раббини шурет этмеге чагъырув

Давутнынъ зебуры.

1+Эй, Алланынъ огъуллары, РАББИге шукюр этинъиз!

РАББИнинъ шаны ве шуретине шукюр этинъиз!

2РАББИнинъ Ады шуретине шукюр этинъиз!

Мукъаддес шуретли ерде РАББИге ибадет этинъиз!

3+РАББИнинъ сеси сувларнынъ устюндендир;
шуретли Алла гудюрдеди;
РАББИ бутюн сувлар устюндендир!
4РАББИнинъ сеси кучьлюдир,
РАББИнинъ сеси улудыр!
5+РАББИнинъ сеси кедр тереклерини йыкътыра,
РАББИ Ливан кедрлерини ярып ташлай!
6+О, оларны, бузавлар киби, ойната,

Ливан ве Сирион дагъыны, кийик яш бугъа киби, чаптыра.

7РАББИнинъ сеси янгъан атеш чыкъара.

8+РАББИнинъ сеси сахраны титрете,

РАББИ Къадеш сахрасыны титрете.

9РАББИнинъ сеси буюк тереклерни бурып ташлай,
орманларны чыплакълаштыра.

Онынъ Сарайында исе эр шей Онынъ шуретини бильдире.

10+Туфан олгъанда,

РАББИ онынъ устюнде тахтында отура эди,

РАББИ эбедиен Падиша олып, тахтында отураджакъ!

11+РАББИ Озь халкъына кучь-къудрет береджек,

РАББИ Озь халкъына аманлыкъ япаджакъ!

29

Къуртулыш йыры

29^1Давутнынъ зебуры. Сарайны багъышламакъ вакътында йырлангъан йыр.

2+Сени юксельтирим, я РАББИ,
чюнки Сен мени аякъкъа турсаттынъ,
душманларыма меним устюмден тантана этмеге ёл бермединъ.

3Я РАББИ, Аллам, мен Сенден ярдым истедим,
ве Сен мени тедавийлединъ.

4+Джанымны олюлер дюньясындан къайтардынъ,
я РАББИ,
мезаргъа кирмейджегим ичюн,
манъа омюр багъышладынъ.

5РАББИге чалгъы чалынъыз,
эй, Онынъ азизлери!

Онынъ мукъаддес шерефине шукюр этинъиз!

6+Онынъ гъазабы – бир ань,
разылыгъы исе – омюр боюнджа девам этер.

Акъшам агълав эшитильсе,
саба къуванч кетирир.

7+Мен къайгъысыз яшагъанда:

«Ич бир вакъыт мен сарсылмам», – дедим.

8Я РАББИ, менден разы олгъан вакътында

Сен меним дагъымны къавийлештирдинъ,
амма сонъ менден юзюнъни сакъладынъ,
ве мен шашмаладым.

9Я РАББИ, Сени чагъырдым,
мен Раббиден мерамет истедим:

10+«Мен мезаргъа кирсем,
аятымдан не файда?

Топракъ Санъа шукюр этерми,
акъикъатынъны айтып берерми?

11Эшит мени, я РАББИ, ве мерамет эт манъа!

Я РАББИ, манъа ярдымджы ол!»

12+Сен агълавымны оюн-кулькюге айландырдынъ,
матем урбамны чыкъарып, белиме къуванч такътынъ!

13Джаным токътамайып, Сени шуретлесин!

Аллам, я РАББИ, мен Санъа эбедий шукюрлер этеджегим!

30

Аллагъа умют дувасы

30^1Баш чалгъыджы ичюн. Давутнынъ зебуры.

2+Я РАББИ, Санъа умют багъладым,
мен ич бир вакъыт утанмайым!

Озь догърулыгъынъда къуртар мени!

3+Манъа къулакъ ас, тез-тез къуртар мени!

Меним таянаджакъ къаям,
мени къуртараджакъ сыгъынакъ эви ол!

4Меним къаям ве сакълангъан ерим – Сенсинъ;

Озь Адынъ ичюн мени етеклеп,
манъа ёл косьтер!

5Мен ичюн япылгъан гизли тузакътан чыкъар мени,
чюнки сакълангъан ерим – Сенсинъ.

6+Рухумны Сенинъ къолунъа берем.

Сен мени сатын алдынъ,
я РАББИ, эй, акъикъий Алла!

7+Бош путларгъа ибадет эткенлерни кореджек козюм ёкъ,
мен тек РАББИге ишанам.

8Сенинъ буюк севгинъ ичюн мен къуванчнен къычырып севинеджегим,
чюнки Сен ярамай алымны корьдинъ,
джаным азап чеккенини бильдинъ.
9+Сен мени душманымнынъ къолуна бермединъ,
аякъларымны къатты ерге къойдынъ.
10+Я РАББИ, манъа мерамет эт.
Мен сыкъылып къалдым,
къайгъыдан козьлерим коралмай,
джаным ве беденим де такъаттан кесильди.
11Мына, аятым къасеветтен азды,
омюр йылларым агълай-агълай кечип кетти.
Гуналарымдан такъаттан кесильдим,
кемиклерим де къуруды.
12+Душманларым чокъ олгъаны ичюн,
адамлар мени масхара этелер,
къомшуларым манъа къыйыш бакъа,
танышларыма да къоркъу сачам.
Мени сокъакъларда корьгенлер менден къача.

13+Адамларнынъ юреклери мени, олюни киби, унуттылар;
мен парчалангъан савуткъа ошап къалдым.

14+Чокъ адамнынъ яман сёзлерини эшитем;
мына, къоркъу эр ерни басты,
олар манъа къаршы анълашалар,
джанымны алмагъа ниетленелер.

15Мен исе Санъа ишанам, я РАББИ!

«Сенсинъ меним Аллам», – дейим.

16+Эр бир кунюм Сенинъ къолунъда;
душманларымнынъ ве мени къувалагъаннынъ къолларындан
къуртар мени, я РАББИ!

17+Юзюнънинъ нуру къулунъны ярыкълатсын;

Сенинъ буюк севгинъде мени къуртар!

18Я РАББИ, Сени чагъыргъаныма утанмайым.

Ярамайлар исе масхара олсун,
олюлер дюньясында оларнынъ сеслери кесильсин.

19Яланджыларнынъ тили тутулсын;
олар утанмайып, инсафлыны акъаретлей,
макътанып, юкъарыдан бакъалар.

20Сенден къоркъкъан адамлар ичюн

Сен не къадар чокъ яхшылыкълар азырладынъ!

Инсан огъулларынынъ козю огюнде

Сен оларны Санъа ишангъанлар ичюн сакъладынъ!

21Сен Санъа ишангъанларны янынъда сакълап,
инсанларнынъ фитнесинден оларны къорчалайсынъ.

Адамларнынъ яман тиллеринден
гизли ерде оларны сакълайсынъ.

22+РАББИге шукюрлер олсун!

Пекитильген шеэрде О, манъа аджайип севгисини косьтерди!

23Къасевет ичинде: «Козюнъден джоюлдым», – дедим.

Амма Сенден ярдым истедим,
ве Сен ялваргъан сесимни эшиттинъ.

24+РАББИни севинъиз, Онынъ бутюн азизлери!

РАББИ ишанчлы адамларны къорчалай,
озьлерини юксек туткъанларгъа исе арткъачнен акъларыны бере.

25+Эй, РАББИге ишангъанларнынъ эписи!

Къуветли олунъыз, юреклеринъиз къавий олсунлар!

31

Тёвбе ве багъышлав

Давутнынъ маскили.

1Эгер адамнынъ къанунсыз ишлери багъышланса,
онынъ гуналары афу этильсе,
не де бахтлыдыр бойле адам!
2+РАББИ къабаатламагъан адам,
рухунда айнеджилик олмагъан адам
не де бахтлыдыр!
3Мен индемейип отургъан сайын,
кунь бою агълагъанымдан
кемиклерим зайыфлашты.

4Гедже-куньдюз Сенинъ къолунъ устюмде агъырлашты,
язнынъ къургъакълыгъында киби,
къуруп къалдым.
Сэла
5+Сенинъ алдынъда гунамны ачтым,
ич бир къабаатымны гизлемедим.

«Къанунсыз япкъанларымны РАББИге ачарым», – дедим,
ве Сен гунамнынъ къабаатыны багъышладынъ.
Сэла
6Шу себептен эр бир иманлы
керек вакътында Санъа дува этсин;
акъкъан сувлар ташса биле,
онъа зарар кетирмесин.
7+Сен – меним сыгъынагъым!
Сен мени белядан сакълайсынъ,
къуванчлы енъиш къычырувларынен
Сен мени сарып аласынъ!
Сэла
8«Мен санъа акъыл огретеджегим,
юреджек ёлунъны косьтереджегим.
Козюм сенинъ устюнъде олып,
Мен санъа ёлбашчылыкъ япаджагъым», – дединъ.
9+Ат я да къатыр киби, акъылсыз олманъыз!

Оларнынъ агъызларына юген ве агъызлыкъ такъмасанъ,
олар санъа якъынлашып бойсунмаз.

10Ярамай адамнынъ дертлери чокъ олур.

РАББИге ишангъан адамны исе
севги сарып ала.

11+Эй, инсафлылар, РАББИ ичюн къуванынъыз,
къуванчнен къычырынъыз,
севининъиз, эй, догъру юреклилер!

32

Макътав йыры

32^1Эй, инсафлылар, РАББИ ичюн къычырып севининъиз!

Догъру юреклилерге шукюр сёзлери яраша.

2+Сантыр чалып, РАББИге шукюр этинъиз,

Он телли арфада Онъа чалгъы чалынъыз!

3+Онъа янъы бир йыр йырланъыз,

Онъа къычырып, усталыкънен йырланъыз!

4РАББИнинъ сёзю догърудыр,

Онынъ бутюн ишлери ишанчлыдыр!

5+О, акъикъат ве адалетни севе;
дюнья РАББИнинъ севгисине толды.

6+Коклер РАББИнинъ сёзюнен яратылгъан,
бутюн кок ордулары Онынъ Рухунен япылгъан.

7+О, денъиз сувларыны обалап къойгъан,
тюбю олмагъан чукъурларны Озь анбарына ерлештирген.

8Бутюн ер юзю РАББИден къоркъсун,
дюньяда яшагъанларнынъ эписи Онынъ огюнде къалтырасын!

9+О, айтты – айткъаны олды;
О, буюрды – эмири беджерильди.
10+РАББИ башкъа миллетлернинъ ниетини боза,
халкъларнынъ мурадыны ёкъ эте.
11+РАББИнинъ ниети исе эбедий тура,

Онынъ юрегининъ мурады несильден несильге кече.

12+Не де бахтлыдыр «РАББИ – Алламыз» деген халкъ!

РАББИ Озюне сайлагъан халкъ не де бахтлыдыр!

13+РАББИ коктен бакъа,

бутюн инсан огъулларыны коре.

14+О, Озь отургъан еринден
ер юзюнде яшагъанларнынъ эписини коре.

15О, бутюн адамларнынъ юрегини яраткъан,
инсан ишлерини бутюнлей анълай.

16+Аскерлери чокъ олса да, падиша къуртуламаз,
батырнынъ буюк къудрети онынъ озюни къорчаламаз.

17+Адам аткъа бошуна умют этер,
бу ат буюк къуветинен кимсени къуртарып оламаз.

18+Мына, РАББИ Ондан къоркъкъан адамларны,

Онынъ севгисине ишангъан адамларны коре.

19+Олар: «Алла бизим джанларымызны олюмден къуртарыр,
ачлыкъ вакътында бизни сакълар», – деп беклейлер.

20+Джанымыз РАББИге ишана.

О, бизге ярдым этер ве бизни къорчалар.

21Юрегимиз Онынъ ичюн къувана,
биз Онынъ мукъаддес Адына ишанамыз.

22Я РАББИ, биз Санъа умют багъладыкъ,

Сенинъ севгинъ бизнен олсун!

33

Алланынъ яхшылыгъына макътав

33^1+Давутнынъ зебуры. Давут Авимелекнинъ огюнде озюни делиликке урып, онынъ янындан къувулып кетти.

Алеф

2Эр вакъыт РАББИни алгъышлайым,

Онъа макътавларым тилимден тюшмез!

Беит

3+Джаным РАББИнен макътаныр,
алчакъгонъюллилер буны эшитип къуваныр!

Гимел

4Меннен берабер РАББИнинъ улулыгъыны бильдиринъиз;
айдынъыз, берабер Онынъ Адыны шерефлейик!

Далет

5+РАББИни чагъыргъанымда,
О, манъа джевап берди,
бутюн къоркъуларымдан мени къуртарды.

Хе

6Онъа бакъкъанларны ярыкъ къаплады,
оларнынъ бетлери энди къызармаз.

Зайин

7+Бу фукъаре чагъыргъанда, РАББИ эшитти,
бутюн белялардан оны къуртарды.

Хет

8+РАББИнинъ Мелеги РАББИден къоркъкъанларны къорчалай
ве оларны къуртара.

Тет

9+Дамыны бакъынъыз, РАББИ не къадар эйидир!

Не къадар бахтлыдыр Онъа умют багълагъан адам!

Ёд

10+РАББИден къоркъунъыз, эй, Онынъ азизлери!

Ондан къоркъкъан адам ич мухтадж олмаз.

Каф

11+Яш арсланлар къыйнала ве ач олалар;

РАББИни къыдыргъанлар исе ич бир яхшы шейден эксик олмаз.

Ламет

12Эй, огъулларым, келинъиз, мени динъленъиз!

РАББИден къоркъмакъны сизге огретейим.

Мим

13+Гузель аят ве узун омюр севген,
яхшы куньлер корейим, деген адам ким?

Нун

14+Сенинъ тилинъ яман сёзлерни айтмасын,
сенинъ агъзынъ алдатмасын.

Самек

15+Яманлыкътан къачып, яхшылыкъ яп,
муаббетни къыдырып, оны илерилет.

Айин

16+РАББИнинъ козьлери инсафлыларгъа бакъа,
къулакълары ярдым фигъанларына ачыкъ.

Пе

17+РАББИ яманлыкъ япкъанлардан юзь чевиреджек,
оларнынъ хатырасыны ер юзюнден ёкъ этеджек.

Саде

18Инсафлылар чагъырса, РАББИ эшитир,
бутюн белялардан оларны къорчалар.

Коф

19+РАББИ къырыкъ юрекли адамларгъа якъын,

О, рухтан тюшкенлерни къуртараджакъ.

Реш

20+Инсафлынынъ белялары чокъ олур,
амма РАББИ оны эписинден къуртарыр.

Шин

21+Кемиклерининъ ич бириси сынмасын деп,

О, оларнынъ эписини сакълар.

Тав

22Яманлыкъ ярамай адамны ольдюрир,
инсафлыдан нефретленгенлер де джезаланыр.
23РАББИ Озь къулларынынъ джаныны сатын алыр,

Онъа умют багълагъанлардан ич бириси джезаланмаз!

34

Ярдым дувасы

Давутнынъ зебуры.

1+Я РАББИ, меннен давалашкъанларнен давалаш!

Меннен дженк эткенлернен дженк эт!

2Къорчалав алетлеринъни ве къалкъанынъны алып,
манъа ярдымгъа кель!

3Къылычынъны ве балтанъны чыкъарып,
мени къувалагъанларгъа къаршы чыкъ!

Джаныма айт: «Мен сени къуртарырым!».

4+Джанымны къыдыргъанлар утансын
ве масхара олсун.

Манъа яманлыкъ истегенлер
аркъагъа къайтсын,
олар намусыны джойсунлар.

5+РАББИнинъ Мелеги оларны,
ельде учып кеткен тобанны киби, айдасын.

6+Оларнынъ ёлу къаранлыкъ ве тайгъалакъ олсун,

РАББИнинъ Мелеги оларны къуваласын.

7+Олар себепсиз мен ичюн гизли тузакъны азырлады,
себепсиз джаным ичюн чукъурны къазды.

8+Апансыздан оларнынъ башына олюм кельсин,
гизли тузакълары оларны тутсун,
озьлери онъа тюшип, гъайып олсун!

9+Меним джаным исе РАББИге къуванчнен къычырыр,

О берген къуртулышкъа севинир!

10+Бутюн кемиклерим дейджек:

«Я РАББИ, Сен эзильген адамны къуветлиден,
ёкъсул ве фукъарени баскъынджыдан къуртарасынъ.

Санъа ошагъан ким бар?»

11Къара ниетли шаатлар манъа къаршы чыкъты,
бильмеген шейлерим акъкъында мени соргъугъа чекти.

12+Яхшылыгъыма къаршы яманлыкъ япып,
джанымны оксюз къалдыралар.

13+Мен исе, олар хаста олгъанда, чувал урбасыны кийдим,
джанымны алчакълатып, аштан вазгечтим,
амма меним дувам озь багърыма джевапсыз къайтты.

14О, манъа достум ве къардашым киби эди;
бойле тюшюнип, мен яшадым.

Анасы ичюн козьяш тёккен адам киби,
мен кедерден башымны котермедим.

15Амма мен сюрюнгенде, олар къуванып топланды;
манъа уджюм эткенлер, мен бильмейим не ичюн,
манъа къаршы топлашты,
токътамайып мени къараладылар.
16+Юзьлерини бурюштирип, мени мыскъылладылар,
манъа тишлерини гъыджырдаттылар.

17+Я Рабби, не вакъыткъадже бакъып тураджакъсынъ?

Джанымны оларнынъ зулумындан къуртар,
меним бир джанымны арсланлардан къорчала!

18+Буюк топлашувда Санъа шукюр этеджегим,
чокъ адамнынъ арасында Сени макътайджагъым!

19+Бош ерде манъа душман олгъанлар тантана япмасын,
себепсиз нефрет эткенлер бири-бирине козь къыпмасын.

20Олар барышыкъны агъзына алмайлар,
ер юзюнде тынч яшагъан сакинлерге къаршы фитнеджилик япалар.

21+Манъа агъызларыны кенъ ачып:

«Аха! Аха! Козюмиз корьди!» – дейлер.

22+Я РАББИ, Сен буны корьдинъ,
индемейип отурма!

Я Рабби, менден узакълашма!

23+Уян, арекет эт,
меним судумны, давамны чез,
я Рабби, меним Аллам!

24+Меним РАББИм ве Аллам,
мени Сенинъ догърулыгъынънен суд эт,
душманларым устюмден тантана этмесин!

25+«Аха, тилегимиз беджерильди!» – юреклеринде айтмасынлар,

«Оны бутюнлей юттыкъ!» – демесинлер.

26Бахытсызлыгъыма къувангъанлар эписи утансын,
олар масхара олсун!

Манъа юксектен бакъкъанлар
утанч ве айыпны урба киби кийсин!

27Меним акълы чыкъаджагъымны истегенлер къуванчнен къычырсынлар,
даима: «Озь къулуна аманлыкъ тилеген

РАББИге макътавлар олсун!» – десинлер.

28+Сенинъ догърулыгъынъ тилимден тюшмез,
кунь бою Санъа макътавларым кесильмез!

35

Алланынъ севгиси ве Къанун бозуджылыкъ

35^1Баш чалгъыджы ичюн. РАББИнинъ къулу акъкъында. Давутнынъ зебуры.

2+Ичимде юрегим ярамай адамнынъ
къанунсыз япкъанлары акъкъында айтып бере:

«Онынъ козю огюнде Алладан къоркъмакъ деген шей ёкъ».

3О, озь-озюне пек чокъ ялтакълана,
шунынъ ичюн озь гунасыны тапып оламаз
ве ондан нефретленмез.

4Онынъ агъзындан чыкъкъан сёзлер – айнеджилик ве ялан,
акъылланмагъа ве эйилик япмагъа даа истемез.

5+О, яткъан тёшегинде беляны тюшюне,
яхшы олмагъан ёлгъа адым атып,
яманлыкътан юзь чевирмей.

6+Я РАББИ, Сенинъ севгинъ коклергедже,
ишанчлылыгъынъ булутларгъа къадар!

7+Догърулыгъынъ – буюк дагълар киби,
къарарларынъ исе – тюпсюз теренлик.

Инсан ве айванларны Сен къорчалайсынъ, я РАББИ!

8+Эй, Алла, не де паалыдыр Сенинъ буюк севгинъ!

Къанатларынънынъ кольгесинде
адам огъуллары хавфсызлыкъ тапалар.

9Олар Сенинъ эвинънинъ энъ яхшы берекетинден тоялар;

Сен оларгъа татлы сувларынъдан ичмеге бересинъ.

10+Омюр чокърагъы Сендедир;

Сенинъ нурунъдан биз ярыкъ коремиз.

11+Сени бильгенлерге севгинъни косьтермеге девам эт,
акъикъатынъны догъру юреклилерге бермеге девам эт!

12Макътангъан адамнынъ аягъы мени басмасын,
гунакярнынъ къолу мени эвсиз къалдырмасын.

13+Къанунны бозгъанлар ашагъы тюштилер,
олар йыкъылдылар ве турып оламайлар.

36

Инсафлыгъа одеме

Давутнынъ зебуры.

Алеф

1+Яманлыкъ япкъанлар ичюн къасевет этме,
къанунны бозгъанларгъа сукъланма!

2+Олар, от киби, тезден чалынаджакъ,
ешиль осюмлик киби, солып кетеджеклер.

Беит

3РАББИге ишанып, яхшылыкъ яп,
ер юзюнде яшап, акъикъатны тут.

4+РАББИден зевкъ ал,
ве О, санъа юрегинънинъ истеклерини берер.

Гимел

5+Ёлунъны РАББИнинъ тарафына чевир,

Онъа ишан, ве О, арекет этеджек.

6+О, сенинъ акъикъатынъны, ярыкъ киби, парылдатыр,
догърулыгъынъны, уйле ярыгъы киби, япар.

Далет

7РАББИнинъ огюнде индемейип отур,

Онынъ джевабыны сабырнен бекле.

Яманлыкъ япкъанлар ичюн къасевет этме.

Хе

8Ачувынъны токътат, гъазабынъны ятыштыр,
тарсыкъма – бу шей тек белягъа алып бара.
9+Яманлыкъ япкъанлар къырылып ташланаджакъ,

РАББИден джевап беклегенлер исе ер юзюнинъ саиплери оладжакълар.

Вав

10+Бираздан сонъ ярамай адамлар ёкъ оладжакъ,
онынъ ерине бакъсанъ, анда ич кимсе ёкъ.

11+Алчакъгонъюллилер исе ер юзюнинъ саиплери оладжакъ,
олар аманлыкънынъ чокълугъынен зевкъ сюреджеклер.

Зайин

12+Ярамай адам инсафлыгъа яманлыкъ тилей,
онъа къаршы тишлерини гъыджырдата.

13+РАББИ исе онынъ устюнден куле,
онынъ куню биткенини коре.

Хет

14Фукъарени ве факъырны ерге урмакъ ичюн,
догъру ёлдан юргенлерни ольдюрмек ичюн,
ярамай адамлар къылычыны чыкъара да, яйларыны тарталар.

15+Амма къылычлары озьлерининъ юрегине сапланаджакъ,
яйлары исе сындырылып парчаланаджакълар.

Тет

16+Инсафлынынъ къолундаки аз шей
чокъ инсафсызнынъ зенгинлигинден яхшыдыр,

17+чюнки инсафсызнынъ къудрети сындырылып кетеджек,
инсафлыларгъа исе РАББИ кучь береджек.

Ёд

18+РАББИ къабаатсызларнынъ куньлерини биле;
оларнынъ мирасы эбедиен оладжакъ.

19+Агъыр заманда олар масхара олмаз,
ачлыкъ куньлеринде де ашап тояджакълар.

Каф

20+Амма ярамайлар гъайып оладжакъ,
РАББИнинъ душманлары исе, къой ягъы киби,
тютюн ичинде ирип кетеджек.

Ламет

21Инсафсыз борджкъа алып, оны къайтармай,
инсафлы исе мерамет эте де, бере.

22Алла Озю О, разы олгъан адамларгъа
ер юзюни малы-мулькю киби береджек.

О, къаргъагъан адамлар исе къырылып ташланаджакълар.

Мим

23+РАББИ адамнынъ адымларыны догъурта,
ве О, онынъ ёлундан разы олур.

24+Шу адам йыкъылгъанда биле, ерге тюшмез,
чюнки РАББИ онынъ къолуны тута.

Нун

25+Мен яш эдим, энди къартайдым,
амма инсафлыны ташлап кеткенлерини,
я да онынъ сою отьмек тилегенини ич корьмедим.

26+Куньден-кунь о, мерамет эте ве борджкъа бере,
онынъ сою да адамларнынъ бахшышы олур.

Самек

27+Яманлыкътан баш тартып, яхшылыкъ яп,
о вакъыт эбедий яшайджакъсынъ.
28+РАББИ догърулыкъны севе,
О, Озь азизлерини ташлап кетмез.
Олар эбедий къорчаланаджакълар,
инсафсызларнынъ эвлятлары исе къырыладжакълар.

Айин

29Инсафлылар ер юзюнинъ саиплери олып,
анда эбедиен яшайджакъ.

Пе

30+Инсафлынынъ агъзындан икмет чыкъа,
тили исе акъикъатны бильдире.

31+Алласынынъ Къануны онынъ юрегинде,
онынъ аякълары ич сарсылмаз.

Саде

32+Ярамай адамлар инсафлынынъ артындан бакъа,
оны ольдюрмек ичюн чаре къыдыра.

33Лякин РАББИ инсафлыны оларнынъ къолуна бермез,
суд вакътында оны къабаатламагъа ёл бермез.

Коф

34+РАББИден джевап бекле, Онынъ ёлуны тут.

Сени ер юзюнинъ саиби япмакъ ичюн,

РАББИ сени юксельтеджек.

Ярамайлар къырылгъан заманны
сен озюнъ кореджексинъ.

Реш

35Амансыз ярамай адамны корьдим:

чокъ пытакълы ешиль терек киби,
онынъ тесири артты.

36Амма о, кечип кетти, ёкъ олды,
оны къыдырсам да, тапмайым.

Шин

37Саф юреклиге козь ташла,
догъру яшагъан адамгъа бакъ!

Бойле адамнынъ келеджеги – аманлыкъ.

38+Амма Къанунны бозгъанлар эписи ёкъ этиледжек,
ярамайларнынъ келеджеги кесиледжек.

Тав

39+Инсафлыларнынъ къуртулышы РАББИден келир,
къайгъы заманында О, Озю оларгъа къале олур.

40+РАББИ оларгъа ярдым этер, оларны къорчалар,
ярамайларнынъ къолундан оларны сакълар.

Олар РАББИге сыгъынгъанлары ичюн,

О, оларны къуртарыр.

37

Азап чеккеннинъ дувасы

37^1+Давутнынъ зебуры. Хатырлав ичюн.

2+Я РАББИ, ачувынъда тазирлеме мени,
гъазабынъда мени джезалама!

3+Сенинъ окъларынъ манъа санчылды,
къолунъ устюме агъыр басып тюшти.

4+Гъазабынъдан беденимде сагълам ер къалмады,
гуналарымдан кемиклерим раат олмай.

5+Меним яманлыкъларым башымдан ташты,
агъыр юк киби, устюме басты.

6Акъылсызлыгъымдан яраларым иринлеп сасымакъта.

7Белим букюлип, чёкип къалдым,
кунь бою гъам ичип юрем.
8Белим атеш ичинде,
беденимде сагълам ер къалмады.
9Такъаттан кесильдим ве пек эзильдим,
юрегим сызлагъанынен къычырам.
10Я Рабби! Бутюн тилеклерим Сенинъ алдынъда,
агълагъаным Сенден гизли дегиль.
11Юрегим къалтырай, къуветтен кесильдим,
козьлеримнинъ ярыгъы биле сёнди.
12+Мени джан-юректен севгенлер ве достларым
дердимден авлакъта туралар,
якъынларым да менден узакъта тура.
13Меним джанымны къыдыргъанлар къапкъан къоя;
манъа яманлыкъ истегенлер исе,
оледжегим акъкъында айтып,
эр кунь манъа къаршы фитне къуралар.
14+Мен исе, сагъыр киби, эшитмейим,
агъзыны ачалмагъан тильсизге ошайым.
15Мен агъзындан джевап чыкъмагъан,
эшитмеген адам олып къалдым.
16+Я РАББИ, умют этем Санъа,
я Рабби, Аллам, Сен джевап берерсинъ!
17Мен: «Душманларым тантана этмесин.
Аякъларым къалтырагъанда,
менден устюн олмасынлар», – дедим.
18Мен аз къалдым йыкъылмагъа,
къасеветим эр вакъыт огюмде.
19+Мен къабаатымны бойнума алдым,
гунам ичюн пешман этем.
20Душманларым исе тири ве кучьке тола,
себепсиз мени кореджек козю олмагъанлар чокълаша.

21+Яхшылыгъыма яманлыкъ япкъан адамлар,
мен яхшылыкъ япкъаным ичюн,
манъа къаршы чыкъалар.
22+Я РАББИ, мени ташлап кетме,
эй, Аллам, менден узакълашма!
23Манъа ярдымгъа ашыкъып кель,
я Рабби, меним Къуртарыджым!

38

Азап чеккен адамнынъ тёвбеси

38^1+Баш чалгъыджы ичюн. Едутун ичюн. Давутнынъ зебуры.

2+«Тилимнен гуна япмамакъ ичюн,
мен юреджек ёлума бакъаджагъым;
ярамай адам къаршымда тургъанда,
агъзымны къапатып тутарым», – дедим.
3Тилимни тутып, агъзымны къапаттым,
эр бир яхшы лафны биле агъзыма алмадым,
лякин меним дердим даа артты.
4+Юрегим ичимде туташты,
фикирлеримни атеш алды,
озь тилимнен лафны башладым:
5+«Я РАББИ, манъа омрюмнинъ сонъуны бильдир.
Куньлеримнинъ сайысы не къадар экен?
Аятымнынъ сынъырыны билейим!» – дедим.
6+Сен манъа бир къарыш куньлер бердинъ,
Сенинъ огюнъде аятым бир шей дегиль.
Эр бир яшагъан адамнынъ омрю
акъикъатен ельнинъ эскенине ошай.
Сэла
7+Керчектен де, адам, кольге киби, юре;
керчектен де, эр бир арекети бошуна.

Мал топлай, амма кимге къалдыраджагъыны бильмей.

8+Энди, я Рабби, мен нени беклейим?

Сендедир меним умютим!

9Бутюн къанунсызлыкъларымдан мени къуртар,
акъылсызнынъ акъаретине мени берме!

10Индемедим, агъзымны ачмадым,
чюнки бу Сенинъ ишинъдир.

11+Сенден котек ашамамны четлештир,
ураджакъ къолунъдан мен ёкъ олам.

12Сен адамны джинаети ичюн къабаатлап,
джезасыны азырлап бересинъ,
онынъ къыйметли шейлерини, сюме киби, ёкъ этесинъ.

Керчектен де, эр бир инсаннынъ омрю ельнинъ эскенине ошай.

Сэла

13+Дувамны эшит, я РАББИ,
къулакъ ас фигъаныма!

Козьяшларымны джевапсыз къалдырма!

Сенинъ янынъда мен бир ёлджум,
бутюн бабаларым киби, бир кельмешеким.

14+Манъа бакъма.

О бир дюньягъа кетип, ёкъ олмаздан эвель,
мен кене теселли тапарым!

39

Месихнинъ итааты акъкъында

39^1Баш чалгъыджы ичюн. Давутнынъ зебуры.

2Мен РАББИнинъ джевабыны сабырлыкънен бекледим;

О, манъа якъынлашып, къычыргъанымны эшитти.

3+О, мени къоркъунчлы чукъурдан,
балчыкълы батакътан чыкъарып алды.

Аякъларымны къаягъа бастырып,
адымларымны къатты этти.

4+О, агъзыма янъы йырны,

Алламызгъа макътавларны къойды.

Чокъ адамлар буны корип, къоркъаджакълар,

РАББИге ишанаджакълар.

5Не де бахтлыдыр РАББИге ишангъан,
макътанчакъларны ве яланджыларны чагъырмагъан адам!

6+Я РАББИ, Аллам,

Сен чокъ ишлер яптынъ!

Санъа ошагъаны ёкъ!

Аджайип шейлеринъни
ве биз ичюн олгъан ниетлеринъни
бильдирмеге истер эдим мен,
лякин оларнынъ сайысы ёкъ!

7+Къурбан ве бахшышларны Сен истемединъ.

Сен меним къулакъларымны ачтынъ.

Гуна ичюн къурбан ве бутюнлей якъыладжакъ къурбанларны да

Сен истемединъ.

8О вакъыт мен:

«Мына, мен келем;
бурулгъан кягъытта, китапта меним акъкъымда язылгъан», – дедим.

9+Аллам, мен Сенинъ ниетлеринъни беджермеге истейим;

Сенинъ Къанунынъ меним юрегимде.

10Буюк топлашувда акъикъатынъны айтып бердим,
агъызымны ич къапатмадым.

Я РАББИ, Сен билесинъ шуны!

11Сенинъ догърулыгъынъны юрегимде сакъламадым,
садыкълыкъ ве къуртулышынъны айтып бердим.

Сенинъ севгинъни ве акъикъатынъны буюк топлашувдан гизлемедим.

12Я РАББИ, Озь шефкъатынъны менден аяма,

Сенинъ севгинъ ве акъикъатынъ мени эр вакъыт сакъласын!

13+Мени сайысыз белялар сарып алды,
меним гуналарым мени къувып, башыма етти,
энди козьлеримни котерип оламайым.
Гуналарым башымдаки сачларымдан чокълар;
мен рухтан тюштим.
14Я РАББИ, мени азат этмеге разы ол,
манъа ярдым бермеге ашыкъ, я РАББИ!

15+Джанымны алмагъа истегенлернинъ эписи утансынлар,
оларнынъ бетлери къызарсынлар!

Манъа яманлыкъ япып кейфленгенлер
арткъа къайтып, масхара олсунлар!

16+Манъа: «Аха, аха!» – дегенлер
озь масхаралыгъындан утанып титресинлер.

17Сени къыдыргъанларнынъ эписи

Сенде къуванып севинсинлер!

Сенинъ къуртарувынъны севгенлер токътамайып:

«РАББИ улудыр!» – десинлер!

18+Мен фукъаре ве ёкъсул олсам да,

Рабби мени унутмаз!

Сен меним ярдымджым ве къуртарыджымсынъ!

Кеч къалма, меним Аллам!

40

Не де бахтлыдыр мераметли адам!

40^1Баш чалгъыджы ичюн. Давутнынъ зебуры.

2+Не де бахтлыдыр фукъарени тюшюнген адам!

Яман кунюнде РАББИ оны къуртарыр.

3+РАББИ оны къорчалар, онынъ омрюни сакълар,
ве о, ер юзюнде бахтлы олур.

Сен оны душманларнынъ истегенине бермезсинъ, я РАББИ.

4+О, хасталыкъ тёшегинде яткъанда, РАББИ онъа кучь берер.

О, хаста олгъанда, Сен Озюнъ оны тедавийледжексинъ!

5Мен дедим:

«Манъа мерамет эт, я РАББИ!

Мен Санъа къаршы гуна япкъан олсам да,
джанымны яхшы эт.

6Душманларым мени яманлап:

“Не вакъыт олер де, не вакъыт онынъ ады ёкъ олур?” – дейлер».

7+Олар мени корьмеге кельсе де,
ялан айтып, юрегинде яманлыкъ топлайлар,
тышарыгъа чыкъар-чыкъмаз, лаф уйдуралар.
8Мени кореджек козю олмагъанлар эписи
озьара фысылдашып,
манъа къаршы яманлыкъ япмагъа ниетленелер.
9«Ольдюриджи беля-къаза япышты онъа;
шунынъ ичюн бир яткъан сонъ,
энди еринден турмаз!» – дейлер.
10+Мен ишангъан достум биле,
отьмегимни ашап,
манъа къаршы табаныны котерди.
11Амма Сен, я РАББИ,
манъа мерамет косьтерип, мени аякъкъа турсат.
Сонъ мен оларны джезаларым.
12Мен билем: Сен менден разысынъ.
Меним душманым менден устюн чыкъмаз,
тантана этмез.

13Сен манъа къабаатсыз къалмагъа ёл береджексинъ,

Сенинъ огюнъде эр вакъыт олмагъа имкян береджексинъ.

14+Исраильнинъ Алласы олгъан РАББИге
асырдан асыргъа шуретлер олсун!

Амин ве амин!

41

Къувулгъан адамнынъ къасевети ве теселлиси

41^1+Баш чалгъыджы ичюн. Къорах огъулларынынъ маскили.

2+Сыгъын чокъракъ сувларына ынтылгъаны киби,
джаным Санъа ынтыла, эй, Алла!

3Аллагъа, Тири Аллагъа джаным сувсады.

Не вакъыт келип, Алланынъ огюнде корюнеджегим?

4+«Сенинъ Алланъ къайда?» – деп,
менден кунь бою сорагъанларда,
козьяшым гедже-куньдюз манъа отьмек олды.

5+Бу шей акълыма кельгенде, мен джанымны ачам.

Мен чокъ адамларнен берабер юрип,

Алланынъ Эвине бара эдим,
байрам эткен халкънен бирликте
къуванчнен къычырып, шукюр эте эдим.

6+Эй, джаным, не ичюн бойле тюшкюнсинъ?

Не ичюн ичимде сыкъыласынъ?

Аллагъа умют багъла!

Мен Онъа даа шукюр этеджегим;

О, меним Къуртарыджым ве Аллам!

7+Джаным ичимде къыйнала.

Шунынъ ичюн мен Иордан топрагъында,

Хермон ве Мицар дагъларында тургъанымда,

Сен акълыма келесинъ, эй, Аллам!

8Буюк теренликлер Сенинъ учансувларынънынъ сеслеринен
бири-бирини чагъыралар;

Сенинъ бутюн далгъаларынъ ве толкъунларынъ
меним башымдан кечтилер.

9+Куньдюз РАББИ Озь буюк севгисини косьтерир,
гедже Онынъ йыры манъа келир,
меним дувам исе аятымнынъ Алласына кетер.

10+Мен таянгъан Къаягъа, Аллагъа айтаджагъым:

«Не ичюн Сен мени унуттынъ?

Не ичюн мен душманларымнынъ зулумы астында
гъам чекип юрем?»

11«Сенинъ Алланъ къайда?» – деп,
кунь бою душманларым сорай.

Олар мени масхара эткенде,
кемиклерим сынгъан киби ола.

12Эй, джаным, не ичюн бойле тюшкюнсинъ?

Не ичюн ичимде сыкъыласынъ?

Аллагъа умют багъла!

Мен Онъа даа шукюр этеджегим;

О, меним Къуртарыджым ве Аллам!

42

Къувулгъан адамнынъ дувасы

42^1+Эй, Алла, меним давамны чез!

Алласыз халкънен давамда меним тарафымны тут!

Яланджы ве инсафсыз адамдан мени къорчала!

2+Сен, Алла, – меним къалемсинъ;
не ичюн мени ред эттинъ?

Не ичюн мен душманларымнынъ зулумы астында
гъам чекип юрем?

3+Озь ярыгъынъны ве акъикъатынъны ёлла,
олар манъа ёл косьтерсин.

Олар мени Сенинъ азиз дагъынъа,

Сен яшагъан ерлеринъе алып барсынлар.

4О вакъыт мен Алланынъ къурбан ерине,
мени чокъ къувандыргъан Аллама бараджагъым.

Санъа сантыр чаладжагъым,
эй, Алла, меним Аллам!

5+Эй, джаным, не ичюн бойле тюшкюнсинъ?

Не ичюн ичимде сыкъыласынъ?

Аллагъа умют багъла!

Мен Онъа даа шукюр этеджегим;

О, меним Къуртарыджым ве Аллам!

43

Алланынъ халкъыны къорчалагъан дува

43^1Баш чалгъыджы ичюн. Къорах огъулларынынъ маскили.

2+Эй, Алла! Биз озь къулакъларымызнен эшиттик,
кечкен куньлерде, къадимий заманларда,
Сен япкъан аджайип ишлеринъ акъкъында
бабаларымыз бизге икяе этти.
3+Сен Озь къолунънен халкъларны къуваладынъ,
баба-деделеримизни исе оларнынъ топрагъында ерлештирдинъ.

Сен къабилелернинъ бойнуны урдынъ,
оларны яшагъан ерлеринден къувдынъ.

4+Бабаларымыз бу ерни озь къылычынен алмадылар,
къолларынынъ кучьлери оларны къуртармады,
тек Сенинъ онъ къолунъ, Сенинъ кучюнъ,
юзюнънинъ ярыгъы оларны къуртарды,
чюнки Сен олардан разы эдинъ.

5+Эй, Алла, Сен – меним Падишам.

Якъупкъа къуртулыш бер!

6Сенинъ къуветинънен душманларымызны енъермиз,
бизге къаршы чыкъкъанларны

Сенинъ Адынъ иле аякъларымызнен эзермиз.

7+Мен озь яйыма ишанмам,
къылычым да мени къуртармаз.

8Сен бизни душманларымыздан къуртараджакъсынъ,
бизни кореджек козю олмагъанларны масхара этеджексинъ.

9Алланы эр кунь макътайджакъмыз,
Сенинъ Адынъны эбедиен шерефлейджекмиз.
Сэла

10+Амма шимди Сен бизни ташлап, масхара эттинъ.

Сен энди бизим ордумызнынъ янында дженкке чыкъмайсынъ.

11+Сен бизни душманларымызнынъ огюнде къачмагъа меджбур эттинъ,
бизни кореджек козьлери олмагъанлар бизни талайлар.

12+Сен бизни, къойларны киби, ашамагъа бердинъ,
халкълар арасында бизни даркъаттынъ.

13Озь халкъынъны уджузгъа саттынъ,
оларны сатып, зенгин олмадынъ.

14+Къомшуларымызгъа бизим устюмизден кульмеге ёл бердинъ,
этрафтакилер бизим устюмизден кульди ве масхара этти.

15+Адамлар бизим акъкъымызда шакъа этелер,
башкъа халкълар бизге бакъып, башыны саллай.
16Эр кунь масхаралыкъ козюм огюнде,
бетим утангъанымдан къапалы.
17Адамлар мени мыскъыллай ве акъарет этелер,
душман ве очь алыджы манъа къыйыш бакъалар.
18Буларнынъ эписи башымызгъа кельди,
амма биз Сени унутмадыкъ,
Сенинъ васиетинъни бозмадыкъ.
19Юрегимиз Сенден къайтмады,
табанларымыз Сенинъ ёлунъдан таймады.

20+Лякин Сен бизни кийик копеклернинъ топрагъында тар-мар эттинъ,
олюм кольгесинен башымызны къапаттынъ.

21Эгер биз Алламызнынъ Адыны унутып,
башкъа бир аллагъа къолларымызны узаткъан олсакъ,

22+Алла бунынъ эсабыны сорамаз эдими?

О, юрек сырларыны биле де!

23+Бизни эр кунь Сенинъ ичюн ольдюрелер,
къурбанлыкъ къойлар, деп саялар.

24+Я Рабби, уян, не ичюн юкълайсынъ?

Тур да, бизни эбедиен ташлама!

25Не ичюн Сен юзюнъни сакълайсынъ,
бизим къайгъымызны ве азаплангъанымызны унутасынъ?

26Джанымыз топракъкъа тюшти,
беденлеримиз ерге япышып къалды.

27+Сен турып, бизге ярдым эт,
буюк севгинъ ичюн бизни сатын алып къуртар!

44

Падишанынъ келюви ве Онынъ келини акъкъында

44^1+Баш чалгъыджы ичюн. Шошаним авасында. Къорах огъулларынынъ маскили. Севги йыры.

2Меним юрегимден гузель сёзлер тёкюле,
меним йырымны падишагъа багъышлайым,
тилим – уста бир языджынынъ къалемидир.

3Сен инсан огъулларындан гузельсинъ,
дудакъларынъдан мерамет тёкюле.

Шунынъ ичюн Алла эбедиен сенден разы.

4+Эй, батыр, шуретинъ ве дюльберлигинънен берабер,
къылычынъны белинъе такъ.

5Бу улу урбанъда енъиш къазан,
акъикъат, алчакъгонъюллик ве адалетни къорчаламакъ ичюн,
дженк арабасына чыкъ.

Сенинъ онъ къолунъ Санъа аджайип ишлер косьтерир.

6Сенинъ окъларынъ пек сюйрю,
олар падиша душманларынынъ юреклерине кирерлер.

Халкълар Сенинъ аякъ астынъа йыкъылырлар.
7+Эй, Алла, Сенинъ тахтынъ эбедий,
догърулыкънен падишалыкъ япасынъ.
8Сен адалетни севесинъ,
акъсыз ишлерни исе кореджек козюнъ ёкъ.
Шунынъ ичюн Алла, Сенинъ Алланъ,
Сенинъ башынъа къуванчнен ягъны тёкти,
Сени аркъадашларынъдан устюн къойды.
9+Бутюн урбаларынъдан мюр,
алоэ, тарчын къокъусы чыкъар;
фильнинъ тишинден япылгъан сарайларда
телли чалгъы алетлерининъ сеслери эшитиле,
олар Сени къувандыралар.

10+Сайгъылы къадынларынъ арасында падишаларнынъ къызлары бар;
къыраличе исе Офир алтынлары ичинде,
Сенинъ онъ тарафынъда тура.
11Динъле, эй, къыз, къулакъ асып бакъ,
халкъынъны ве баба эвинъни унут.
12Падиша сенинъ дюльберлигинъни арзу этмекте,
О, сенинъ Эфендинъдир, Онъа белинъни бук.
13Тир къызы Санъа бахшыш кетиреджек;
халкънынъ энъ зенгин сойлары
Сенинъ разылыгъынъны къыдыраджакълар.
14Падишанынъ къызы – шурет ичинде,
онынъ урбасы алтындан тикильген.

15+Нагъышлангъан урбада оны падишагъа чыкъараджакълар;
онынъ артындан онынъ къыз достлары,
оларны Санъа алып кирсетеджеклер.

16Оларны севинч ве къуванчнен кирсетеджеклер,
олар падишанынъ сарайына киреджеклер.

17Бабаларынънынъ ерине огъулларынъ оладжакълар;

Сен оларны бутюн дюньяда башлыкъ этип къояджакъсынъ.

18Мен несильден несильге Сенинъ Адынъны белли япаджагъым,
шунынъ ичюн халкълар Сени эбедиен макътайджакълар!

45

Алла бизнен!

45^1+Баш чалгъыджы ичюн. Къорах огъуллары ичюн. Аль-аламот. Йыр.

2+Биз Аллагъа сыгъынамыз, О, бизге къувет бере.

Агъыр вакъытларымызда О, бизге тез-тез ярдым этип тура.

3Шунынъ ичюн ер юзю тепренсе биле,
дагълар денъизлернинъ багърына барып тюшсе де,
биз къоркъмамыз.
4+Сувлар шувулдап, копюрильсе де,
дагълар фуртунадан титресе де,
биз къоркъмамыз!
Сэла

5+Дерьянынъ сувлары Алланынъ шеэрине къуванч кетире,

Юдже Алланынъ азиз яшагъан ерини севиндире.

6+Алла онынъ ортасында, о, тепренмез.

Танъ аткъанынен Алла Озь шеэрине ярдым этер.

7+Халкълар шамата къопарды, падишалыкълар озь ерлеринден кочьти.

Алла сес берди, ве дюнья ирип кетти.

8Ордуларнынъ РАББИси бизнен,

Якъупнынъ Алласы – бизим къалемиз!

Сэла

9+Келинъиз, РАББИнинъ ишлерине бакъынъыз;

О, ер юзюни бозып, оны бош къалдырды.

10+О, ернинъ четлерине къадар дженклерни токътата,
яйны сындырып, мызракъны парчалай,
дженк арабаларыны якъып, оларны кульге айландыра.

11«Токътанъыз да, билинъиз: Мен – Аллам.

Халкълар арасында Мени юксельтеджеклер,
ер юзюнде Мени юксельтеджеклер».

12Ордуларнынъ РАББИси бизнен,

Якъупнынъ Алласы – бизим къалемиз!

Сэла

46

Алла – бутюн дюньянынъ Падишасы!

46^1Баш чалгъыджы ичюн. Къорах огъулларынынъ зебуры.

2+Эй, бутюн халкълар, Аллагъа эль чырпынъыз,
къуванчлы сеснен Аллагъа къычырынъыз!
3+Юдже РАББИ къоркъунчлыдыр,
бутюн ер юзюнде О – улу Падиша!
4+О, бизге халкъларны бойсундырды,
къабилелерни аягъымыз астына ташлады.
5О, бизге гузель топракъны сайлады,
севген къулу Якъупнынъ гузеллигини бизге берди.

Сэла

6Алла къуванчлы къычырувлар арасында юксельди;

РАББИ боруларнынъ сеслери арасында котерильди.

7Макътав йырларыны айтынъыз Аллагъа,
макътав йырланъыз!

Макътав йырларыны айтынъыз Падишамызгъа,
макътав йырланъыз!

8+Алла – бутюн ер юзюнинъ Падишасыдыр;
усталыкънен Онъа макътав йырларыны айтынъыз!

9Алла халкъларнынъ Падишасы олды;

Алла мукъаддес тахтына отурды!

10+Халкъларнынъ мырзалары топландылар,

Ибраимнинъ Алласынынъ халкъына къошулдылар,
чюнки ер юзюнинъ къалкъанлары Алланынъкидир!

О, юксек котерильгендир!

47

Сион – Алланынъ шеэри

47^1Къорах огъулларынынъ зебуры. Йыр.

2+РАББИ улудыр!
Алламызнынъ шеэринде, Онынъ азиз дагъында
Онъа чокъ макътавлар олсун!
3+Сион дагъы – гузель тёпеликтир,
бутюн ер юзюнинъ къуванчыдыр!
Онынъ шималь тарафында
улу падишанынъ шеэри бар.
4Алла онынъ сарайларында
къорчалайыджы къале киби белли.
5+Шунынъ ичюн падишалар топланып,
онынъ янына эписи якъынлашты.
6Шеэрни корьгенде исе, шаштылар,
пек къоркътылар да, къачтылар.
7+Догъаяткъан къадыннынъ агърысы киби,
о ерде оларны къоркъу ве азап къаплады.
8+Сен, куньдогъуш елини кетирип,
Таршиш гемилерини парчалап ташладынъ.
9Биз эшиткен шейлерни
Алламызнынъ шеэринде,
Ордуларнынъ РАББИсининъ шеэринде корьдик.
Алла шеэрни эбедиен къавийлештиреджек.
Сэла
10+Эй, Алла, Сенинъ Сарайынънынъ ортасында
биз буюк севгинъ акъкъында
тюшюнджеге далдыкъ.
11+Эй, Алла, Сенинъ Адынъ киби,
шуретинъ де бутюн ер юзюнде даркъалгъан;
Сенинъ онъ къолунъ адалетке толгъан!
12+Сенинъ адалетли къарарларынъ ичюн,
Сион дагъы севинсин,
Ехуда къызлары къуванчнен къычырсын!
13Сион этрафында кезип,
оны айланып чыкъынъыз,
къуллелерни сайынъыз.

14Онынъ пекитильген ерлерине юрегинъизни чевиринъиз,
къуветлештирильген сарайларына бакъынъыз,
келеджек несильге шуны айтып беринъиз.

15Мына бу Алла эбедиен бизим Алламыздыр,
ольгенимиздже О, бизим Ёлбашчымыздыр!

48

Зенгинликке умют багълагъан адам акъылсыздыр

48^1Баш чалгъыджы ичюн. Къорах огъулларынынъ зебуры.

2+Бунъа къулакъ асынъыз, эй, бутюн халкълар!

Эй, дюньяда яшагъанларнынъ эписи, буны эшитинъиз!

3Эй, бутюн яратылгъан инсаниет, акъайларнынъ огъуллары,
эм фукъаре, эм зенгин!

4Агъзымдан акъыллы сёзлер чыкъаджакъ,
юрегимнинъ тюшюнджелери бильги береджек.

5+Мен кинаели икяеге къулакъ асаджагъым,
сырымны сантырнен анълатаджагъым.

6Мени къувалагъанлар эр тарафтан мени сарып алгъанда,
белялы куньлерде не ичюн къоркъаджагъым?

7+Олар озь кучюне ишанып,
байлыкъларынынъ чокълугъындан къопаялар.

8+Ич бир адам башкъасыны къуртаралмаз,
о ичюн Аллагъа бахшыш бермез.

9Джан сатын алгъан фияты буюктир,
адам бунъа ич иришип оламаз.

10+Ич бир адам эбедий яшамаз,
эр бир инсан мезар юзюни корер.

11+Эр кес коре ки, атта акъыллы адамлар да олелер,
ахмакъ ве акъылсыз адамлар да гъайып олып,
озь байлыгъыны башкъаларгъа къалдыралар.

12Олар бойле тюшюнелер:

«Бизим эвлеримиз эбедийдир,
яшагъан еримиз несильден несильге кечеджек».

Олар яшагъан ерлерине озь адларыны берелер.

13+Амма адамнынъ шурети кече,
о, айвангъа ошап, ёкъ олып кете.

14Оларнынъ бу ёлу – акъылсызлыкътыр,
амма оларнынъ артларындан кеткенлер
оларнынъ айткъанларыны къабул этер.

Сэла

15Олар, къойлар киби, олюлер дюньясына азырлангъан,
ве олюм оларнынъ чобаны оладжакъ.

Сабадан исе догъру яшагъанлар
оларгъа падишалыкъ этеджеклер.

Оларнынъ кучьлери ирип кетеджек,
олюлер дюньясы оларнынъ эви оладжакъ.

16+Амма Алла меним джанымны
олюлер дюньясындан къуртараджакъ.

О, мытлакъа мени къабул этеджек.

Сэла

17Бириси зенгинлешкенде,
я да онынъ эвининъ шурети чокълашкъанда, къоркъма.

18+О ольгенде, озюнен ич бир шейни алып оламаз,
онынъ шурети онынъ артындан бармаз.

19Адам яшагъанда, озь джанына яхшы шейлер бере.

Эгер озюнъе яхшылыкъ япсанъ,
адамлар сени макътар.
20+Амма бойле адам озь бабаларына къошулыр,
оларнен берабер ярыкъны ич бир вакъыт корьмез.

21+Сайгъылы, лякин акъылдан эксик адам
айванларгъа ошап, ёкъ олып кетер.

49

Алланы унуткъан адамларгъа насиат

Асафнынъ зебуры.

1+Аллаларнынъ Алласы, РАББИ буюрды,
кунешнинъ догъгъан еринден
баткъан еринедже

О, ер юзюни чагъырды.

2+Алла гузельден-гузель Сиондан парылдады.

3+Алламыз келе, индемей турмаз.

Онынъ огюнде – эр шейни якъаджакъ атеш,
этрафында исе – кучьлю боран.

4+Озь халкъына суд этмек ичюн,

О, ер юзюни ве юкъарыдан коклерни чагъыра:

5«Мен азизлериме Озь васиетимни къурбан вастасынен бердим.

Энди оларны Манъа топланъыз», – дей.

6+Коклер Онынъ акъикъатыны бильдиреджеклер,

Алланынъ Озю – Укюм Чыкъарыджыдыр.

Сэла

7+«Эй, халкъым, динъле, Мен айтаджагъым!

Эй, Исраиль, санъа къаршы шаатлыкъ береджегим.

Мен – Аллам, Сенинъ Алланъ.

8+Бахшышларынъ ичюн сени тазирлемейджегим,
бутюнлей якъылгъан къурбанларынъ эр вакъыт къаршымда.

9Мен не эвинъдеки тананы,
не къошларынъдаки эчкилерни истейим.
10+Орманларнынъ бутюн айванлары Менимки,
бинъ къыр устюнде яшагъан джанаварлар да Менимки.

11Бутюн дагъ къушларыны Мен билем,
кийик айванлар да Меним алдымда.
12+Ач олсам да, санъа айтмаз эдим,
чюнки Менимкидир дюнья ве оны толдургъан барлыкъ.

13Мен бугъа этини ашайыммы,
текелернинъ къаныны ичемми?

14+Аллагъа къурбан ерине шукюр кетир,

Юдже Аллагъа берген адакъларынъны беджер.

15+Беля куньлеринде Мени чагъыр,

Мен сени къуртарырым,
ве сен Мени шуретлерсинъ».

16Гунакяргъа исе Алла шойле дей:

«Не ичюн сен Меним низамнамелеримни айтып бересинъ?

Меним васиетимни агъзынъа не ичюн аласынъ?

17Озюнъ исе огютимден нефретленип,

Меним сёзлеримни артынъа ташлайсынъ.

18Хырсызны корьгенде, онен келишесинъ.

Аиле садыкълыгъыны бозгъанларнен де дост оласынъ.

19+Агъзынъны яман сёзлер ичюн ачасынъ,
тилинънен де фитнелер къурасынъ.
20Отурып, къардашынъа къаршы,
озь ананънынъ огълуна ялан айтасынъ.
21+Сен бу ишлерни яптынъ,
Мен исе индемедим;
Мени де сен киби, деп тюшюндинъ.
Энди Мен сени тазирлерим,
гуналарынъны козюнъ огюне тизерим.
22+Буны анълап алынъыз,
эй, сизлер, Алланы унуткъанлар!
Ёкъса Мен сизлерни парчалап ташлайым,
къуртарыджынъыз да олмаз.
23Ким къурбан ерине шукюр кетирсе,
Мени урьмет эте.
Ким озь ёлуна дикъкъат этсе,

Мен онъа Алланынъ къуртарувыны косьтереджегим».

50

Багъышлав дувасы

50^1Баш чалгъыджы ичюн. Давутнынъ зебуры.

2+Давут Бат-Шеванен яткъан сонъ, Натан пейгъамбер онынъ алдына кельген сонъ, Давут бу дуваны окъуды.

3+Эй, Алла, Сенинъ буюк севгинъ ичюн
манъа мерамет эт!

Сынъырсыз шефкъатынъ ичюн
къанунсыз ишлеримни менден узакълаштыр!

4+Мени къабаатымдан бутюнлей ювып,
мени гуналарымдан темизле!

5+Къанунсыз ишлер япкъанларымны мен анълайым,
япкъан гунам эр вакъыт козюм огюнде.

6+Мен Санъа, тек Санъа къаршы гуна яптым,

Сенинъ козюнъ огюнде яманлыкъ яптым.

Сенинъ сёзюнъ эр вакъыт догъру,
суд эткенде де Сен адалетлисинъ.

7+Мен къабаатлы олып догъдым,
анам меннен юкке къалгъанда, мен гуналы эдим.

8Сен юректеки акъикъатны корьмеге истейсинъ,
эм де ичиме бильги къоясынъ.

9+Эзов отуны сувгъа батырып, устюме септир, темиз олайым,
мени юв, къардан да беяз олайым!

10Манъа къуванч ве шенъликни эшиттир,

Сен сындыргъан кемиклериме кене къуванч кирсин!

11Гуналарымдан юзь чевир,
бутюн къанунсыз ишлеримни менден узакълаштыр!

12+Эй, Алла, ичимде темиз юрек ярат,
ичиме янъы, догъру рух къой.

13Мени Озюнъден терк этип ташлама,

Озь Мукъаддес Рухунъны менден алма.

14Къуртарувынънен кельген къуванчны манъа къайтарып бер.

Сени динълемеге истекни рухума берип, мени къуветлештир.

15Къанун бозгъанларгъа Сенинъ ёлларынъны огретеджегим,
ве гунакярлар Санъа къайтып келеджеклер.
16+Къан тёккеним ичюн къабаатымны менден ал,
эй, Аллам, Къуртарыджым,
ве тилим Сенинъ догърулыгъынъ акъкъында
къуванчнен къычырыр.
17Я Рабби, дудакъларымны ач,
ве тилим Сени макътайджакъ!
18+Сен къурбан истемейсинъ, –
мен оны кетирир эдим.

Бутюнлей якъылгъан къурбандан да Сен разы олмайсынъ.

19+Алла къабул эткен къурбан – тынч юректир.

Юваш ве пешман эткен юрекни Сен ред этмезсинъ, эй, Алла.

20+Озь разылыгъынъа коре Сионгъа яхшылыкъ эт,
Ерусалимнинъ диварларыны котер!
21+О вакъыт темиз къурбанларны,
атеште якъылгъан, бутюнлей якъылгъан къурбанларны

Сен къабул этеджексинъ.

О вакъыт Сенинъ къурбан еринъе
таналарны кетирип къояджакълар.

51

Алланынъ махкемеси ве Алланынъ мерамети

51^1Баш чалгъыджы ичюн. Давутнынъ маскили. Эдомлы Доэг Шаулнынъ алдына барып:

2+«Давут Ахимелекнинъ эвине кирди», – деп онъа бильдирди.

3Эй, кучьлю адам, не ичюн яман ишлеринънен макътанасынъ?

Алланынъ буюк севгиси меннен эр вакъыт булуныр!

4+Сенинъ тилинъ олюм кетирмеге ниетлене,
о, – кескин устра киби, сенинъ ичинъ къара.
5Сен яхшылыкътан зияде яманлыкъны,
керчектен зияде яланны севесинъ.
Сэла
6Эй, сен, хиянет тиль,
олюм лафларыны пек севесинъ!
7+Алла Озю сени эбедиен ёкъ этеджек,
сени булунгъан еринъден къувып айыраджакъ,
тирилер топрагъындан сенинъ тамырынъны чыкъараджакъ.

Сэла
8+Инсафлылар буны корип, къоркъаджакълар,
онынъ устюнден кулип, дейджеклер:
9+«Бакъынъыз, бу адам Аллагъа сыгъынмады,
амма зенгинлигининъ чокълугъына ишанды,
озь яманлыгъында кучь топлады!»

10+Мен исе Алланынъ Эвинде, ешерип тургъан зейтюн тереги киби,

Алланынъ буюк севгисине эбедиен ишанам.

11Бу шейлерни беджергенинъ ичюн,

Сени эбедиен шуретлейджегим.

Сенинъ Адынъа ишанаджагъым,
чюнки азизлеринънинъ огюнде

Сенинъ Адынъ эйидир!

52

Адамларнынъ акъылсызлыгъы акъкъында

52^1Баш чалгъыджы ичюн. Аль-махалат. Давутнынъ маскили.

2+Акъылсыз озь юрегинде: «Алла ёкъ», – деди.

Адамлар бозулды, игренч ишлер япып башлады.

Яхшылыкъ япкъан ич кимсе ёкъ.

3+Алла инсан огъулларына коклерден бакъты,

«Алланы къыдыргъан бир акъыллы адам бармы?» – деди.

4+Амма эписи ёлдан урулып,
бири-бирине ошап, бозулдылар.

Яхшылыкъ япкъан ич кимсе ёкъ,
бир адам биле ёкъ!

5+Къанунсызлыкъ япкъанларнынъ акъылы етмезми?

Олар халкъымны, бир отьмек киби, ашагъанлар,

Алланы исе ич чагъырмагъанлар.

6+Олар къоркъу олмагъан ерде къоркъаджакълар,

Алла санъа къаршы чыкъкъанларнынъ кемиклерини дагъытаджакъ.

Алла оларны ред эткени ичюн,
сен оларны масхара этеджексинъ.

7Исраильни къуртармакъ ичюн, ким Сион дагъындан келеджек?

Алла Озь халкъыны оларнынъ топрагъына къайтаргъанда,

Якъупнынъ сою къуванчнен къычыраджакъ,

Исраиль пек севинеджек!

53

Душманлардан къорчалагъан дува

53^1+Баш чалгъыджы ичюн. Телли чалгъы алетлеринде. Давутнынъ маскили.

2Зифлилер Шаулнынъ алдына барып: «Давут бизим арамызда сакълана», – деген вакъытта Давут бу йырны язды.

3Эй, Алла, Адынъ иле мени къуртар,
къудретинъ иле мени догъру суд эт!
4Эй, Алла, дувамны динъле,
агъзымдан чыкъкъан сёзлериме къулакъ ас.
5+Ябанджы адамлар манъа къаршы чыкъты,
мераметсиз адамлар джанымны алмагъа истей;
оларнынъ алдында Алла ёкъ.
Сэла
6Мына, Алла манъа ярдымджыдыр,
Рабби джаныма кучь бере.
7+О, меним душманларымны яманлыкълары ичюн
мытлакъа джезалайджакъ.
Ишанчлы олып, оларны ёкъ эт!
8Санъа озь истегимнен къурбан чаладжагъым,
Адынъны шуретлейджегим, я РАББИ,
чюнки Сенинъ Адынъ эйидир!
9+Сен мени бутюн белялардан къуртардынъ,
ве козьлерим енъильген душманларымны корьди.

54

Азап чеккен адамнынъ дувасы

54^1Баш чалгъыджы ичюн. Телли чалгъы алетлеринде. Давутнынъ маскили.

2+Эй, Алла, меним дувамны эшит,
ялваргъанымдан юзь чевирме!

3Манъа дикъкъат эт, джевап бер манъа!

Мен къасевет этип, озюмни джойдым.

4Душман сесини котере,
ярамай адам манъа зулум кетире.

Олар мени белягъа тюшюрелер,
ачувнен манъа душманлыкъ япалар.

5Ичимде юрегим сызлай,
башыма олюм дешетлери тюшти.

6Къоркъу ве титрев мени басты,
дешет юрегимни къаплады.

7Мен айттым: «Ким манъа, гогерджиннинъ къанатлары киби,
къанат берер эди?

Мен учып кетер ве раат олур эдим.

8+Узакъларгъа учып кетип,
чёльде къалыр эдим.

Сэла

9Фуртунадан, борандан тез къачып,
сакъланмагъа бир ер тапар эдим».

10+Я РАББИ, Сен оларны шашмалат,
ниетлерини ерине кетирмеге ёл берме,
чюнки шеэрде тек зулум ве къавгъа корем.

11Олар гедже ве куньдюз шеэр диварлары устюнде юрелер,
шеэр беля ве адалетсизликнен толып-ташкъан.

12Шеэрнинъ ортасында беля,
алдав ве зорбалыкъ мейданларындан кетмей.

13Эгер душман мени яманласа,
мен шунъа чыдар эдим.

Эгер мени кореджек козю олмагъан адам меним устюмде турса,
мен ондан къачар эдим.

14Амма бу сенсинъ, манъа тенъ олгъан, сен озюнъсинъ,
меним якъын достум, меним джан достум!

15+Биз татлы субетлер этип,
халкънен бирликте Алланынъ Эвине бара эдик.

16+Оларнынъ башына олюм кельсин,
оларнынъ эвлеринде ве ичлеринде – тек яманлыкъ олгъаны ичюн,
олар тири олгъанда, олюлернинъ дюньясына тюшсюнлер.

17Мен исе Алланы чагъыраджагъым,
ве РАББИ мени къуртараджакъ.
18Акъшам, саба ве уйледе
мен Онъа ялварып къычыраджагъым,
ве РАББИ меним сесимни эшитеджек.
19О, мени аман-эсен этип,
манъа къаршы чыкъкъанлар чокъ олса да,
меним джанымны олардан сатын алыр.
20+О, эшитеджек ве оларны бойсундыраджакъ.
О, эбедиен Озь тахтында отура!
Сэла
Олар исе ич денъишмей,
Алладан да къоркъмайлар.

21+Достум онен муаббет яшагъанларгъа къол узатып,
озь анълашмасыны бозды.

22+Онынъ тили ягъдан йымшакъ олса да,
юрегинде исе – душманлыкъ.

Сёзлери зейтюн ягъындан назик олса да,
керчектен исе олар – къынындан чыкъкъан къылыч.

23+Къасеветлеринъни РАББИге ташла,
ве О, санъа ярдымджы олур.

О, ич бир вакъыт инсафлы адамгъа
сарсылмагъа ёл бермез.

24+Къанназ ве хаин адамлар исе
омрюнинъ ярысыны биле яшамайджакъ.

Сен оларны олюм чукъурына атаджакъсынъ,
эй, Алла!

Мен исе Санъа ишанаджагъым!

55

Аллагъа умют дувасы

55^1+Баш чалгъыджы ичюн. «Йонат элем рехоким» авасында. Давутнынъ миктамы. Фелестинлилер Давутны Гъат шеэринде туткъан вакъытта язылгъан йыр.

2Эй, Алла, манъа мерамет эт!

Инсан мени ютмагъа истей.

Кунь бою манъа атылып, о, мени сыкъыштыра.

3Эр кунь душманларым мени ютмагъа истей,
манъа къаршы дженк эткенлер пек чокъ, эй, Юксельген Алла!

4Къоркъкъан кунюмде
мен Санъа ишанам.
5+Мен Аллагъа, –
Онынъ сёзюни макътайджагъым, –
мен Аллагъа ишандым
ве ич къоркъмам;
инсан манъа не япа билир?
6Эр кунь олар сёзлеримни бозалар,
манъа къаршы бутюн ниетлери яман.
7+Олар топлашып, сакъланалар,
гизлиден излериме бакъалар,
джанымны алмагъа истейлер.

8Аджеба олар озьлери адалетсиз япкъанлары ичюн
джезадан къуртуладжакълармы?

Эй, Алла, ачувынъны косьтерип, халкъларны ерге тюшюр!

9+Сен меним долашкъанымны эсапкъа алгъансынъ;
козьяшларымны Озь мешин торбанъа къой;
олар Сенинъ китабынъда язылгъан дегильми?
10Мен Сени чагъыргъан кунюмде
душманларым артына къайталар;
бундан мен билем: Алла меним тарафымда.
11Мен Аллагъа, –
Онынъ сёзюни макътайджагъым, –
мен РАББИге, –
Онынъ сёзюни макътайджагъым, –
12мен Аллагъа ишандым
ве ич къоркъмам;
инсан манъа не япа билир?
13+Эй, Алла, Санъа берген адакъларым бар;
мен Санъа шукюрлер кетиреджегим.
14+Сен джанымны олюмден къуртардынъ,
аякъларымны сюрюнмектен сакъладынъ.
Мен энди омюр ярыгъында,
Алланынъ козю огюнде юреджегим!

56

Ярдым дувасы

56^1+Баш чалгъыджы ичюн. Аль-ташхет. Давутнынъ миктамы. Шаулдан къачып Давут къобада сакълангъан вакъытта язылгъан йыр.

2+Мерамет эт манъа, эй, Алла,
мерамет эт манъа!
Джаным Санъа умют багълай;
белялар кечмегенине къадар,
къанатларынъ кольгесинде сакъланаджагъым.
3Мен Юдже Алланы,
мен ичюн эр шейни япкъан Алланы чагъыраджагъым.

4+О, коктен манъа къуртулыш ёллайджакъ,
мени ёкъ этмеге истегенлерни масхара этеджек.
Сэла

Алла Озюнинъ севгисини ве акъикъатыны ёллайджакъ.

5+Джаным арсланлар арасында къалды;
атеш къускъанларнынъ,
инсан огъулларынынъ арасында ятам:

оларнынъ тишлери – сюйрю мызракъ ве окъ киби,
тиллери – кескин къылыч кибидир.

6Эй, Алла, коклерден де юкъарыгъа чыкъ,
шуретинъ бутюн ер юзюни къапласын!

7+Олар аякъларыма къапкъан азырлады, –
джаным ашагъы тюшти, –
ёлумда чукъур къаздылар, –
озьлери онынъ ичине тюшти.

Сэла

8+Юрегим азыр, эй, Алла, юрегим азыр.

Мен Санъа йыр йырлайджагъым,

Сени шуретлейджегим!

9+Уян, эй, шуретим!

Уянынъыз, эй, арфа ве сантыр!

Мен эрте тураджагъым.

10Халкълар арасында Сени шуретлейджегим, я Рабби,
къабилелер арасында Санъа йыр йырлайджагъым!

11+Сенинъ буюк севгинъ коклерге ете,
акъикъатынъ да булутларгъа етише!

12Эй, Алла, коклерден де юкъарыгъа чыкъ,
шуретинъ бутюн ер юзюни къапласын!

57

Имансызларнынъ джезасы акъкъында Аллагъа дува

57^1+Баш чалгъыджы ичюн. Аль-ташхет. Давутнынъ миктамы.

2Эй, башлыкълар, сиз догърусыны айтасынъызмы?

Эй, инсан огъуллары, сиз догъру суд этесинъизми?

3Аксине, юрегинъизде инсафсыз шейлерни тюшюнесинъиз,
къолларынъызнен яманлыкъларны ольчеп,
оларны ер юзюне ёллайсынъыз.

4+Ярамайлар догъулгъандан берли ёлдан урулдылар,
анасынынъ къурсагъындан чыкъкъанынен,
олар яланджыдыр, янълыш ёлнен кетелер.

5+Оларнынъ зеэри – йыланнынъ зеэри киби.

Олар сагъыр йылангъа ошап, къулакъларыны тыкъаталар:

6шу йылан ырымджынынъ сесини эшитмей,
ырымджы энъ уста олса биле, эшитмей.

7+Эй, Аллам, оларнынъ агъзындаки тишлерни сындырып ташла,
я РАББИ, арсланларнынъ тишлерини чыкъарып ташла!

8Акъкъан сув киби, олар ёкъ олып кетсинлер,
олар яйларыны тарткъанда, окълары сынып къалсынлар.

9+Чыкъчыкъ балабан киби, олар ирип кетсинлер;
олю догъулгъан балалар киби, олар кунешни корьмесинлер.

10Къазанларынъыз когем атешини дуймаздан эвель,
ель эм тазени, эм куйгенни савураджакъ.

11+Инсафлы адам, оларгъа джеза берильгенини корип, къуванаджакъ,
ярамайнынъ къаны ичинде аякъларыны юваджакъ.

12+О вакъытта инсанлар айтаджакъ:

«Инсафлы адамгъа мытлакъа акъкъы бериледжек,
мытлакъа ер юзюнде суд эткен Алла бар!»

58

Къуртулыш дувасы

58^1+Баш чалгъыджы ичюн. Аль-ташхет. Давутнынъ миктамы. Шаул Давутны ольдюрмек ичюн, онынъ эвини козетмеге адам ёллагъан вакъытта язылгъан йыр.

2+Мени душманларымдан къуртар, эй, Аллам!

Манъа къаршы чыкъкъанлардан мени къорчала!

3Къанунны бозгъанлардан мени къуртар,
къан тёккен адамлардан мени къорчала.

4+Мына, олар сакъланып, джанымны алмагъа истейлер,
кучьлюлер манъа къаршы топлашалар,
мен исе джинает я да гуна япмадым,
я РАББИ.

5Мен къабаатсыз олсам да, манъа атылмагъа азырланалар.

Манъа ярдым этмек ичюн тур да, бакъ!

6Сен – Ордуларнынъ РАББИ-Таалясысынъ!

Исраильнинъ Алласы,
бутюн халкъларгъа джеза бермек ичюн тур,
имансыз хаинлернинъ ич бирисини аджыма!

Сэла

7+Акъшам олар къайтып, копек киби, увулдайлар,
шеэрнинъ этрафыны айланып чыкъалар.

8Оларнынъ агъызлары яман сёзлер айтып токътамай,
дудакъларында исе къылычлар!

Олар: «Ким эшитир экен?» – дейлер.

9+Сен исе, я РАББИ,
оларнынъ устюнден куледжексинъ,
бутюн халкъларны масхара этеджексинъ.

10+Къудрет – оларнынъ тарафындадыр.

Мен исе Сенинъ джевабынъны беклерим;

Аллам – меним сакълангъан ерим!

11+Мени севген Аллам меним огюмде кете,

О, манъа душманларыма къоркъусыз бакъмагъа ёл береджек.

12+Оларны ольдюрме, ёкъса халкъым унутыр.

Озь къудретинънен оларны дагъытып, оларны ашала,
я Рабби, бизим Къорчалайыджымыз!
13+Агъызларындан чыкъкъан гуналы сёзлер ичюн,
оларнынъ къаргъышлары ве яланлары ичюн,
олар озь макътанчакълыгъынен тутулып къалсынлар.

14Гъазапланып, оларны ёкъ эт,
олар даа ёкъ олсун деп, ёкъ эт оларны!
Олар бильсинлер: бутюн ер юзюнде
Алла Якъупкъа падишалыкъ эте.
Сэла

15+Акъшам олар къайтып, копек киби, увулдасынлар,
шеэрнинъ этрафыны айланып чыкъсынлар.

16Айлана-айлана аш къыдырсынлар,
бутюн гедже ач олып отурсынлар.

17+Мен исе Сенинъ къудретинъ акъкъында йыр йырлайджагъым,
саба эртеден Сенинъ севгинъ акъкъында къуванчнен къычыраджагъым.

Сен мени къорчаладынъ,
белялы кунюмде меним сакълангъан ерим эдинъ.

18Эй, Къудретим, Санъа чалгъы чаладжагъым;

Алла – меним къалем, мени севген Аллам!

59

Исраильнинъ къуртулышы ичюн окъулгъан дува

59^1+Баш чалгъыджы ичюн. «Шушан эдут» авасында. Давутнынъ миктамы. Огретюв ичюн.

2+Давут Арам-Нахараим ве Арам-Цованен дженк эткенде, Ёав къайтып, 12 000 эдомлыны Туз вадийинде ургъаны акъкъында язылгъан йыр.

3+Эй, Алла, Сен бизлерни ташлап кеттинъ,
сыраларымызны ярып къойдынъ,
бизлерге гъазапландынъ.

Бизге чевириль!

4Сен ерни тепреттинъ, оны ярдынъ.

Энди исе бозукъ ерлерини тедавийле,
чюнки ер тепрене бере.

5+Сен Озь халкъынъа агъыр азаплар бердинъ,
бизге серсемлетиджи шарапны ичирдинъ.

6Сенден къоркъкъанлар огърунда Сен байракъ котердинъ,
олар онынъ янына яйдан къуртулып къачсынлар!

Сэла

7Сенинъ севгенлеринъ къуртулсынлар!

Сенинъ онъ къолунънен оларны къуртар!

Джевап бер манъа!

8+Алла Озь азиз еринде деди:

«Мен Шекемни тантана иле боледжегим,

Сукъкъот вадийини ольчейджегим.

9Гилад Меним, Менашше де Меним.

Эфраим – башымдаки къале,

Ехуда – падишалыкъ таягъым.

10Моав – ювунгъан чанагъым;

Эдом устюне чызмамнен басаджагъым.

Фелестин топрагъында Мен гъалебе къазанып къычыраджагъым!»

11Ким мени пекитильген шеэрге кирсетеджек?

Ким мени Эдомгъа озгъарып бараджакъ?

12Эй, Алла, Озюнъ бизни ташлап кетмединъми?

Ордуларымызнен чыкъмайсынъ да, эй, Алла!

13+Белялардан бизге ярдым эт,
чюнки инсаннынъ ярдымы боштыр.

14Биз Алланен батырлыкъ япармыз,

О, душманларымызны тар-мар этер!

60

Рухкъа такъат берген дува

60^1Баш чалгъыджы ичюн. Телли чалгъы алетлеринде. Давутнынъ зебуры.

2Эй, Алла, меним фигъанымны эшит,
дувама дикъкъат эт!
3Юрегим такъаттан кесильди,
ернинъ четинден Сени чагъырам.
Мен чыкъып оламагъан къаягъа мени алып чыкъ!
4+Сен меним сакъланмакъ ичюн ерим,
душмангъа къаршы къавий бир къуллесинъ.
5+Сенинъ чадырынъда эбедиен яшайым,
къанатларынъ кольгесинде хавфсызлыкъ тапайым.
Сэла
6Эй, Алла, меним адакъларымны Сен эшиттинъ,

Адынъдан къоркъкъанларнынъ къысметини манъа бердинъ.

7+Падишанынъ куньлерине куньлер къош;
онынъ омрю несильден несильге девам этсин!
8О, Алланынъ огюнде эбедиен турсун,
севгиге ве акъикъаткъа буюр,
олар оны къорчаласын!
9+Мен Сенинъ Адынъа эбедиен йырлайджагъым,
эр кунь адакъларымны беджереджегим!

61

Аллагъа умют этюв

61^1+Баш чалгъыджы ичюн. Едутун ичюн. Давутнынъ зебуры.

2Джаным ялынъыз Аллада раат ола,

О, мени къуртараджакъ.

3+Тек О, меним къаям, къуртулышым,

Одыр меним къалем, энди мен ич тепренмем.

4Эпинъиз даа не къадар адамны басаджакъсынъыз?

Эгильген дивар, салланып къалгъан къора киби,
сиз эпинъиз ерге йыкъыладжакъсынъыз.
5+Оны юкъарыдан тюшюрмеге истедилер,
ялан лафларны ортагъа къойдылар.
Оларнынъ агъзындан хайыр дувасы тёкюле,
лякин юреклеринде олар лянетлер окъуйлар.
Сэла
6Эй, джаным, ялынъыз Аллада раат ол,
чюнки Ондадыр меним умютим.
7Тек О, меним къаям, къуртулышым,
Одыр меним къалем, энди мен ич тепренмем.
8Къуртулышым ве шуретим Алладан келир;

Алла – къудретли къаям, меним сакълангъан ерим.

9Эй, халкъым, эр вакъыт Онъа ишан,
Онынъ алдында юреклеринъизни ачынъыз,
чюнки Алла – бизим сыгъынагъымыз.
Сэла
10+Адам огъуллары уфюрген ельге ошай,
акъай огъуллары – эписи ялан.
Олар теразеде чекильсе,
джумлеси эскен ельден де енгиль чыкъаджакълар.

11+Айдутлыкъкъа ишанманъыз,
хырсызлыкънен ич макътанманъыз.

Байлыгъынъыз артса биле, онъа юрек багъламанъыз!

12+Алла бир кере айтты,
мен шуны эки кере эшиттим:

«Алла къудретлидир!»

13+Севги де Сенден келир, я Рабби,

Сен эр кеснинъ япкъанына коре акъкъыны берерсинъ.

62

Алланен булунмагъа истеги

62^1+Давутнынъ зебуры. Давут Ехуда сахрасында олгъан вакъытта язылгъан йыр.

2+Эй, Алла, Сен меним Алламсынъ,
танъ аткъанынен Сени къыдырам.
Джаным Сени истей;
къуру, бош, сувсуз топракъларда
беденим Сени беклеп къыйнала.

3Мукъаддес булунгъан еринъде Сени корьгеним киби,
къудретинъ ве шуретинъни корьмеге истейим.

4+Сенинъ севгинъ аяттан гузельдир,
меним дудакъларым Сени макътайджакъ.

5+Омрюм боюнджа Санъа шукюр этеджегим,
къолларымны Сенинъ Адынънен юкъарыгъа котереджегим.

6Ич ягъы ве зейтюн ягъынен джаным тойгъаны киби,
агъзым ве дудакъларым къуванчнен Сени макътай.

7+Яткъанымда Сени акъылдан чыкъармайым,
геджелери Сени тюшюнем.

8+Къанатларынъ кольгесинде къуванаджагъым,
чюнки Сен манъа ярдымджы олдынъ.

9Джаным Санъа япышты,

Сенинъ онъ къолунъ мени къатты тута.

10+Амма джанымны ёкъ этмеге истеген адамлар
ернинъ теренлигине тюшип кетсинлер.

11Олар къылычтан олюм кореджеклер,
кийик копеклерге аш оладжакълар.

12+Падиша исе Аллагъа къуванаджакъ.

Алланынъ Адынен ант эткен эр кес макътавгъа огърайджакъ,
чюнки яланджыларнынъ агъызлары къапаладжакъ!

63

Гизли душманлардан къорчалагъан дува

63^1Баш чалгъыджы ичюн. Давутнынъ зебуры.

2+Эй, Алла, дува окъугъанымда, сесимни эшит,
душман къоркъусындан джанымны сакъла!

3+Хиянет адамларнынъ фитнесинден,
яман адамларнынъ белясындан мени къорчала!

4+Олар тиллерини, къылыч киби, къайрайлар,
аджджы сёзлери, атыладжакъ окъ киби, азыр.

5+Саф юрекли адамны гизлиден беклеп,
ич къоркъмайып, апансыздан онъа окъ аталар.

6+Олар къара ниетлеринде къатты туралар,
къапкъанларыны сакъламакъ ичюн анълашып:

«Ишимизни ким кореджек?» – дейлер.

7Олар яманлыкъны тюшюнелер,
яхшы азырлангъан ишни битирелер.

Адамнынъ ичи ве юреги терен ериндедир.

8+Амма Алла оларгъа окъ атып,
апансыздан оларны яралайджакъ.

9+Озь тиллеринен озьлерини ураджакълар,
оларны корьгенлер эписи къачаджакъ.

10Бутюн адамларны къоркъу басаджакъ,
олар Алланынъ ишини айтып береджек,

Алланынъ япкъанлары акъкъында тюшюнеджеклер.

11+Инсафлылар РАББИден къуваныр
ве Онъа умют багъларлар;
бутюн догъру юреклилер Оны макътайджакълар!

64

Коклернинъ ве ернинъ бахшышлары ичюн тешеккюр

64^1Баш чалгъыджы ичюн. Давутнынъ зебуры. Йыр.

2+Эй, Алла, макътавлар Сени Сион дагъында беклей.

Санъа берильген адакълар беджериледжек.
3+Сен дуваны эшитесинъ,
бутюн инсанлар Санъа келеджек.
4+Гуналы ишлер мени енъелер,
амма Сен къабаатларымызны багъышларсынъ.
5+Сен сайлагъан ве Озюнъе чеккен адам,
Сенинъ азбарларынъда яшайджакъ адам
не де бахтлыдыр!
Биз Сенинъ Эвинънинъ,

Мукъаддес Сарайынънынъ яхшылыгъындан тояджакъмыз.

6+Эй, Алла, бизим Къуртарыджымыз,
догъру укюм чыкъаргъанда, Сен къоркъунчлысынъ,

Сен бизге джевап бересинъ.
Ернинъ бутюн четлеринде,
узакъ денъизлерде олгъанлар биле
Санъа ишаналар.
7Озь кучюнънен дагъларны къойгъансынъ,
батырлыкъны белинъе саргъансынъ.
8+Сен денъизлернинъ давушыны,
далгъаларнынъ шувулдысыны,
халкъларнынъ исьяныны токътатасынъ.
9Ер юзюнинъ башкъа тарафында яшагъанлар
Сенинъ япкъанларынъны корип къоркъаджакълар.
Сен кунь догъгъан ве кунь баткъан ерлерни де
Озь шуретинъе кетиреджексинъ.

10+Сен ерни зиярет этип, оны сувгъа тойдурасынъ
ве оны зенгинлештиресинъ.

Алланынъ дерьясы сувгъа толып таша.

Сен ашлыкъ азырлайсынъ,
чюнки ер юзюни ойле яраткъансынъ.

11Сабан ачкъан ёлакъларны сувгъа толдурып,
топракъ кесеклерини Озюнъ парлайсынъ.

Топракъны ягъмур тамчыларынен йымшатып,
осюмликлерге берекет бересинъ.

12Йылны берекетнен яраштырасынъ,

Сенинъ излеринъден ягъ акъа.

13+Чёльдеки отлакълар ешерелер,
къырлар чечеклернен гузеллешелер.

14Отлакъларгъа сюрюлер чыкъа,
вадийлер богъдайгъа тола,
олар къувангъанындан къычырып,
йыр йырлайлар.

65

Макътав ве тешеккюр йыры

Баш чалгъыджы ичюн. Йыр. Зебур.

1+Эй, бутюн ер юзю,

Аллагъа къуванчнен къычырынъыз!

2Онынъ улу Адыны шуретлеп, тюркю йырланъыз,
шан-шуретини юксельтинъиз, макътанъыз Оны!

3+Аллагъа айтынъыз:

Сенинъ ишлеринъ не къадар къоркъунчлы!

Буюк къудретинъ ичюн
душманларынъ Санъа боюн эгеджек.

4+Бутюн дюнья Санъа бель букеджек,

Санъа йыр йырлайджакъ,

Адынъа чалгъы чаладжакъ!

Сэла

5+Келинъиз де, Алланынъ аджайип ишлерини корюнъиз!

О, инсан огъулларына не де къоркъунчлы ишлерни косьтерди!

6+О, денъизни къуру топракъкъа айландырды;
олар озенден джаяв кечти.

О ерде биз Онъа къувандыкъ!

7О, Озь къудретинен эр вакъыт падишалыкъ этеджек.

Онынъ козьлери халкъларгъа дикъкъатнен бакъалар.

Исьянджылар Онъа къаршы котерильмезлер!
Сэла
8Эй, халкълар, Алламызгъа шукюр этинъиз,
Оны макътагъан сеслерни эшиттиринъиз!
9О, Озю бизим джанымызны сакълады,
аягъымызнынъ таймасына ёл бермеди.
10+Сен бизни сынап бакътынъ, эй, Алла,
кумюшни атешнен темизлегенлери киби,
Сен де бизни темизлединъ.
11+Сен бизни къапкъанларгъа тутып,
аркъамызгъа агъыр юк къойдынъ.

12+Сен башкъа адамларны башымыз устюнде къойдынъ;
биз атештен ве сувдан кечтик;
Сен исе бизни аманлыкъ ерге чыкъардынъ.
13+Мен Сенинъ Эвинъе бараджагъым,
бутюнлей якъыладжакъ къурбанларны кетиреджегим,

Санъа берген адакъларымны беджереджегим.

14Беля куньлеримде озь агъзымнен,
озь дудакъларымнен бу адакъларымны бердим.

15Санъа семиз айванларны къурбан чалып, багъышларым,
къочкъарнынъ ич ягъыны куйдюрип, тютетирим,
бугъаларнен текелерни Санъа багъышларым.
Сэла
16+Эй, сиз, эпинъиз Алладан къоркъкъанлар!
Келинъиз, динъленъиз,
джаным ичюн О, нелер япкъаныны айтып береджегим.

17Озь агъзымнен Оны чагъырдым,
тилимнен мен Оны юксельттим.

18+Юрегимде яманлыкъ олгъан олса,

Рабби мени динълемез эди.

19Амма Алла мытлакъа мени эшитти,
дувамнынъ сесине къулакъ асты.

20Алла дувамны ред этмеди,

Озь севгисини менден узакълаштырмады.

Онъа шукюрлер олсун!

66

Бутюн халкълар ичюн дува

66^1Баш чалгъыджы ичюн. Телли чалгъы алетлеринде. Зебур. Йыр.

2+Эй, Алла, бизге мерамет эт,
эм де разылыкъ бер!

Сенинъ юзюнъ бизни ярыкълатсын!

Сэла

3+Ер юзюнде яшагъанлар Сенинъ ёлунъны бильсинлер,
къуртарувынъ акъкъында бутюн халкъларнынъ хабери олсун!

4Эй, Алла, халкълар Сени макътасын,
бутюн халкълар Сени макътасынлар!

5+Миллетлер севинсин, къуванчнен къычырсын!

Сен халкъларны догърулыкънен суд этесинъ,
ер юзюндеки миллетлерге ёл косьтересинъ.

Сэла

6Эй, Алла, халкълар Сени макътасын,
халкълар Сени макътасынлар!

Сэла

7+Мына, топракъ озь берекетини берди.

Алла-Алламыз бизнен разы олсун!

8Алла бизнен разы олсун,
ер юзюнинъ бутюн четлери Ондан къоркъсун!

67

Енъиш йыры

67^1Баш чалгъыджы ичюн. Давутнынъ зебуры. Йыр.

2+Алла котерильсин, душманлары дагъылсын,

Оны кореджек козю олмагъанлар Онынъ алдындан къачып кетсин!

3+Сен оларны, тютюн киби, даркъатып ташла!

Атеште мум насыл ирип кетсе,
ярамайлар Алланынъ алдындан
шойле ёкъ олсун!

4+Инсафлылар исе къувансын,

Алланынъ огюнде севинсинлер,
къуванч иле шенъленсинлер олар!

5+Аллагъа тюркюлер йырланъыз,

Онынъ Адына чалгъы чалынъыз!

Булутларнынъ устюнде Юргенни юксельтинъиз!

Онынъ Ады – РАББИ,
къуванынъыз Онынъ алдында!

6+Алла Озюнинъ азиз ериндедир!

О, оксюзлернинъ Бабасыдыр,
тул къадынларнынъ Къорчалайыджысыдыр.

7+Алла бир озьлери къалгъанларгъа къоранта бере,
зынджырларда олгъанларны азатлыкъкъа чыкъара,
исьянджылар исе къуру сахрада къалалар.

8+Эй, Алла, Сен Озь халкъынънынъ алдына чыкътынъ,
сахрада адым аттынъ.

Сэла

9+Алланынъ алдында ер юзю тепренди,
коклер дагъылып кетти.

Алланынъ алдында, Исраильнинъ Алласы алдында

Синай дагъы да тепренди.

10Сен Озь мирасынъа кучьлю ягъмур ягъдырдынъ, эй, Алла.

Олар такъаттан кесильгенде, Сен оларны джанландырдынъ.

11Сенинъ халкъынъ о ерде ерлешти,

Сен фукъарелерге Озь яхшылыгъынъны азырладынъ, эй, Алла!

12Рабби эмирини айтып бере,
пек чокъ къызлар хабер кетире:
13+«Ордуларнынъ падишалары къача, къача,
эвде къалгъан къадынлар исе хазинени болелер».

14Озь топракъларынъызда ерлешип,
сиз гузель бир гогерджинге ошап къалдынъыз:

онынъ къанатлары кумюшнен,
онынъ тюклери исе темиз алтыннен къапланды.

15+Къудретли Олгъан бу дюньянынъ падишаларыны дагъыткъанда,
санки къар Цалмон дагъыны басты.
16Башан дагъы – Алланынъ дагъы,
Башан дагъы – юксек дагъ.
17+Эй, юксек дагълар, не ичюн
Алланынъ булунмакъ ичюн сайлап алгъан дагъына
пахыллыкънен бакъасынъыз?
Эльбетте, РАББИ анда эбедий отураджакъ!
18+Алланынъ дженк арабалары бинълернен,
олар сайысыз;
оларнынъ арасында Раббининъ Озю,
О, Озь азиз еринде, Синай дагъындадыр.

19+Сен юксекликке котерильдинъ, эсирлерни эсирге алдынъ,
инсанларнынъ ве исьянджыларнынъ бахшышларыны къабул эттинъ.

РАББИ-Тааля анда яшасын!

20+Эр кунь РАББИге бинъ шукюрлер олсун!

Алла бизим юклеримизни эр кунь алып юре;

О, бизим Къуртарыджымыз!

Сэла

21Алла – бизни къуртаргъан Алладыр!

Олюмден къуртарув – РАББИ-ТААЛЯнынъ къолундадыр.

22+Алла Озь душманларынынъ башыны мытлакъа эзип ташлар,
гуна ичинде яшагъаннынъ сачлы къафасыны эзер.

23+«Мен сени Башандан къайтараджагъым, – деди Рабби, –
денъиз тюбюнден къайтараджагъым сени.

24+Аякъларынънен душманларынынъ къаныны таптайджакъсынъ,
сенинъ копеклеринъ душман джесетлерини ашайджакъ!»

25Алла, олар Сенинъ юргенинъни корьди.

Олар Алламнынъ, меним Падишамнынъ юргенини корьдилер.

О, азизликнен орьтюльген!

26Башта йыр йырлагъанлар, аркъада чалгъыджылар,
ортада даре чалгъан яш къызлар келе.

27Эй, сизлер, Исраиль союндан олгъанлар,
топлашувларда РАББИ-Таалягъа шукюрлер олсун!

28+Мына, кендже Биньямин – оларнынъ ёлбашчысы,

Ехуданынъ башлыкълары пек чокъ,

Зевулун башлыкълары ве Нафталий башлыкълары да анда.

29Алла санъа: «Къудретли оладжакъсынъ», – деди.

Бизге япкъанынъны тасдыкъла, я РАББИ!

30+Ерусалимдеки Сарайынъ ичюн
падишалар Санъа бахшышлар кетиреджек.

31+Къамышлар ичинде яшагъан джанаварны,
халкъларнынъ бузавлары арасындаки бугъаларнынъ сюрюсини тынчландыр.

Олар кумюш кесеклери кетирип, Санъа бойсунсынлар.

Дженк этмеге истеген халкъларны Озюнъ дагъытып ташла!

32+Мысырдан эльчилер келеджек,
Хуш Аллагъа къол узатаджакъ.
33+Эй, ер юзю падишалыкълары,
Аллагъа йыр йырланъыз,
Раббиге чалгъы чалынъыз!
Сэла
34+Коклерде, къадимий коклерде О, юре,
О, Озь сесине кучь бере.
35Алланынъ къудретини шуретленъиз!
Онынъ улулыгъы Исраильнинъ устюнде,
къудрети исе булутларда!
36+Алла Озь азиз еринде къоркъунчлыдыр,
О, Исраильнинъ Алласы,
Озь халкъына кучь ве къавийлик бере!
Аллагъа бинъ шукюрлер олсун!

68

Къасеветте ярдым сорав агълавы

68^1+Баш чалгъыджы ичюн. Шошаним авасында. Давутнынъ зебуры.

2+Къуртар мени, эй, Алла,
сувлар джаныма къадар етти.
3+Терен батакъкъа баттым,
аякъ басмагъа ерим ёкъ;
терен сувлар ичине кирдим,
оларнынъ акъынтысы мени алып кете.
4+Мен фигъан котерип, болдурдым,
тамагъым къуруп къалды.
Алланы беклей-беклей,
козьлерим зайыфлашты.
5+Себепсиз мени кореджек козьлери олмагъанлар
башымдаки сачлардан да чокъ олды.
Манасыз манъа къаршы чыкъкъанлар,
меним душманларым кучьке кирди.
Мен ич бир шей алмагъан олсам да,
къайтарып бермеге меджбур этелер.
6Эй, Алла, акъылсызлыгъымны Озюнъ билесинъ,
къабаатларымны да Сенден гизлемейим.
7Ордуларнынъ РАББИ-ТААЛЯсы,
меним ичюн Санъа умют эткенлер утанмасын!
Эй, Исраильнинъ Алласы,
меним ичюн Сени къыдыргъанлар масхара олмасын!

8+Сенинъ ичюн мен акъаретке къатландым,
утангъанымдан юзюмни къапаттым.
9+Агъа-къардашларыма ят адам олдым,
озь анамнынъ огъулларына ябанджы олып къалдым.

10+Сенинъ Эвинъе олгъан шевкъим ичимде яна.

Сени яманлагъанларнынъ сёзлери
меним башыма тюшти.

11Агълап, аштан вазгечип, джанымны къыйнадым,
бу да манъа къабаат олды.

12Чувалдан озюме урба япкъанымда,
олар ичюн мен къара шакъа олдым.

13Шеэрнинъ араба къапусы янында
отургъанларнынъ агъзына тюштим,
шарап ичкенлер де меним акъкъымда йырлай.

14Я РАББИ, дувам Санъа разылыкъ вакътында етсин.

Эй, Алла, Сенинъ буюк севгинъде
манъа джевап бер,
манъа акъикъий къуртарувынъны косьтер.
15+Мени балчыкътан чыкъар, батып кетмейим!
Мени кореджек козю олмагъан адамлардан,
терен сувлардан къуртулайым!
16Акъкъан сувлар мени алып кетмесин,
теренлик мени ютмасын,
олюм чукъурынынъ агъзы устюмден япылмасын!
17+Манъа джевап бер, я РАББИ!
Сенинъ севгинъ эйидир,
шефкъатынъ буюклигинде манъа айлан.
18Озь юзюнъни къулунъдан гизлеме!
Юрегим яна. Манъа тез джевап бер!
19Якъынджа келип, джанымны сатын ал,
къуртар мени душманларымдан!
20Озюнь билесинъ,
башыма не къадар акъарет тюшти,
не къадар утандым, масхара олдым.
Душманларымнынъ эписи Сенинъ огюнъде.
21Акъареттен юрегимни къан басты,
мен хасталандым,
аджыгъанларыны бекледим, олмады,
теселли къыдырдым, лякин тапмадым.
22+Ашамакъ ичюн манъа оть бердилер,
сувсагъанымда манъа сирке ичирдилер.
23+Софралары оларгъа тузакъ олсун,
аманлыкъ зияфетлери къапкъан олсун!
24+Оларнынъ козь нурлары сёнип къалсын,
беллери эр даим зайыф олсун!
25Сен гъазабынъны оларнынъ башына сач,
ачувынънынъ атеши оларгъа япышсын!
26+Оларнынъ яшагъан ерлери бош къалсын,
чадырларында тири джан къалмасын!
27Сенден джеза алгъан адамны олар къува,

Сен яралагъан адамнынъ азапларыны даа зияде япалар.

28+Оларнынъ гунасына гуна къош,
Сен оларны акълама!
29+Тирилер китабындан адлары силинсин,
инсафлыларнен берабер олмасынлар!
30+Мен исе фукъаре ве азап чекем,
эй, Алла, Сенинъ къуртарувынъ мени аякъкъа тургъузсын!

31Йырымда Алланынъ Адыны макътайджагъым,
шукюрлер айтып, Оны юксельтеджегим!

32+Мына бу шей РАББИге эр бир туякълы, бойнузлы бугъадан,
я да танадан чокъ кейф кетирир.

33Тынч адамлар буны корип къуванаджакълар.

Эй, Алланы къыдыргъанлар,
сизинъ юреклеринъизге кене джан кирсин!

34РАББИ фукъарелерни эшите,
эсирликке тюшкенлерден О, игренмей.

35+Коклер, ер юзю ве денъизлер,
олардаки бутюн джанлылар

Алланы макътасынлар!

36+Алла Сионгъа къуртулыш берер,

Ехуданынъ шеэрлерини янъыдан къураджакъ.

Халкъ анда ерлешип, топракънынъ саиби оладжакъ.

37+Алланынъ къулларынынъ эвлятлары топракъта ерлешеджеклер,

Алланынъ Адыны севгенлер анда яшайджакълар!

69

Къувгъанлардан къуртаргъан дува

69^1+Баш чалгъыджы ичюн. Давутнынъ зебуры. Хатырлав ичюн.

2Эй, Аллам, мени азат этмеге,
я РАББИ, мени къуртармагъа ашыкъып кель!
3+Джанымны алмагъа истегенлер утансынлар,
оларнынъ бетлери къызарсын!
Манъа яманлыкъ тилеген адамлар
арткъа къайтып, масхара олсунлар!
4+Манъа: «Аха, аха!» – дегенлер
озь масхаралыгъындан утанып, арткъа чекильсинлер!

5Сени къыдыргъанларнынъ эписи

Сенде къуванып севинсинлер!

Сенинъ къуртарувынъны севгенлер токътамайып:

«Алла улудыр!» – десинлер!

6+Мен исе – фукъаре ве ёкъсулым,
эй, Алла, манъа тездже кель!

Сен меним ярдымджым ве къуртарыджымсынъ!

Кеч къалма, я РАББИ!

70

Къартлыкъта къорчалагъан дува

70^1Я РАББИ, мен Санъа сыгъынам,
эбедий масхара олмайым!
2+Догърулыгъынъ хатири ичюн мени къорчала
ве сакъла мени,
къулагъынъны меним тарафыма чевир
ве къуртар мени!
3+Сен мен ичюн сакълангъан къая ол,
эр вакъыт къачып, сакълангъан ерим олсун!
Сен мени къуртармагъа буюрдынъ;
къаям ве къалем Сенсинъ!
4+Эй, Аллам, мени ярамай адамдан,
къанун бозгъан адамдан ве залымнынъ панджасындан къуртар!

5+Меним умютим Сенсинъ, я РАББИ-ТААЛЯ,
яшлыгъымдан берли Санъа ишандым!
6+Догъулгъанымдан мен Санъа таяндым,
анамнынъ къурсагъындан Озюнъ мени чыкъардынъ,
Сени макътамагъа токътамам.

7Мен чокъларнынъ козюнде аджайип бир шей эдим,
амма Сен – меним къудретли сыгъынагъым.

8+Агъзым Сени эр вакъыт макътасын,

Сенинъ гузеллигинъни эр кунь бильдирсин.

9Къартайгъанымда, мени ташлап кетме,
къуветим биткенде, мени къалдырма!

10+Душманларым манъа къаршы
яман сёзлер айталар,
джанымны алмагъа истегенлер
озьара анълашалар.

11+Олар: «Алла оны ташлап кеткен.

Оны къувалап етинъиз де, тутунъыз оны;
оны къуртараджакъ кимсеси ёкъ да», – дейлер.

12Эй, Алла, менден узакълашма,
манъа ярдым этмеге ашыкъ, эй, Аллам!

13+Джанымнынъ душманлары масхара олып,
ёкъ олсун!

Манъа яманлыкъ истегенлерни
утанч ве акъарет къапласын!

14Мен исе эр вакъыт Санъа умют багълайджагъым,

Санъа макътавларны чокълаштыраджагъым.

15+Агъзым Сенинъ догърулыгъынъны
ве къуртарувынъны эр кунь айтып береджек;
аджайип ишлеринънинъ сайысыны бильмейим де.

16Мен РАББИ-ТААЛЯнынъ къудрети акъкъында тюшюнеджегим,

Сенинъ догърулыгъынъны хатырлайджагъым,
ялынъыз Сенинъ догърулыгъынъны.
17Яшлыгъымдан Сен мени огреттинъ, эй, Алла,
бугуньге къадар аджайип шейлеринъни айтып берем.

18Эй, Алла, мен къартайгъанымда да,
сачым агъаргъанда да, мени къалдырма,
шу несильге Сенинъ къудретинъни бильдирмегенимдже,
келеджек эвлятларыма батырлыгъынъны айтып бермегенимдже!

19+Эй, Алла, акъикъатынъ кок киби юксектир,
Сен улу ишлер беджердинъ.
Эй, Алла, Сен киби ким бар?
20+Сен мени чокъ яман беляларгъа огъраттынъ,
амма янъыдан мени джанландырдынъ,
ернинъ буюк теренлигинден къайтарып,
мени чыкъардынъ!
21Мени юксельтип, меним гонълюмни алдынъ!
22+Эй, Аллам, арфада чалып,
Сени ве Сенинъ акъикъатынъны макътайджагъым;
Санъа сантырда чаладжагъым,
эй, Исраильнинъ Азизи!
23Мен Санъа йырлагъанымда,
дудакъларым къувана,
Сен къуртаргъан джаным да къувана.

24Меним тилим эр кунь акъикъатынъны бильдиреджек,
чюнки манъа яманлыкъ истегенлер утанып,
масхара олдылар!

71

Падиша акъкъында дува

Сулейманнынъ зебуры.

1+Эй, Алла, падишагъа – Озь укюминъни,
падишанынъ огълуна – адалетинъни багъышла!
2+О, Сенинъ халкъынъны догърулыкънен,
фукъарелеринъни адалетнен суд этсин.
3Дагълар адамларгъа аманлыкъны кетирсин,
тёпеликлер исе – адалетни.
4+О, халкънынъ фукъарелерине суд этсин,
гъарипнинъ огъулларыны къорчаласын,
залымны исе эзип ташласын!
5+Кунеш ве ай олгъан вакъытта,
бутюн несиллер Сенден къоркъаджакъ.

6+Отлары чалынгъан чайыргъа тюшкен ягъмур киби,
топракъны суваргъан тамчылар киби,
О, дюньягъа тюшсюн.
7+Онынъ куньлеринде инсафлы онъаджакъ,
ай ёкъ олгъандже, аманлыкъ чокълашаджакъ.
8+Денъизден денъизге къадар,
буюк дерьядан ернинъ четлеринедже О, укюм этеджек.

9+Сахранынъ халкъы Онынъ алдында тиз чёкеджек,
душманлары топракъ ялайджакъ.

10+Таршишнинъ ве адаларнынъ падишалары Онъа бахшышлар кетиреджек,

Шева ве Сева падишалары Онъа берги береджек.

11+Бутюн падишалар Онъа бель букеджек,
бутюн халкълар Онъа хызмет этеджек.

12+О, ярдым истеген факъырны,
ярдымджысы олмагъан фукъарени къуртараджакъ.

13Гъарип ве факъырны аджыйджакъ,
заваллыларнынъ джанларыны къуртараджакъ.

14+О, баскъынджыдан ве залымдан оларнынъ джанларыны азат этеджек,

Онынъ козю огюнде оларнынъ къаны пек паалы оладжакъ.

15+О, чокъ яшайджакъ, Онъа Шева алтыныны береджеклер,
токътамайып Онынъ ичюн дува окъуйджакълар,
эр кунь Онъа шукюр этеджеклер.

16+Дюньяда чокъ ашлыкъ олсун,
о, дагъларнынъ башында далгъалансын,
мейва тереклери Ливан орманы киби олсун.

Шеэр халкъы исе ердеки от киби чокълашсын.

17+Онынъ Ады эбедиен яшасын,
кунеш тургъандже Ады турсун.

Къабилелер О аркъалы яхшылыкъ кореджеклер,
бутюн халкълар Онъа «бахтлы» дейджеклер.

18+РАББИ-Таалягъа,

Исраильнинъ Алласына бинъ шукюр олсун!

Аджайип ишлерини ялынъыз Озю япа!

19+Онынъ шуретли Адына эр вакъыт шукюрлер олсун,
бутюн ер юзю Онынъ шуретинен толсун!

Амин! Амин!

20Шунынънен, Йишай огълу Давутнынъ дувалары битти.

72

Имансызларнынъ вакътынджа кейфи

Асафнынъ зебуры.

1+Исраильге, бутюн темиз юреклилерге

Алла мытлакъа яхшылыкъ япар!

2Мен исе, меним аякъларым аз къалды абынаджакъ эди,
табанларым аз къалды таяджакъ эди.

3+Мен инсафсызларнынъ аманлыгъыны корьдим,
макътангъанларнынъ алына сукъландым.

4Олар ольмегендже азап чекмейлер,
беденлери де сап-сагълам.

5Башкъаларнен берабер ишлеп, къыйналмайлар,
адамларнен берабер азап чекмейлер.

6Кибирлилик оларнынъ герданлыгъы олды,
залымлыкъ оларнынъ урбасы олды.

7Козьлери семизликтен патлап чыкъар,
юреклери яман фикирлерни догъар.

8Мыскъыллап, ачувнен залымлыкъ даркъаталар,
юкъарыдан бакъып, лаф этелер.

9Агъызлары кокке къаршы котерилелер,
сёзлеринен олар ерни толдуралар.

10Шунынъ ичюн Алланынъ халкъы оларгъа юзь чевире,
оларда сув чокъ экен, тойгъандже ичелер.

11+«Алла къайдан бильсин?

Юдже Алланынъ хабери бармы?» – дейлер.

12Ана ойледир инсафсызлар:

эр заман аман-эсен яшайлар,
байлыкъларыны чокълаштыралар.

13+Мытлакъа, бошуна мен юрегимни темиз сакълагъаным,
бошуна къолларымны къабаатсыз туткъаным.

14Мен эр кунь чекиштим,
эр саба джезамны корьдим.

15Эгер: «Бойле айтаджагъым», – деген олсам,

Сенинъ огъулларынъа хаинлик япар эдим.

16Буны насыл анъламакъ керек,
деп тюшюнгенимде,
шу манъа агъыр олып корюнди.

17+Мен Алланынъ азиз ерине кирмегенимдже,
оларнынъ сонъу не оладжагъыны анъламадым!

18+Эбет, Сен оларны тайгъалакъ ерлерге къойдынъ,
буюк теренликке оларны атаджакъсынъ.

19Апансыздан олар гъайып олды,
оларнынъ сонъу кельди,
къоркъунчлы белялар оларны къаплады.

20Уянгъанда тюш насыл унутылса,

Сен, я РАББИ, уянып,
оларны, руя киби, ёкъ этеджексинъ.

21Меним юрегим аджджы олды,
бутюн ичим буюк азап чекти.

22+Мен джаиль ве акъылсыз олдым,

Сенинъ алдынъда айван киби эдим.

23Амма мен эр вакъыт Сеннен бераберим,

Сен меним онъ къолумдан тутасынъ.

24Манъа акъыл огретип, ёл косьтересинъ,
сонъунда мени шурет иле къабул этеджексинъ.

25+Коклерде Сенден гъайры ким бар?

Ерде де Сенден башкъасыны истемейим.

26+Беденим, юрегим такъаттан кесильди,
амма Алла – юрегимнинъ кучюдир,

О – манъа тюшкен эбедий къысметтир.

27Мына, Сенден узакъта къалгъанлар гъайып олур,

Санъа хаинлик япкъан эр бир адамны ёкъ этерсинъ.

28+Лякин мен ичюн Аллагъа якъынлашмакъ яхшыдыр!

РАББИ-Тааля меним сакълангъан ерим олды.

Сенинъ бутюн ишлеринъни айтып берерим!

73

Халкъны къуртараджакъ дува

Асафнынъ маскили.

1+Эй, Алла, Сен не ичюн бизни эбедий ред эттинъ?

Не ичюн гъазабынъ Озь отлагъынънынъ къойларына атеш олды?

2+Къадимий замандан Сен сатын алгъан топлашувынъны акълынъда тут;
къысметинъ олгъан бу миллет ичюн Сен одеме бердинъ.

Булунгъан еринъ олгъан Сион дагъыны унутма!

3Асырларнен тургъан йыкътырмагъа бакъып, адым ат:

душман Азиз Ерде эр шейни харап этти.

4+Корюшюв ерининъ ортасында душманларынъ авулдай,
бельги олсун деп, озь бельгилерини къойгъанлар.

5Олар санки сыкъ орманда балта котергени киби
арекет эттилер.

6+Олар бутюн агъач оймаларыны
балталарнен ве буюк чёкючлернен ёкъ эттилер.

7Азиз Еринъни бус-бутюн якътылар,

Адынъ булунгъан Мескенни арамладылар.

8+Юреклеринде: «Оларнынъ эписини бойсундыраджакъмыз!» – дедилер;
ер юзюнде Аллагъа ибадет эткен бутюн ерлерни кульге чевирдилер.

9+Бельгилеримизни энди корьмеймиз,
пейгъамбер де къалмады бизде,
не вакъыткъадже девам этеджегини ич кимсе бильмей.

10Эй, Алла, не вакъыткъадже душман Сени мыскъыллайджакъ?

Душман Адынъны эбедиен яманлайджакъмы?

11+Не ичюн къолунъны, кучьлю онъ къолунъны узатмайсынъ?

Къойнунъдан къолунъны чыкъар да, ёкъ эт оларны.

12+Эй, Алла, Сен къадимий замандан берли меним Падишамсынъ,
ернинъ ортасында къуртарув бересинъ!

13+Сен къудретинънен денъизни ярдынъ,
аждерханынъ башларыны сувда парчаладынъ.

14Ливьятаннынъ[*] башларыны эздинъ,
оны сахранынъ сакинлерине аш эттинъ.

15+Сен янъы чокъракъ ве озенни ерни ярып яраттынъ,
буюк дерьяларны къуруттынъ.

16+Куньдюз Сенинъ, гедже де Сенинъ.

Ай ве йылдызларны, кунешни де Сен ерлештирдинъ.

17+Ер юзюнинъ бутюн сынъырларыны Сен къойдынъ,
яз ве къышны яраткъан Сенсинъ.

18Шуны унутма, я РАББИ:

душман Сени яманлады,
акъылсыз адамлар Адынъны сёгди.

19+Гогерджининънинъ джаныны кийик айванларгъа берме,
заваллыларнынъ аятыны эбедиен унутма!
20+Сен берген васиетинъни козь огюне ал,
чюнки ернинъ къаранлыкъ кошелери
зулум эвлеринен толып кетти.
21Азап чеккенлер масхара олып къайтмасынлар,
заваллы ве фукъарелер кене Адынъны макътасынлар!

22Тур, эй, Алла, Озь давалы ишинъни къорчала!

Кунь бою акъылсызлар Сени яманлагъаныны хатырла!

23+Душманларынъ къычыргъаныны унутма!

Санъа къаршы чыкъкъанларнынъ шаматасы токътамайып юкселе де!

74

Алла – Укюмдар!

74^1+Баш чалгъыджы ичюн. Аль-ташхет. Асафнынъ зебуры. Йыр.

2Санъа шукюр этемиз, эй, Алла,
шукюр этемиз, чюнки Сенинъ Адынъ якъын.

Адамлар аджайип ишлеринъни айтып берелер!

3+«Мен бельгилеген вакъыт кельгенде,
догърулыкънен суд этеджегим.

Сэла

4+Ер ве онынъ устюнде яшагъанлар къалтырагъанда,
онынъ темеллерини Озюм къавийлештиреджегим».

5Макътангъанларгъа дейим: «Макътанманъыз»,
ярамайларгъа: «Бурнунъызны котерменъиз.

6Бурунларынъызны юкъарыгъа котерменъиз,
къатты боюнлы олып, лаф этменъиз».

7Не шаркътан, не гъарптан,
не де сахрадан адамгъа юксеклик келе.

8+Тек Алла – Суд Этиджидир,
бирини алчакълата, башкъасыны юксельте.

9+Мына, РАББИнинъ къолунда гъазап къадеси бар,
онда шарап, къокъулы къарышмаларгъа къошулып,
копюрип къайнай.

О, шу къадеден тёкип йибере.

Ер юзюнинъ бутюн ярамайлары
шарапны иче-иче,
онынъ къалымтысыны биле ялап чыкъаджакълар.

10Буны мен эр вакъыт айтып береджегим,

Якъупнынъ Алласына чалгъы чаладжагъым.

11+Ярамайларнынъ бутюн кучюни ёкъ этеджегим,
инсафлыларнынъ кучю исе юкселеджек!

75

Алла енъер!

75^1Баш чалгъыджы ичюн. Телли чалгъы алетлеринде. Асафнынъ зебуры. Йыр.

2Ехудада Алла беллидир,
Исраильде Онынъ Ады улу.
3+Онынъ мескени – Салимде,
яшагъан ери – Сионда эди.
4+Шу ерде О, яйнынъ окъларыны сындырды,
къалкъаннен къылычны ве дженк силяларыны.
Сэла
5Сен нурлусынъ,
джанаварларнен толу дагълардан да салтанатлысынъ.

6+Къавий юреклилер ав эти олды,
олюм юкъусына далды.

Бутюн акъайлардан ич бирисининъ къолунда кучь тапалмады.

7+Эй, Якъупнынъ Алласы, Сенинъ азарламанъдан,
эм араба, эм ат сонъки юкъусына далды.
8+Сен къоркъунчлысынъ,
гъазабынъ кельгенде, къаршынъда ким тура билир?

9Коклерден къарарынъны бильдирдинъ,
ер къоркъып, сесини кести.
10Эй, Алла, Сен суд этмеге турдынъ,
ердеки бутюн заваллыларгъа къуртарувны кетирдинъ.

Сэла

11Инсанларнынъ гъазабы биле Санъа шурет догъура,
къалгъан гъазапны исе Сен ятыштырасынъ.

12+РАББИ олгъан Алланъызгъа адакълар беринъиз,
сонъ оларны беджеринъиз!

Эй, Онынъ этрафында олгъанларнынъ эписи,

Къоркъунчлы Аллагъа бахшыш кетиринъиз!

13О, башлыкъларнынъ рухуны югенлей,

О, дюнья падишалары ичюн къоркъунчлыдыр!

76

Къайгъы вакътында теселли

76^1+Баш чалгъыджы ичюн. Едутун ичюн. Асафнынъ зебуры.

2Аллагъа сесимни юксельтирим, Оны чагъырырым,

Аллагъа сесимни юксельтирим, О, манъа къулакъ асар.

3+Беля кунюмде Раббини къыдырдым,
гедже къолумны котерип, ич тюшюрмейджегим,
джаным исе теселлини ред эте.
4Алланы хатырлап, инъильдедим,
тюшюнджеге далып, джаным зайыфлашты.
Сэла
5Сен козь юммагъа ёл бермединъ,
джаным раатсыз эди, лафларым кесильди.
6+Мен эски куньлерни,
кечкен девирлерни тюшюндим.
7Геджелери йырларымны хатырлап,
юрегимнен субетлештим,
рухум исе менден сорады:
8«Рабби бизни эбедиен ташладымы,
разылыгъыны энди бермейджекми?
9Онынъ севгиси бутюнлей ёкъ олдымы,
келеджек несиллерге Сёзю кечмейджекми?
10Алла мерамет эйлемекни унуткъанмы,
шефкъатыны гъазап къапладымы?»
Сэла
11«Алланынъ къудрети денъишкени –
бу меним дердим», – дедим.
12+Мен РАББИнинъ ишлерини хатырлайджагъым,

Сенинъ къадимий аджайип ишлеринъни эсиме кетиреджегим.

13Сенинъ бутюн ишлеринъ акъкъында фикир юрсетип,
косьтерген аджайип ишлеринъни тюшюнеджегим.

14+Эй, Алла, Сенинъ ёлунъ мукъаддестир,

Алламыз киби улу ким бар экен?

15Аджайип ишлер япкъан Алла тек Сенсинъ,
халкълар арасында къудретинъни бильдирдинъ!

16Озь халкъынъны кучьлю къолунънен сатын алдынъ,

Якъуп ве Юсуфнынъ огъулларыны къуртардынъ.
Сэла
17+Сувлар Сени корьди, эй, Алла,
сувлар Сени корьди де, сарсылды,
тюпсюз чукъурлар да титреди.
18+Булутлар ягъмур ягъдырды,
къара булутлар гудюрдеди,
ве окъларынъ анда-мында учты.

19+Къасыргъа ичинден Сенинъ коклеринъ гудюрдеди,
яшынларынъ дюньяны ярыкълатты,
ве ер юзю къалтырап титреди.

20+Сенинъ ёлларынъ денъизден кечти,
сокъакъларынъ – буюк сувлардан.

Излеринъ исе белли дегиль.

21+Сен халкъынъны Муса ве Харуннынъ къолунен
къойларны киби етеклеп бардынъ.

77

Алла ве Онынъ халкъы

Асафнынъ маскили.

1Эй, халкъым, Къануныма дикъкъат эт,
агъзымдан чыкъкъан сёзлериме къулакъ асынъыз!
2+Агъзымны ачып, кинаели икяе айтарым,
къадимий сырларны беян этерим:
3+эшиткен ве бильгенлеримизни
ве бабаларымыз бизге айткъанларыны.
4+Оларны огъулларындан гизлемемиз,
келеджек несильге хабер этермиз
РАББИнинъ шурети ве буюк къудретини,
Онынъ косьтерген аджайип шейлерини.
5+О, Якъуп ичюн шаатлыкъ берди,
Исраиль ичюн Къанунны къойды,
оны огъулларына огретмеге бабаларымызгъа буюрды.

6+Келеджек несиль, догъуладжакъ балалар да оны бильсин,
олар исе озь вакътында огъулларына огретсин.
7Олар Аллагъа умют багъласынлар,
Алла яраткъан шейлерни унутмасынлар,
Онынъ эмирлерини беджерсинлер.
8+Бабаларымыз киби инат ве исьянджы,
юреклери вефалы олмагъан,
рухлары Аллагъа садыкъ олмагъан несиль олмасынлар.

9Окълар ве яйнен силялангъан Эфраимнинъ огъуллары
дженк кунюнде арткъа къайттылар.

10Олар Алла берген васиетни тутмадылар,

О ёллагъан Къанун ёлундан кетмеге истемедилер.

11+Онынъ ишлерини эслеринден чыкъардылар,
косьтерген аджайип шейлерини унуттылар.
12+Мысыр топрагъында, Цоан тарласында,
оларнынъ бабалары огюнде
Алла аджайип шейлер косьтерген эди:
13+денъизни ярды, ортасындан оларны кечирди,
сувларны бир дивар киби къойды.
14+Куньдюз булутнен оларны етекледи,
гедже исе атеш ярыгъынен ёл косьтере эди.
15+Олар ичюн сахрада ташны ярып,
санки тюпсюз чокъракътан сув чыкъарып берди.
16О, къаядан сувларны акъыздырды,
олар озенлер киби акъып кетти.

17Амма олар Онъа къаршы гуна япмакъны девам этти,
къуру чёльде Юдже Алланы гъазапландырды.
18+Джанлары истеген ашны талап этти,
юреклеринде Алланы сынап бакъты.
19Аллагъа къаршы айтып, шойле дедилер:
«Алла сахрада софра къурып олурмы?»
20Мына, О, къаяны урды, сувлар чыкъты,
ирмакълар акъып башлады.
«Озь халкъына отьмек де бере билирми,
этни де азырлап олурмы?»
21+РАББИ буларны эшитип гъазапланды,
Якъупнынъ устюне атеш тюшти,
Исраильге къаршы ачувы котерильди.
22Олар Аллагъа инанмадылар,
Онынъ къуртарувына ишанмадылар.
23+О, юкъарыдаки булутларгъа эмир этти,
кок къапуларыны ачып ташлады.
24+Ашамакъ ичюн оларгъа манна ягъдырды,
оларгъа коктеки отьмекни берди.
25Адамлар мелеклернинъ отьмегини ашады;
О, оларгъа тойгъандже аш ёллады.
26Кок юзюнден О, шаркъ елини къозгъады,
къудретинен дженюп елини эстирди.
27+Оларнынъ устюне тоз киби этни ягъдырды,
денъиздеки къум къадар къанатлы къуш берди.
28Оларнынъ ордулары ортасында,
чадырлары этрафында буларны ягъдырды.
29+Олар тоя-тоя ашадылар,
истегенлери къадар О, оларгъа берди.
30Амма мадделери даа кесильмеди,
ашлары даа агъызларында эди,
31+Алланынъ ачувы башларына тюшти,
О, энъ кучьлюлерини ольдюрди,
Исраиль йигитлерини къырды.
32+Бунъа бакъмадан, олар кене гуна яптылар,
РАББИнинъ аджайип ишлерине инанмадылар.
33+О, оларнынъ куньлерини бошлукъта,
омюр йылларыны дешет ичинде битирди.
34Алла оларны ольдюргенинен,
олар Оны къыдырып башлады;
олар къайтып, Аллагъа чапып кельди,
35+Алла оларнынъ къаясы олгъаныны,

Юдже Алла оларнынъ Къуртарыджысы олгъаныны хатырладылар.

36+Агъызларынен Онъа ялтакъландылар,
тиллеринен Онъа ялан айттылар.
37+Онынъ алдында юреклери къыйыш эди,
буюргъан васиетине садыкъ олмадылар.
38+Амма О, шефкъатлы эди,
гуналарыны багъышлап, оларны ёкъ этмеди.
Чокъ кере ачувыны олардан къайтарып,
бутюн гъазабыны бирден тёкмеди.
39+Олар – кечип кеткен вуджуттыр,
чыкъып кетип, къайтып кельмез нефес киби олгъанлары

Онынъ акъылында эди.

40+Не къадар сахрада Оны ачувландырдылар,
бош чёльде Оны акъарет эттилер!

41Олар Алланы къайта-къайта сынадылар,

Исраильнинъ Мукъаддес Алласынынъ джаныны агъырттылар.

42Олар Онынъ къудретини,
оларны зулумдан къуртаргъан кунюни хатырламадылар.

43+Онынъ Мысырда косьтерген бельгилерини,

Цоан тарласында косьтерген аджайип шейлерини эслеринден чыкъардылар.

44+О, оларнынъ озенлерини къангъа айландырды,
олар ичмеге акъкъан сув тапалмадылар.

45+Оларны тишлесин деп, боджеклерни ёллады,
гъайып этсин деп, къыр бакъаларыны ёллады.

46+Оларнынъ ер махсулларыны сарынчкъаларгъа берди,
эмеклерининъ нетиджесини чегерткилерге берди.
47+Юзюмлерини бурчакънен урды,
инджир тереклерини бузнен гъайып этти.
48+Малларынынъ башына бурчакъ ягъдырды,
сюрюлерини йылдырым атешине берди.
49+Оларгъа къаршы буюк гъазабы,
хышымы, ачувыны ве беляларны, –
бир талай яман эльчилерни ёллады.
50Алла Озь гъазабына ёл ачты,
оларнынъ джанларыны олюмден сакъламады,
ольдюриджи хасталыгъына джанларыны берди.

51+Мысырда бутюн биринджи догъгъан балаларны ольдюрди,

Хамнынъ чадырларындаки бабаларнынъ гъурурыны ёкъ этти.

52+Алла Озь халкъыны къой-эчкилер киби айдап чыкъарды,
сахрада оларны сюрю киби етеклеп барды.

53+Оларны сагъ-селямет юрсетти, бир шейден къоркъмадылар,
душманлары исе денъизге батты.

54+Оларны Озюнинъ мукъаддес топрагъына,

Онъ къолу алгъан бу дагъгъа кетирди.

55+Озь алдындан башкъа халкъларны къувып чыкъарды,

Исраиль къабилелерине о ерни мирас этип берди,
бошалгъан чадырларда оларны ерлештирди.

56+Олар исе але даа Юдже Алланы сынап,

Онынъ джаныны агъырттылар,

Онынъ шаатлыкъларыны сакъламадылар.

57+Бабалары киби артына къайтып, хаинлик яптылар,
окъу джоюлгъан яй киби бозукъ чыкътылар.

58+Озь ибадет тёпелеринде табынып,

Онынъ джаныны агъырттылар,
путларынен Оны куньлемеге меджбур эттилер.

59Алла буны эшитип, пек гъазапланды
ве Исраильни бутюнлей ред этти.

60+Адамлар арасында Озю яшагъан чадырыны,

Шилода къургъан мескенини ташлап кетти.

61Къудретини эсирликке,

Озь гузеллигини душман къолуна берди.

62+Озь халкъыны къылычкъа теслим этти,
ачувыны Озь мирасындан чыкъарды.

63Оларнынъ йигитлерини атеш ютты,
къызларына никях йырларыны айтмадылар.

64+Руханийлери къылычтан ольди,
тул апайлары агълап оламады.

65+О вакъытта Рабби юкъудан киби турды,
шараптан енъильген батыр киби уянды.

66Душманларыны аркъасындан урды,
оларны эбедиен масхара этти.

67Алла Юсуфнынъ чадырыны ред этти,

Эфраимнинъ къабилесини сайламады.

68+Лякин Ехуданынъ къабилесини сайлады,

Озю севген Сион дагъыны сечип алды.

69Озюнинъ мукъаддес мескенини коклер киби яратты,
ер юзю киби эбедиен ерлештирди,
70+Озь къулу Давутны сайлады
ве оны къой къораларындан алып чыкъты.
71+Оны мал бакъкъанлардан алды,
Озь халкъы олгъан Якъупны,
Озь мирасы олгъан Исраильни бакъмагъа къойды.

72+Давут исе темиз юрекнен оларгъа чобан олды,
беджерикли къолларынен оларгъа ёл косьтерди.

78

Исраильнинъ къуртулышы ичюн окъулгъан дува

Асафнынъ зебуры.

1+Эй, Алла, халкълар Сенинъ мирасынъны басып алдылар,

Мукъаддес Сарайынъны арам эттилер,

Ерусалимни харабеге чевирдилер.

2+Къулларынънынъ джесетлерини ем ичюн кок къушларына,
азизлеринънинъ этини ер юзюнинъ кийик айванларына бердилер.

3+Ерусалимнинъ этрафында оларнынъ къаныны сув киби тёктилер,
оларны дефн этмеге ич бир адам къалмады.

4+Къомшуларымыз бизни масхара этелер,
этрафымыздакилер бизни мыскъыллайлар ве акъарет этелер.

5+Я РАББИ, не вакъыткъадже токътамайып ачувланаджакъсынъ?

Не вакъыткъадже куньджюлигинъ янаджакъ?

6+Сени танымагъан халкъларнынъ устюне,

Адынъны чагъырмагъан падишалыкъларгъа гъазабынъны тёк.

7+Олар Якъупны ашап юттылар,
онынъ юртуны виран эттилер.

8+Бабаларымызнынъ гуналарыны бизге хатырлатма,
якъында шефкъатынъ бизим тарафымызгъа айлансын,
чюнки биз пек зайыфлаштыкъ.

9+Эй, Алла, Къуртарыджымыз,

Намынъ шуретли олсун деп, бизге ярдым эт,

Озь Адынънынъ хатири ичюн бизни къуртар,
гуналарымызны багъышла!

10+Не ичюн башкъа халкълар:

«Оларнынъ Алласы къайда?» – десин?

Къулларынънынъ тёкюльген къанлары ичюн Сен очь алырсынъ;
халкъларнынъ арасында шу шей белли олсун,
оны козьлеримиз де корьсюн!

11+Эсирлернинъ инъильтиси Сенинъ къулагъынъа етсин;
олюмге суд этильген адамларны
буюк къудретинънен сакъла!

12+Я Рабби, къомшуларымызнынъ Санъа япкъан акъаретлерини
еди кере чокълаштырып, озьлерининъ ичлерине къайтар!

13+Сенинъ халкъынъ ве отлагъынънынъ къойлары олып исе,
бизлер Сени эбедиен шуретлейджекмиз,
несильден несильге Сени макътайджакъмыз!

79

Исраильнинъ гъайрыдан тикленюви ичюн дува

79^1+Баш чалгъыджы ичюн. «Шошаним-эдут» авасында. Асафнынъ зебуры.

2+Эй, Исраильнинъ Чобаны, динъле!

Озюнъни косьтер, эй, Юсуфны сюрю киби етеклеген,

Керувлар устюнде отургъан Алла!

3+Эфраим, Биньямин, Менашше эвлятларынынъ алдында

Озь къудретинъни косьтер,
бизни къуртармагъа кель!
4+Эй, Алла, бизни Озюнъе къайтар,
Сенинъ юзюнъ парылдасын,
сонъ бизлер къуртулырмыз!
5+Ордуларнынъ РАББИ-Таалясы,
не вакъыткъадже халкъынънынъ дуваларына ачувланаджакъсынъ?

6+Сен оларгъа козьяшлы отьмек ашаттынъ,
къаде-къаде козьяшыны ичирдинъ.

7Къомшуларымызнынъ бизнен талашкъанына себеп олдынъ,
душманларымыз бизни мыскъыллай.
8+Эй, Ордуларнынъ Алласы,
бизни Озюнъе къайтар,
Сенинъ юзюнъ парылдасын,
сонъ бизлер къуртулырмыз!
9+Мысырдан юзюм чубугъыны кетирдинъ,
халкъларны къувып, оны сачтынъ.
10О ичюн ер азырлагъан эдинъ,
о да терен тамыр атып, бутюн ерни къаплады.
11Дагълар онынъ кольгесининъ тюбюнде къалды,
онынъ пытакълары Алланынъ кедр тереклери киби.

12+Онынъ пытакълары денъизге къадар,
филислери исе дерьягъа[*] етти.

13+Не ичюн Сен онынъ диварларыны боздынъ?

Кечкен-кеткен эр бир ордулар онынъ юзюмини къопара.

14Кийик домузлар онынъ тамырыны кемире,
тарла айванлары да оны ашай.

15+Эй, Ордуларнынъ Алласы, бизге къайтып кельсе!

Коктен бакъып, алымызны корь,
шу багъны сакъла!
16Онъ къолунънен сачкъан чубукъны,
Озюнъ ичюн пекиткен пытакъны къорчала!
17+Мына, оны кесип, атешке ташлайлар,
олар Сенинъ гъазабынъдан ёкъ оладжакъ!
18Элинъ онъ къолунъ олгъан акъайнынъ устюнде,

Озюнъ ичюн пекиткен инсан огълунынъ устюнде олсун!

19Биз энди Сенден юзь чевирмемиз,
джанландыр бизни, ве биз Сенинъ Адынъны чагъырырмыз.

20+Ордуларнынъ РАББИ-Таалясы,
бизни Озюнъе къайтар,
Сенинъ юзюнъ парылдасын,
сонъ бизлер къуртулырмыз!

80

Байрам йыры

80^1+Баш чалгъыджы ичюн. Аль-хаггиттит. Асафнынъ зебуры.

2Бизге кучь берген Аллагъа къуванчнен йырланъыз!

Якъупнынъ Алласына севинчнен къычырынъыз!
3Чалгъы ачынъыз, даре урунъыз,
татлы сесли сантыр ве арфаны чалынъыз!
4+Янъы ай пейда олгъан куню бору чалынъыз,
толу ай куню, байрамымыз кунюнде!
5Бу – Исраильге къанундыр,
Якъуп Алласынынъ ферманыдыр.
6+Алла Мысыр топрагъына къаршы чыкъкъанда,
О, буны Юсуфкъа шаатлыкъ этип берди.
Анда мен анъламагъан бир тиль эшиттим.
7+«Онынъ елькесиндеки юкни енгиллештирдим,
къоллары сепетлерден къуртулды.
8+Белялы куньде Мени чагъырдынъ,
ве Мен сени къуртардым,
гурюльдеген кок ичинден санъа джевап бердим,
Мерива сувларында сени сынадым».
Сэла

9+«Динъле, халкъым, Мен санъа шаатлыкъ этеджегим,
эй, Исраиль, эгер сен Мени динълеген олсанъ!

10+Аранъызда башкъа алла олмасын,
ят халкънынъ алласына бель букме.

11РАББИ олгъан Алланъ – Меним,

Мен сени Мысыр топрагъындан алып чыкътым.

Агъзынъны кенъдже ач, Мен оны толдураджагъым!

12Амма халкъым лафыма къулакъ асмады,

Исраиль Манъа бойсунмагъа истемеди.

13+Шунынъ ичюн Мен оларны инат юреклеринен къалдырдым,
бильгенлери киби яшасынлар, дедим.
14+Къана, эгер халкъым Манъа къулакъ асса,
Исраиль Меним ёлларымдан юрсе,
15душманларыны бир аньде енъер эдим,
зулум эткенлернинъ устюне къолумнен басар эдим!

16РАББИден нефрет эткенлер Онъа боюн эгер эдилер,
оларнынъ вакътына сонъ олмаз эди!

17+Оларгъа энъ яхшы богъдайны ашаттырыр эдим,
къаядан бал акъыздырып, оларны тойдурыр эдим!»

81

Алла – баш Къады!

Асафнынъ зебуры.

1+Алла, аллаларнынъ топлашувында турып,
аллалар арасында къарар чыкъара.
2+«Не вакъыткъадже сиз адалетсиз суд этерсиз,
ярамай адамларгъа кулер юзьнен бакъарсыз?
Сэла
3+Фукъаре ве оксюзнинъ тарафыны алынъыз,
заваллы ве факъыргъа адалет косьтеринъиз!
4+Фукъаре ве факъырны къорчаланъыз,
ярамайларнынъ къолундан азат этинъиз оларны!

5+Олар бильмейип ве анъламайып къаранлыкъта юрелер;
атта ер юзюнинъ темеллери сарсыла.

6+Мен айттым: “Сиз аллаларсынъыз,
эпинъиз Юдже Алланынъ огъулларысынъыз!”

7+Лякин инсан киби оледжексинъиз,
эр бир башлыкъ киби тюшеджексинъиз!»

8Тур, эй, Алла, ер юзюни укюм эт,
бутюн халкълар Сенинъкидир!

82

Душманларны магълюбиетке огъраткъан дува

82^1Йыр. Асафнынъ зебуры.

2+Эй, Алла, индемей турма,
сесинъни кесме, арекетсиз къалма, эй, Алла!
3Мына, Сенинъ душманларынъ
шамата къопара,
Сенден нефрет эткенлер
баш котерелер.
4+Сенинъ халкъынъа къаршы
фитнеджилик япалар,
Сен къорчалагъан адамларынъа къаршы
акъыл танышалар.
5+«Барайыкъ да, оларны халкълар сырасындан
ёкъ этейик,

Исраильнинъ ады башкъа хатырланмасын!» – дедилер.

6Олар бир юрек олып,
Санъа къаршы анълашма тиздилер.
7+Мына, Эдом ве Исмаилнинъ чадырлары,
Моав ве хагрийлилер,
8+Гивал, Аммон ве Амалек огъуллары,
фелестинлилер эм де Тир сакинлери.
9+Ашшур да оларгъа къошулып,
Лут огъулларына кучь берди.
Сэла
10+Сен Кишон вадийинде мидьянлыларгъа,
Сисера ве Явинге япкъанынъны оларгъа да яп.
11+Олар Эн-Дорда ёкъ этильди,
топракъ ичюн кубре олды.
12+Орев ве Зеевге япкъанынъны
оларнынъ мырзаларына яп,
Зевах ве Цалмуннагъа не япкъан олсанъ,
оларнынъ бутюн башлыкъларына да шойле яп.
13«Алланынъ мескенлерини озюмизге
мульк этип алайыкъ!» – деген эди олар.
14+Эй, Аллам, олар савурылгъан тоз киби,
ельнинъ огюне тюшкен тобан киби олсунлар.
15+Атеште дагълар янгъаны киби,
алев къаяларны куйдюрген киби,
16+Сен боран чагъырып оларны айда,
башларына туфан кетирип, къоркъуз.
17Олар Сенинъ Адынъны къыдырсынлар деп,
бетлерини утанчнен къапла, я РАББИ!

18Олар эбедий масхара олып, къоркъугъа далсынлар,
резиль олып, ёкъ олсунлар!

19+Эм де бильсинлер: Сенинъ Адынъ – РАББИ,
бутюн дюньяда ялынъыз Сен – Юдже Алласынъ!

83

Раббининъ Эвинде олмагъа истек

83^1+Баш чалгъыджы ичюн. Аль-хаггиттит. Къорах огъулларынынъ зебуры.

2Ордуларнынъ РАББИси,

Сенинъ мескенлеринъ не къадар гузельдир!

3+РАББИнинъ азбарларыны сагъынып, джаным тарсыкъа,
юрегим, беденим Тири Аллагъа къуванчнен къычыра!

4+Сенинъ къурбан ерлеринъ янында
къушчыкъ биле озюне ер
ве къарылгъач балалары ичюн юва тапа,
Ордуларнынъ РАББИси, меним Падишам ве Аллам!
5+Не де бахтлыдыр Сенинъ эвинъде яшагъанлар!
Олар токътамайып Сени макътайджакълар!
Сэла
6+Не де бахтлыдыр кучюни Сенде тапкъан,
юрек сокъакълары Сенинъ тарафынъа бакъкъанлар!

7Агълав вадийинден[*] кечкенде,
анда чешмелерни ачар,
ягъмур анда ягъып, берекет берер.
8Оларнынъ кучюне кучь къошулыр,
Сионда Алланынъ огюнде олар корюнир!
9Ордуларнынъ РАББИ-Таалясы,
меним дувамны динъле!
Къулакъ ас, эй, Якъупнынъ Алласы!
Сэла
10+Эй, Алла, бизим Къалкъанымызгъа бакъ,
Месихинънинъ бетини корь!
11Сарайынънынъ азбарында кечкен бир кунь
башкъа бинъ куньден яхшыдыр!
Ярамайларнынъ чадырларында яшагъанымдан

Алла Сарайынынъ босагъасы янында тургъаным яхшыдыр!

12+РАББИ-Тааля – кунеш ве къалкъандыр;
хайыр ве шуретни РАББИ багъышлар,
къабаатсыз ёлларнен юргенлерден О, эйиликни айырмаз!

13+Ордуларнынъ РАББИси,
не де бахтлыдыр Санъа ишангъан инсан!

84

Исраильге мераметлик дувасы

84^1Баш чалгъыджы ичюн. Къорах огъулларынынъ зебуры.

2Я РАББИ, Сен Озь топрагъынъа мерамет косьтердинъ,

Якъупны эсирликтен къайтардынъ,
3+халкъынънынъ къабаатыны багъышладынъ,
бутюн гуналарыны ёкъ эттинъ!
Сэла
4+Бутюн гъазабынъны ичинъе сакълап,
янаяткъан ачувынъдан вазгечтинъ.
5Эй, Алла, бизим Къуртарыджымыз,
кене бизни Озюнъе къайтар,
бизге къаршы афакъанынъны тындыр!
6+Бизге эбедиен гъазапланаджакъсынъмы?

Несильден несильге гъазабынъны сачаджакъсынъмы?

7Халкъынъ Сенден къувансын деп,
бизни гъайрыдан джанландырмазсынъмы?

8Я РАББИ, бизге севгинъни косьтер,
къуртарувынъны бизге багъышла!

9РАББИ олгъан Алла не айтаджагъына мен къулакъ асарым.

О, Озь халкъынен ве азизлеринен барышыкъ тюзер,
амма олар кене ахмакълыкъкъа къайтмасынлар.
10Акъикъатен, Алладан къоркъкъанларгъа
къуртулыш пек якъындыр,
бизим топрагъымызда шурети битмесин!
11Севгинен акъикъат корюшелер,
догърулыкъ ве аманлыкъ опюшелер!
12Акъикъат ерден чыкъар,
догърулыкъ коктен бакъар,
13+РАББИ эйилик ёллар,
ве топрагъымыз мейва берер.
14+Адалет Онынъ алдында юрер,
адымларына ёлны косьтерир.

85

Къаарь кунюнде ярдым дувасы

Давутнынъ дувасы.

1+Къулагъынъны меним тарафыма тутып,
манъа джевап бер, я РАББИ,
чюнки мен заваллы ве факъырым.
2Джанымны сакъла, чюнки мен Сенден къоркъам.
Санъа умют багълагъан къулунъны къуртар,
я РАББИ!
3Манъа мерамет эт, Рабби,
мен эр кунь Санъа ялварам.
4+Къулунънынъ джаныны къувандыр,
чюнки Санъа, я Рабби, джаным ынтыла.
5+Сен, Рабби, хайырлы багъышлайыджысынъ,

Сени чагъыргъанларнынъ эписине буюк севгинъни ачасынъ!

6Меним дувамны эшит, я РАББИ,
ялваргъан сесиме къулакъ ас!
7+Мусибет кунюнде Сени чагъыраджагъым,
ве Сен манъа джевап береджексинъ.
8+Аллалар арасында Санъа ошагъаны ёкъ,
ишлеринъе тенъ кельгени де ёкъ, я Рабби!
9+Сен яраткъан бутюн халкълар келип,
Сенинъ алдынъда бель букеджеклер
ве Адынъны шуретлейджеклер, я Рабби!
10+Сен улусынъ, аджайип шейлер япасынъ.
Ялынъыз Сен – Алласынъ.
11+Озь ёлунъны манъа огрет, я РАББИ,
Сенинъ акъикъатынъа коре юреджегим;
Адынъдан къоркъмакъ ичюн
юрегимни къавий эт!

12Рабби-Тааля, джан-юректен Санъа шукюр этеджегим,
эбедиен Адынъны шуретлейджегим!

13+Сен манъа буюк севгинъни косьтердинъ,
олюлер дюньясынынъ чукъурындан джанымны къуртардынъ!

14+Аллам, къопай адамлар манъа къаршы котерильди,
джанаварлар ордусы джанымны къыдыра;
олар Сени акъылына биле кетирмейлер!

15+Амма Сен, Рабби, шефкъатлы ве мераметлисинъ,
пек сабырлы, чокъ севген ве ишанчлысынъ!
16+Манъа бакъып, аджы мени,
Озь къулунъны къуветлендир,
къул-къадынынънынъ огълуны къуртар!
17+Разылыгъынънынъ бельгисини манъа косьтер,
оны менден нефрет эткенлер корьсюн
ве масхара олсунлар!
Сен, РАББИ, манъа ярдым эттинъ
ве меним гонълюмни алдынъ!

86

Ерусалимге шурет

86^1Къорах огъулларынынъ зебуры. Йыр.

2+Онынъ темели азиз дагълар устюндедир.

РАББИ Якъупнынъ бутюн мескенлеринден

Сион шеэрининъ араба къапуларыны севе.

3+Сенинъ акъкъынъда шанлы сёзлер айтыла,
эй, Алланынъ шеэри!

Сэла

4«Мени таныгъанларгъа Рахав ве Вавилонны анъарым;
мына, Фелестин, Тир, Хуш акъкъында:

“О, шу ерде догъгъан”, – дерлер.

5+Сион акъкъында исе:

“Бу адам ве шу адам о ерде догъгъан;

Юдже Алла оны пекитир”», – дерлер.

6РАББИ халкъларны джедвельге алгъанда:

«О, шу ерде догъгъан», – деп язып къояр.

Сэла

7+Эм йырлайлар, эм ойнайлар:

«Меним бутюн менбаларым Сенде!»

87

Аджыныкълы ярдым сорав

87^1+Йыр. Къорах огъулларынынъ зебуры. Баш чалгъыджы ичюн. Аль-махалат леаннот. Эзрахлы Хеманнынъ маскили.

2+Я РАББИ, Алла-Къуртарыджым,
гедже-куньдюз Санъа фигъан къопарам.

3Дувам алдынъа етип барсын,
меним фигъаныма къулакъ ас!

4+Мусибетлерден джаным тойды,
олюлер дюньясына аятым якъынлашты.

5+Мезаргъа кетеяткъанларнен бир олдым,
кучьтен кесильген адам киби олдым.

6+Олюлер арасына ташлангъаным,
мезарда яткъан джесетлер киби.

Сен оларны энди хатырламайсынъ,
олар тюшип кеткен къолунъдан.

7+Сен мени энъ терен чукъургъа къойдынъ,
къаранлыкъ, тюпсюзлик ичине ташладынъ.

8+Гъазабынъ устюме агъыр юк киби чёкти,
бутюн далгъаларынънен мени эзип ташладынъ.

Сэла

9+Танышларымны менден узакълаштырдынъ,
мени олар ичюн игренч яптынъ;
мен къапалдым, чыкъып оламайым.

10Яныкътан козьлерим зайыфлашты.

Я РАББИ, Сени бутюн кунь чагъыра эдим,
къолларымны Санъа таба узаттым.

11+Олюлерге аджайип шей косьтереджексинъми?

Олюлернинъ рухлары турып, Сени шуретлейджеклерми?

Сэла

12Мезарда Сенинъ севгинъ илян этилирми?

Сенинъ садакъатынъ олюм еринде олурмы?

13+Къаранлыкъта Сенинъ аджайип ишлеринъни,
унутылгъан дюньяда Сенинъ догърулыгъынъны биледжеклерми?

14+Амма мен Сенден ярдым истейим, я РАББИ,
саба эрте дувам Сени къаршылай.

15Я РАББИ, не ичюн джанымны ред этесинъ?

Не себептен менден юзь чевиресинъ?

16Мен гъарип, яшлыгъымдан башлап сёнем,

Сенинъ дешетли шейлеринъни чектим, умют джойдым.

17+Гъазабынъ меним башыма тюшти,

Сенинъ къоркъузгъанынъ мени йыкътырды.

18+Сув киби олар мени эр кунь саралар,
эписи мени алкъагъа алалар.

19+Севгилилеримни ве достларымны Сен менден узакълаштырдынъ,
меним танышларым къаранлыкъта.

88

Аллагъа садыкъ падиша

88^1+Эзрахлы Этаннынъ маскили.

2+Я РАББИ, Сенинъ буюк севгинъ акъкъында эбедиен йырлайджагъым,
акъикъатынъны бутюн несиллерге бильдиреджегим!

3Севгинъ эбедиен къатты турар, дедим;
акъикъатынъны коклерде ерлештирдинъ!
4«Мен Озь сайлагъаныма васиет бердим,
къулум Давуткъа ант эттим:
5+Сенинъ союнъ эбедиен кесильмез,
эвлятларынъ несиллернинъ эписине падишалыкъ этер».

Сэла

6+Я РАББИ, коклер Сенинъ аджайип ишлеринъни шуретлер,
азизлер топлашувында акъикъатынъны макътарлар!

7+Коклерде РАББИге тенъ бармы?

Алланынъ огъуллары арасында РАББИ киби сою бармы?

8Азизлернинъ буюк топлашувында Алла къоркъунчлы,
этрафындакилернинъ эписи ичюн О, къоркъунчлыдыр.

9+Я РАББИ, Ордуларнынъ Алласы!

Сен киби къудретли кимдир, я РАББИ?

Акъикъатынъ бутюн этрафынъны сарды!

10+Сен къутургъан денъизге падишалыкъ этесинъ,
далгъалары котерильгенде, оларны Сен тынчландырасынъ.

11+Сен Рахавны тар-мар этип, олюм алына кетирдинъ,
кучьлю къолунънен душманларынъны дагъыттынъ.

12+Коклер – Сенинъ, ер де Сенинъ,
дюнья ве онынъ барлыгъыны Сен яраттынъ.

13+Шималь ве дженюп тарафларыны Сен яраттынъ,

Тавор ве Хермон дагълары Адынъа къуванчнен къычыралар.

14Сенинъ къолларынъ къавий,
къолунъ кучьлю, онъ къолунъ юксектир!
15+Тахтынънынъ темели – адалет ве догърулыкъ,
севгинен садыкълыкъ – эр даим алдынъда.
16+Не де бахтлыдыр бору сесини бильген халкъ,
олар Сенинъ юзюнъ ярыгъында юрерлер!
17Адынъа халкъ бутюн кунь севинир,
адалетинънен юкъарыгъа котерилир!
18Оларнынъ къувети – Сенсинъ,

Сенинъ разылыгъынънен бизим союмыз гъалебе къазаныр!

19+Керчектен, бизим къалкъанымыз – РАББИнинъкидир,
падишамыз – Исраильнинъ Азизининъкидир.

20Бир вакъытта Сен Озь азизлеринъе руяда дединъ:

«Мен бир джесюрге ярдым ёлладым,
халкъ арасындан сайлангъанны юксельттим.

21+Къулум Давутны таптым,
мукъаддес ягънен оны якътым.

22Къолум эбедиен онен оладжакъ,

Озюм онъа кучь береджегим.

23Душман оны енъип оламаз,
къанун бозгъаннынъ огълу онъа зулум эталмаз.

24+Душманларыны онынъ козю огюнде къыраджагъым,
ондан нефрет эткенлерни ураджагъым.

25Меним акъикъатым ве севгим онен,

Меним Адымнен о, енъеджек.

26+Онынъ къолуны денъиз устюне,
онъ къолуны – озенлер устюне къояджагъым».

27+О, мени чагъырып, дейджек:

«Сен меним Бабамсынъ,

Алламсынъ, меним къуртарыджы Къаямсынъ!»

28+Мен оны биринджи огълум япарым,
дюнья падишаларындан юкъары къоярым.

29+Онъа севгимни эбедиен сакъларым,
онъа берген васиетим бозулмаз.

30+Онынъ сою эбедиен кесильмез,
онынъ падишалыкъ этювини коклернинъ куньлери киби девам эттиририм.

31«Эгер онынъ огъуллары къанунларымны къалдырып,
къарарларыма коре юрмеселер,
32эгер Меним къаиделеримни бозып,
эмирлеримни тутмасалар,
33+акъсызлыгъы ичюн оларны таягъымнен,
къабаатлары ичюн – котекнен джезаларым.
34+Лякин Озь севгимни ондан алмам,
садыкълыгъымны да денъиштирмем,
35Озь васиетимни бозмам,
берген сёзюмден къайтмам.
36+Бир кере мукъаддеслигимнен ант эттим, –
Давуткъа ялан айтарыммы?
37Онынъ сою эбедиен кесильмез,
тахты къаршымда кунеш киби турар!
38+Кок юзюндеки догъру шаат олгъан ай киби,
о, эбедиен къатты олып турар!»
Сэла
39+Амма энди Сен ред эттинъ, юзь чевирдинъ,
Озь Месихинъе пек гъазапландынъ,
40+къулунъа берген васиетинъден вазгечтинъ,
Онынъ таджыны топракъкъа аттынъ.
41+Бутюн къораларыны йыкътынъ,
къалелерини харабеге чевирдинъ.
42Ёлдан кечкенлер эписи оны талай,
къомшуларынынъ алдында о масхара олды.

43Онъа къаршы чыкъкъанларгъа Сен гъалебе бердинъ,
бутюн душманларыны къувандырдынъ.

44Къылычынынъ уджуны къайтардынъ,
дженкте онъа кучь бермединъ.

45Онынъ йылтыравыны битирдинъ,
тахтыны исе ерге урдынъ,

46+Яшлыкъ куньлерини къыскъарттынъ,
оны пек утандырдынъ.

Сэла.

47+Не вакъыткъадже, я РАББИ,

Озюнъни эбедий сакъларсынъ?

Не вакъыткъадже гъазабынъ атеш киби янар?

48+Омрюм не къадар къыскъа экенини хатырла!

Инсан огъулларыны бошуна яраттынъмы?

49+Яшагъан да, олюмни корьмеген адам бармы?

Олюлер дюньясындан джаныны къуртаргъан инсан бармы?

Сэла
50Эвельки буюк севгинъ къаерде къалды,
я РАББИ?

Давуткъа Озь садыкълыгъынънен ант эткен эдинъ.

51Къулларынъ не къадар масхара олгъаныны,
бутюн къудретли халкъларнынъ акъаретини
ичимде насыл ташыгъанымны хатырла,
я РАББИ!
52Душманларынъ насыл сёггенлерини,

Месихинънинъ излерини мыскъыллагъанларыны унутма,
я РАББИ!

53+РАББИни эбедиен алгъышланъыз!

Амин! Амин!

89

Мусанынъ йыры

89^1+Алланынъ адамы Мусанынъ дувасы.

2+Я РАББИ, Сен бутюн несиллеримизге сыгъынакъ эдинъ.

3+Дагълар пейда олмаздан эвель,
ер ве дюньяны яратмаздан эвель,
асырлардан асырларгъа Сен Алласынъ!
4+Сен адамны топракъкъа къайтарасынъ,
«Эй, инсан огъуллары, къайтынъыз!» – дейсинъ.
5+Мына, Сенинъ козюнъ огюнде бинъ йыл
кечип кеткен тюневин киби,
бир гедже парчасы киби.
6+Адамларны сув ташкъыны киби алып кетесинъ,
олар тюш киби, саба оськен откъа ошайлар.
Саба отлар гуль ачып ешерир,
акъшам исе солып, къуруп кетер.
7Сенинъ гъазабынъдан биз ёкъ олаятамыз,
Сенинъ ачувынъдан биз шашмалаймыз.
8+Сен гуналарымызны къаршынъа къойдынъ,
гизли ишлеримизни юзюнънинъ ярыгъына чыкъарып къойдынъ.

9Бутюн куньлеримиз Сенинъ гъазабынъ астында кече,
йылларымыз инъильтинен бите.

10+Омрюмизнинъ муддети етмиш йыл экен,
пек сагълам олсакъ – сексен.

Энъ гузель йыллар да замет ве беляда кече.

Олар тез кече, ве биз учып кетемиз!

11Ким гъазабынънынъ кучюни,

Сенден къоркъусына ляйыкъ Сенинъ ачувынъны ким билир?

12+Куньлеримизни саймагъа бизни огрет,
ве бизим юрегимиз икметли олур.

13Къайт бизге, я РАББИ, не къадар мумкюн?

Къулларынъны аджы!

14Саба бизни буюк севгинъе тойдур,
ве биз бутюн омрюмиз севинчнен къычырып къуванырмыз!

15Сен бизни джезалагъан куньлеримизге коре,
беля корьген йылларымызгъа коре
энди къувандыр бизни!
16Къулларынъа улу ишлеринъни,
оларнынъ огъулларына – шан-шуретинъни косьтер!

17+Рабби-Таалямызнынъ разылыгъы бизнен олсун!

Къолларымызгъа О, берекет берсин,
къолларымызнынъ ишлери онъ кельсин!

90

Юдже Алланынъ дамы астында

90^1+Юдже Алланынъ сыгъынагъында яшагъан адам
Къудретли Алланынъ кольгесинде раатланыр!
2+О, РАББИге айта:
«О, меним сыгъынагъым ве къалем,
О, меним Аллам; умютим Онда!»
3+О, сени авджы тузагъындан,
ольдюриджи хасталыгъындан къуртарыр,
4+Озь къанатларынен сени япар,
къанатлары астында хавфсыз алда олурсынъ;
Онынъ акъикъаты санъа къалкъан ве къора олур!
5+Не гедженинъ дешетинден,
не куньдюз учкъан окътан къоркъарсынъ,
6не къаранлыкъта кезген вебадан,
не де уйледе къыргъан юкъма хасталыгъындан.
7Сенинъ янынъда бинъ адам йыкъылып,
он бинъ адам онъ тарафынъда къырылса да,
беля санъа якъынлашып оламаз.
8+Сен тек козьлеринънен бакъып,
ярамайларгъа берильген джезаны кореджексинъ.
9+Сен: «РАББИ – сыгъынагъым», – дегенинъ,
Юдже Алланы мескен деп сайлагъанынъ ичюн,
10+башынъа бирде-бир беля тюшмез,
чадырынъа веба якъынлашмаз.

11О, сенинъ акъкъынъда Озь мелеклерине эмир этер,
ве олар бутюн ёлларынъда сени къорчалар.

12+Олар сени къолларында котерип кетерлер,
аякъларынъ ташкъа сюрюнмез.

13+Арслан баласы ве зеэрли йыланларнынъ устюнден басып кечерсинъ,
арслан ве аждерханы эзип ташларсынъ.

14+«Мени севгени ичюн, оны къуртараджагъым;

Адымны бильгени ичюн, оны къорчалайджагъым.

15+Мени чагъыргъанда, оны эшитеджегим,
къайгъылы кунюнде онен оладжагъым,
оны къуртарып, шуретлейджегим.

16+Узун омюрнен оны тойдураджагъым
ве онъа къуртарувымны косьтереджегим!»

91

Шукюр йыры

91^1Зебур. Раатлыкъ куню ичюн йыр.

2+Не де яхшыдыр РАББИни шуретлемек,

Сенинъ Адынъа чалгъы чалмакъ, Юдже Алла!

3Саба – буюк севгинъни хабер этмек,
гедже исе – ишанчлы олгъанынъны!

4Он телли алет ве арфа чалып,
сантырны чалып йырламакъ яхшы!

5Я РАББИ, Озь ишлеринънен мени къувандырдынъ,
яраткъанларынъдан севинчнен къычырам!

6+Ишлеринъ не къадар буюктир, я РАББИ!

Пек терендир Сенинъ тюшюнджелеринъ!

7Акъылы етмеген адам буны бильмез,
ахмакъ да буны анъламаз.

8Ярамайларнынъ от киби пейда олгъаны,
акъсызлыкъ япкъанларнынъ гуль ачкъаны –
оларнынъ эбедий ёкъ олувы ичюндир.

9+Лякин Сен, я РАББИ, эбедиен Юджесинъ!

10Душманларынъ, я РАББИ,
душманларынъ мытлакъа ёкъ олур,
акъсызлыкъ япкъанларнынъ эписи даркъалып кетер!

11+Лякин кийик бугъа насыл бойнузыны котерип юрсе,

Сен башымны шойле котерип юрсетирсинъ!

Меним башыма тазе зейтюн ягъыны якътылар.

12+Душманларым йыкъылгъаныны озь козюмнен корьдим,
манъа къаршы чыкъкъан яман душманнынъ къычыргъаныны
озь къулагъымнен эшиттим.
13+Инсафлы адам хурма тереги киби гуль ача,
Ливандаки кедр тереги киби юкселип осе.
14+РАББИнинъ Эвинде сачылгъан адамлар
Алламызнынъ азбарларында гуль ачарлар.
15Олар къартайгъанда да, чокъ мейва берерлер,
тазе ве ешиль олурлар,
16+РАББИнинъ догърулыгъыны хабер этерлер,
«Къаям О, Онда ялан ёкъ», – дерлер!

92

Раббини шурет этмеге чагъырув

92^1+РАББИ – Падишадыр!

О, улулыкъкъа кийинген!

РАББИ къудретке кийинген ве онен къушангъан!

Акъикъатен, дюнья къатты тура ве ич сарсылмаз!

2+Сенинъ тахтынъ къадимий замандан берли пекитильген,

Сен – асырлардансынъ!
3+Озенлер котериле, я РАББИ,
озенлер сесини котере,
озенлер буюк далгъаларыны котере.
4+Чокъ сувларнынъ шувултысындан,
денъизнинъ кучьлю далгъаларындан
юкъарыдаки РАББИ кучьлюдир!
5Сенинъ шаатлыкъларынъ пек ишанчлыдыр,
Эвинъе эбедий мукъаддеслик яраша, я РАББИ!

93

Очь алгъан Алланы чагъырув

93^1+Я РАББИ, очь алыджы Алла!

Очь алыджы Алла, Озь нурунъда корюн!

2+Котериль, ернинъ Къадысы,
кибирли адамларнынъ джезасыны бер!

3+Я РАББИ, не вакъыткъадже ярамайлар тантана этеджеклер?

4Олар ярамай сёзлерни къусалар,
акъсызлыкъ япкъанларнынъ эписи макътаналар,
5+Я РАББИ, Сенинъ халкъынъны хорлайлар,
Сенинъ мирасынъны азаплайлар,

6+тул къадынны ве ят халкълардан олгъанларны ольдюрелер,
оксюзлернинъ джаныны алалар.

7+«РАББИ корьмез!

Якъупнынъ Алласы бильмез», – дейлер.

8Эй, тентек адамлар, акъылынъызны топланъыз!

Не вакъыт акъылланаджакъсыз, ахмакълар?

9+Къулакъны япкъан эшитмезми?

Козьни яраткъан корьмезми?

10+Халкъларны низамгъа къойгъан джезаламазмы?

О, адамларгъа акъыл огрете!

11РАББИ инсанларнынъ фикирлерини,
оларнынъ бош олгъаныны биле.

12+Не де бахтлыдыр, Сен оны низамгъа чеккен
ве Сен онъа къанунны огреткен адам,
я РАББИ!

13Бойледже оны яман куньлерден сакълар,
ярамай адам ичюн чукъур къазылмагъандже.

14+РАББИ Озь халкъыны ред этмез,

Озь мирасыны ташлап кетмез.

15Укюм этюв кене адалетли олур,
ве эписи догъру юреклилер онынъ пешинден бараджакъ.

16Яманлыкъ япкъан адамлар алдында ким мени къорчалар?

Акъсызлыкъ япкъанларнынъ огюнде ким мени акълар?

17+Эгер РАББИ ярдымджым олмаса эди,
джаным чокътан сюкюнет дюньясында ятар эди.
18«Аягъым тайды», – дегенимде,
Сенинъ буюк севгинъ мени тутып турды,
я РАББИ!
19Ичимде къайгъыларым чокъ олгъанда,
Сенинъ теселлинъ юрегиме зевкъ берди.

20Олюм кетириджилернинъ тахты Сенинъ янынъда олурмы?

Олар низамнамелеринен беля кетирелер!

21+Олар топнен инсафлы адамгъа къаршы уджюм этелер
ве къабаатсыз къанны ерге тёкелер.

22+Амма РАББИ меним къалем олды,

Аллам – сыгъынагъымнынъ къаясы.

23Оларнынъ къанунсызлыгъыны озьлерининъ башларына кетирир,
озьлерининъ яманлыкъларынен оларны къырып ташлар;

РАББИ олгъан Алламыз оларны къырып ташлар.

94

Шукюр йыры

94^1+Айдынъыз, келейик, РАББИге юксек сеснен йырлайыкъ!

Бизим Къуртарыджы Къаямызны алгъышлап къычырайыкъ!

2Онынъ янына шукюр сёзюнен якъынлашайыкъ,

Онъа къуванчнен багъырып йырлайыкъ!

3+РАББИ – улу Алладыр,
бутюн аллалардан устюн улу Падишадыр!

4Ернинъ теренликлери Онынъ къолундадыр,
дагълар тёпелери де Онынъки.

5+Денъиз Онынъ, чюнки оны Озю яратты,
топракъны да Онынъ къоллары япты.

6+Айдынъыз, келейик, Онъа бель букип ибадет этейик,
бизни яраткъан РАББИнинъ огюнде тиз чёкейик!

7+О, бизим Алламыздыр,
бизлер исе – Онынъ яйласынынъ халкъы,

Онынъ къолундаки къойлармыз.

Эгер бугунь Онынъ сесине къулакъ аскъан олсанъыз!

8«Сахрада Меривада олгъаны киби
ве шу куню Массада олгъаны киби[*]
юрегинъизни таш этменъиз!

9О ерде бабаларынъыз Мени сынавдан кечирдилер,
ишимни корьген олсалар да, Мени сынадылар.

10Къыркъ йыл бу несиль мени ачувландыра эди.

“Бу халкънынъ юреги адашкъан,
олар Меним ёлларымны бильмегенлер”, – дедим Мен.

11+Шунынъ ичюн Мен гъазапланып ант эттим:

“Олар мытлакъа Меним раатлыкъ ериме кирмейджеклер”».

95

Раббини шурет этмеге чагъырув

95^1+РАББИге янъы бир йыр айтынъыз!

Эй, бутюн ер юзю, РАББИге йырланъыз!

2+РАББИге йырланъыз, Адыны алгъышланъыз,
къуртарувыны кунь-куньден айтып беринъиз!

3+Шан-шуретини миллетлер арасында хабер этинъиз,
аджайип шейлерини бутюн халкъларгъа бильдиринъиз!

4+Акъикъатен РАББИ улудыр!

О, чокъ макътавларгъа ляйыкъ!

Бутюн аллалардан зияде Ондан къоркъмакъ керек!

5+Халкъларнынъ бутюн аллалары – бош путлардыр,

РАББИ исе коклерни яратты!

6О, шан ве шурет ичинде,
мукъаддес мескенинде – къудрет ве гузеллик!

7+Эй, халкъ къабилелери, РАББИни алгъышланъыз,

РАББИнинъ шурети ве къудретини алгъышланъыз!

8РАББИнинъ Адына ярашкъан шуретини беринъиз,
бахшышлар кетирип, Онынъ азбарларына киринъиз!

9+Мукъаддес шуретинде олгъан РАББИге ибадет этинъиз!

Бутюн ер юзю, Онынъ алдында титре!

10+Халкълар арасында бильдиринъиз:

«РАББИ – Падишадыр!»

Шунынъ ичюн дюнья къатты тура, о, къыбырдамаз асла.

Халкъларны О, адалетнен укюм этеджек!

11+Коклер севинсин, ер юзю къувансын,
денъиз ве ичиндекилер гурьлесин!

12Тарлалар ве олардаки барлыкъ тантана этсинлер,
ормандаки бутюн тереклер къуванчнен къычырсынлар!

13+Буны РАББИнинъ огюнде этсинлер!

О, мында келе, ерни укюм этмеге келе!

О, дюньяны Озь адалетинен,
дюнья халкъларыны акъикъатынен укюм этеджек!

96

Рабби – Падишадыр!

96^1+РАББИ – Падишадыр!

Ер юзю къувансын,
чокъ адалар севинсин!

2+Булутлар ве къаранлыкъ – Онынъ этрафында,
догърулыкъ ве адалет – тахтынынъ темелидир!

3+Онынъ огюнде атеш юре,
этрафтаки душманларны якъып ташлай.

4+Онынъ яшынлары дюньяны ярыкълата,
ер юзю буны корип титрей.

5+РАББИнинъ огюнде,
бутюн ернинъ Эфендиси огюнде
дагълар балавуз киби ирип кете.

6+Коклер Онынъ догърулыгъыны бильдире,

Онынъ шуретини бутюн халкълар коре.

7+Утансын путларгъа хызмет эткенлер,
бош путларынен макътанып юргенлер!

Аллаларнынъ эписи, РАББИге ибадет этинъиз!

8+Я РАББИ, Сенинъ къарарларынъны эшитип,

Сион къувана, Ехуданынъ шеэрлери севине.

9+Я РАББИ, бутюн ер юзюнинъ энъ Юджеси Сенсинъ,
бутюн аллаларнынъ устюнден Сен юкъарысынъ!

10+Эй, РАББИни севгенлер, яманлыкътан нефретленинъиз!

Озь азизлерининъ джаныны О, сакълай,
ярамайларнынъ къолундан оларны къуртара.

11+Инсафлыларгъа нур сачыла,
догъру юреклилер къувана.

12+Эй, инсафлылар, РАББИге къуванынъыз,

Онынъ мукъаддес Адыны алгъышланъыз!

97

Алла дюньяда падишалыкъ япа

Зебур.

1+РАББИге янъы бир йыр айтынъыз,
чюнки О, аджайип шейлер япты!

Озюнинъ онъ къолу, мукъаддес къудрети

Онъа гъалебе кетирди!

2РАББИ Озь къуртарувыны косьтерди,
халкълар огюнде акъикъатыны ачты!

3+Исраиль халкъына олгъан севгиси ве садыкълыгъыны эследи,
дюньянынъ дёрт тарафы Алланынъ къуртарувыны корьди!

4+Эй, бутюн ер юзю, РАББИге къуванчнен сесинъизни юксельтинъиз,
севинчнен багъырынъыз ве чалгъы чалынъыз!

5РАББИ ичюн сантыр чалынъыз,
сантыр чалып, йырлар айтынъыз!

6+Боразан ве бору чалып,

Падиша РАББИ огюнде къуванчнен къычырынъыз!

7+Гурьлесин денъиз ве ичиндекилер,
гурьлесин дюнья ве узериндекилер!

8+РАББИнинъ алдында дерьялар шувулдасын,
дагълар да къошулып севинчнен багъырсын!

9+О, ерни укюм этмеге келе.

О, дюньяны адалетнен,
халкъларны догърулыкънен укюм этеджек!

98

Мукъаддес Аллагъа шукюр

98^1+РАББИ – Падишадыр,
титресин халкълар!

Керувлар устюнде отура О,
ер юзю къалтырасын!

2+Сионда РАББИ улудыр,

Юджедир О, бутюн халкълардан устюндир!

3Сенинъ улу ве къоркъунчлы Адынъны шуретлесинлер!

О – мукъаддестир!

4+Падиша къудретлидир, О, адалет севе!

Сен догърулыкъны къургъансынъ,

Якъупнынъ союна адалет ве акъикъатны косьтергенсинъ.

5Юксельтинъиз Алламыз олгъан РАББИни,

Онынъ аякълары астына йыкъылып ибадет этинъиз!

О – мукъаддестир!

6+Онынъ руханийлери арасында Муса ве Харун бар эди,

Смаил де Онынъ Адыны чагъыргъанлар ичинде эди.

Олар РАББИни чагъыргъанда,
О, оларны эшите эди.
7+О, булут дирегинден оларнен субетлешти,
олар исе О берген шаатлыкъларны ве низамнамени сакълап туттылар.

8+Алламыз олгъан РАББИ, Сен оларгъа джевап бердинъ.

Сен оларгъа багъышлайыджы Алла олдынъ,
лякин ишлери ичюн джезалайыджы да эдинъ.
9+Алламыз олгъан РАББИни юксельтинъиз,
азиз дагъында Онъа ибадет этинъиз,
чюнки Алламыз олгъан РАББИ мукъаддестир!

99

Шукюр гимни

Шукюр зебуры.

1+Эй, бутюн дюнья, РАББИге къуванчнен къычырынъыз!

2РАББИге севине-севине хызмет этинъиз,
Онынъ янына къуванчлы къычырувнен барынъыз!
3+Билинъиз ки, РАББИ – Алладыр,
О, бизни яраткъан,
бизлер де Онынъки оламыз!

Биз Онынъ халкъы ве яйласынынъ къойлары оламыз.

4+Къапуларына шукюр этип киринъиз,
азбарларына макътавлар айтып киринъиз!

Шуретленъиз Оны, Адыны алгъышланъыз!

5+РАББИ хайырлыдыр!

Онынъ мерамети эбедийдир!

Несильден несильге О, ишанчлы!

100

Давут падишанынъ вадеси

Давутнынъ зебуры.

1+Севги ве адалетинъ акъкъында йырлайджагъым,
Санъа чалгъы чаладжагъым, я РАББИ!
2+Гунасыз ёл акъкъында фикир юрсетеджегим,
Сен не вакъыт келеджексинъ манъа?
Эвим ичинде темиз юрекнен юреджегим.
3Ярамай шейни козюм огюне кетирмейджегим,
мен джинает ишинден нефретленем,
бойле шей манъа япышмаз.
4Бозукъ юрек менден узакълашыр,
яманлыкънен багълы олмам.
5+Башкъасы акъкъында гизлиден ошек айткъанны
мен ёкъ этерим,
юксектен бакъкъан ве юреги къабаргъан адамны асыл чыдамам.

6Козьлерим дюньянынъ иманлыларында,
олар меним янымда олсун!

Къусурсыз ёллардан кеткен адам манъа хызмет этер!

7Хаинлик япкъан адам меним эвимде яшамаз,
яланджы инсан козюм огюнде турмаз.

8+Саба эртеден дюньянынъ яманлыкъ япкъанларынынъ эписини ёкъ этерим,
бутюн беля кетириджилерни РАББИнинъ шеэринден йыкъып ташларым.

101

Азап чеккеннинъ дувасы

101^1+Такъаттан кесильген, къасеветини РАББИнинъ алдына тёккен заваллынынъ дувасы.

2Я РАББИ, дувамны эшит,
ярдым къычырувым Санъа етип барсын!
3Беля баскъан кунюмде Сен менден юзь чевирме,
сесиме къулакъ ас,
Сени чагъыргъан кунюмде манъа тез джевап бер!
4+Мына, куньлерим тютюн киби ёкъ олып кетти,
кемиклерим атеште янгъан къарачыкълар киби!
5+Юрегим – къуругъан ве йыкъылгъан от киби,
отьмегимни ашамагъа биле унутам.
6Аджыныкълы инъильдегенимден,
терим кемигиме япышып къалды.
7+Мен сахра пугъусына,
харабеде къонгъан байкъушкъа ошайым.
8Козюме юкъу кирмей,
дам устюнде ялынъыз къалгъан къуш киби отурам.

9+Душманларым эр кунь мени акъаретлейлер,
мени мыскъыллагъанлар меним адымнен лянет этелер.

10+Мен кульни отьмек киби ашайым,
ичимлигимни козьяшымнен къарыштырам.

11Сенинъ ачувынъ ве гъазабынъ ичюндир бу,

Сен мени котердинъ де, ерге урдынъ.

12+Куньлерим – узангъан кольге киби,
мен от киби къурудым.

13+Амма Сен эбедий олурсынъ, я РАББИ,
несиллернинъ эписи Сени акъылда тутар.

14+Сен котерилип, Сионгъа шефкъат косьтереджексинъ,
чюнки онъа мерамет этмек вакъты кельди,
бельгиленген вакъыт кельди!
15+Онынъ ташларыны къулларынъ севди,
онынъ тозуны биле аджыдылар.
16+Халкълар РАББИнинъ Адындан,
бутюн дюнья падишалары – Сенинъ шуретинъден къоркъар.

17+РАББИ Сионны янъыдан къураджакъ,
Озюнинъ Шуретинде корюнеджек.
18Заваллыларнынъ дувасына къулакъ асаджакъ,
ялварувларына хор бакъмайджакъ.
19+Бу шей келеджек несиль ичюн язылыр,
ве догъуладжакъ халкъ РАББИни макътар.
20+РАББИ мукъаддес юксекликтен ашагъы бакъты,
коклерден ер юзюни козетти,
21+эсирлернинъ инъильтисини эшитти
ве олюм огъулларыны азат этти.

22+Сонъ Сионда РАББИнинъ Адыны олар бильдирсинлер,

Ерусалимде Оны макътасынлар

23халкълар берабер топланаджакъ вакъытта,
падишалыкълар РАББИге хызмет этеджек вакъытта.

24Ёлумда О, къуветимни алды,
куньлеримни О, къыскъартты.

25+«Аллам, омрюмнинъ ярысында мени алма!» – дедим.

«Сенинъ йылларынъ да несиллерде девам этер!»
26+Башында ерни Сен яраткъансынъ,
коклер де – Сенинъ къолларынънынъ ишидир.
27+Олар ёкъ олып кетеджек,
амма Сен къаладжакъсынъ.
Бир урба киби, эписи ипранаджакъ;
кирли урба дайын, оларны денъиштиреджексинъ,
ве оларнынъ ерине башкъалары келеджек.
28+Сен Озюнъ исе денъишмейджексинъ,
Сенинъ йылларынъ ич битмейджек.
29+Къулларынънынъ огъуллары яшайджакъ,
оларнынъ эвлятлары Сенинъ огюнъде сарсылмаз тураджакъ.

102

Алланы шуретлев

Давутнынъ йыры.

1+Эй, джаным, РАББИни алгъышла!

Онынъ мукъаддес Адыны алгъышла,
эй, бутюн ичим!

2Эй, джаным, РАББИни алгъышла,

Онынъ бутюн эйиликлерини унутма!

3+О, бутюн къанунсызлыкъларынъны багъышлай,
бутюн хасталыкъларынъны тедавийлей.

4+Аятынъны мезардан къуртара,
башынъа буюк севги ве шефкъат таджыны кийдире.

5+Сен истеген эйиликлернен сени тойдура,
яшлыгъынънынъ кучюни къартал кучю киби янъарта.

6РАББИ догъру арекет эте,
бутюн эзильгенлерни адалетли укюм эте.
7О, Озь ёлларыны Мусагъа,

Озь ишлерини Исраильнинъ огъулларына косьтерди.

8+РАББИ мераметли ве шефкъатлыдыр!

О, пек сабырлы; севгиси пек буюк!

9+О, эр вакъыт къабаатлап юрмез,

О, эр вакъыт хошнутсыз олмаз.

10+Гуналарымыз ичюн къазангъанымызгъа коре О, япмады,
бизге къабаатларымызгъа ярашкъан джеза бермеди.

11+Кок ерден не къадар юксек олса,

Ондан къоркъкъанларгъа буюк севгиси о къадар чокъ.

12+Шаркъ гъарптан не къадар узакъта олса,
акъсызлыкъларымызны бизден о къадар узакълаштырды.

13+Баба балаларына насыл шефкъатлы олса,

РАББИ Ондан къоркъкъанларгъа шефкъатлы ола.

14+О, бизим теркибимизни биле,
топракъ олгъанымызны эсинде тута.

15+Инсан куньлери бир откъа ошай,
тарла чечеги киби гуль ача.

16+Онынъ устюнден ель эсип кече, ве о, ёкъ ола,
онынъ ери биле оны танымаз.

17+Амма РАББИнинъ севгиси эбедийдир,

Ондан къоркъкъанларгъа бутюн асырларда даркъала.

18+Онынъ акъикъаты оларнынъ эвлятларына,

Онынъ васиетини туткъанларгъа
ве къаиделерини беджермеге ичюн унутмагъанларгъа даркъала.

19+РАББИ тахтыны коклерде ерлештирген,
Онынъ падишалыгъы эр ерге акимдир.
20+Эй, Онынъ мелеклери,
кучьлю батырлар,
Онынъ сёзюне къулакъ аскъан
ве Онынъ айткъанларыны беджергенлер,
РАББИни алгъышланъыз!
21Эй, сизлер, Онынъ бутюн ордулары,
ирадесини эда эткен хызметчилер,
РАББИни алгъышланъыз!
22Эй, РАББИнинъ бутюн ишлери,
падишалыгъынынъ эр бир еринде Оны алгъышланъыз!

Эй, меним джаным, РАББИни алгъышла!

103

Яратыджыгъа шукюр

103^1+Эй, джаным, РАББИни алгъышла!

Аллам я РАББИ, Сен пек улусынъ,
шан-шуретке кийингенсинъ!

2+Сен ярыкъны урба киби киесинъ,
коклерни перде киби джаясынъ!

3+Сарайынънынъ юкъары одаларыны кок къуббеси устюнде къургъансынъ,
булутларны Озюнъе араба этип,
ельнинъ къанатлары устюнде кезесинъ.
4+Сен мелеклеринъни еллерге чевиресинъ,
хызметчилеринъни алевленген атешке айландырасынъ.

5+Ер эбедиен тепренмесин деп,
оны къатты темель устюне къойгъансынъ.
6Онъа учурымны урба киби кийдиргенсинъ,
сувлар дагъларнынъ башына етип барды.
7+Сенинъ серт эмиринъден олар акъты,
Сесинъ гудюрдисинден тез къачып кеттилер.
8Олар дагъларгъа чыкътылар,
вадийлерге тюштилер,
Сен бельгилеген ерге акътылар.
9+Сен оларгъа сынъыр къойдынъ,
сувлар оны кене кечип кетмез,
ерни кене къапламагъа сув ташкъыны къайтмаз.
10Вадийлерде чешмелерни ачып йибердинъ,
олар дагълар арасындан акъа,
11бутюн кийик айванларны сувара,
кийик эшеклер де сувсап сув ичелер.
12Шу сувлар боюнда кок къушлары къона,
олар пытакълар арасындан оте.
13Юкъары эвлеринъден дагъларны суварасынъ,
ер юзю ишлеринънинъ мейвасына тоя.
14+Сен айван ичюн от
ве инсан ичюн ешиллик осьтюресинъ.
Инсан ешиллик ишлете – топракъ аш бере.
15+Адамнынъ юрегини къувандыргъан шарапны,
инсан юзюнинъ йылтыраткъан ягъны,
юрегине къувет берген отьмекни де Сен яратасынъ.

16РАББИнинъ тереклери,

Озю сачкъан Ливан кедрлери сувгъа тоя.

17Оларнынъ пытакъларында къушлар юва ясай,
лейлекнинъ ювасы – чам тереклеринде.

18+Юксек дагълар – дагъ эчкилерине,
къаялар исе – къая къоянларнынъ сыгъынагъы.

19+Мевсимлерни косьтермек ичюн О, айны яратты,
ве кунеш батаджакъ ерини биле.

20+Орталыкъкъа къаранлыкъ тюшюресинъ,
гедже ола,
ормандаки айванлар авгъа чыкъа.

21+Яш арсланлар ав къыдырып окюре,

Алладан аш истейлер.

22+Кунеш чыкъкъанда, олар топланалар,
юваларына къайтып, яталар.

23Инсан исе озь ишине чыкъа,
акъшамгъадже чалышмакъ ичюн.

24+Я РАББИ, Сенинъ ишлеринъ не къадар чокътыр!

Эр шейни икметнен яраттынъ,
ер Сенинъ иджадынънен толу.

25Мына, буюк, уджу корюнмеген денъиз!

Анда махлюкъларнынъ сайысы ёкъ,
уфакъ ве буюк джанлылар бар.

26Денъизде гемилер ялдай,

Сен, анда ойнасын деп, яраткъан ливьятан[*] да мында.

27+Оларнынъ эписи Санъа умют этелер,
озь вакътында ашымызны берсин деп, беклейлер.
28+Оларгъа берсенъ, алалар,
къолунъны ачкъанынъда, эйилигинъе тоялар.
29+Юзюнъни сакълагъанынъда, олар пек къоркъа,
нефеслерини кессенъ, ёкъ олалар
ве кене топракъкъа къайталар.

30+Озь джан берген Рухунъны ёлласанъ, яратылалар,
ер юзюне Сен янъы къыяфет бересинъ.

31+РАББИнинъ шурети эбедий олсун,

Озь ишлерине къувансын РАББИ!

32+О, ерге бакъкъанда, ер титрей,
дагъларгъа тийгенде, олар тютюн чыкъара.

33+Омюрбилля РАББИге йырларым,
мен яшагъан вакътымда Аллама чалгъы чаларым!

34Меним лафым Онъа хош кельсин,
мен РАББИ ичюн къуванырым.

35Гуналылар дюньядан ёкъ олсун,
къанун бозгъанлар ёкъ олып кетсин!

Эй, джаным, РАББИни алгъышла!

Эльхамдюлилля!

104

Алла ве Онынъ халкъы

104^1+РАББИге шукюр этинъиз, Онынъ Адыны чагъырынъыз,
халкълар арасында ишлерини айтып беринъиз!

2+Онъа йырланъыз, Онъа чалгъы чалынъыз,
бутюн аджайип шейлери акъкъында айтынъыз!

3Мукъаддес Адынен макътанынъыз,

РАББИни къыдыргъанларнынъ юреги къувансын!

4+РАББИни ве Онынъ къудретини къыдырынъыз,

Онынъ юзюни эр вакъыт аранъыз!

5+Онынъ яраткъан аджайип шейлерини ве аляметлерини,
агъзындан чыкъкъан къарарларыны хатырланъыз!

6Эй, Онынъ къулу Ибраимнинъ сою,

Озю сайлагъан Якъупнынъ огъуллары!

7+О – Алламыз олгъан РАББИдир,
бутюн ер юзюнде Онынъ падишалыгъы кече.

8+О, берген васиетни эбедий акъылында тута,
берген сёзюни – бинъ несиллер девамында.

9+О, сёзюни – Ибраимге
ве антыны – Исхакъкъа берген эди.

10Буны Якъупкъа низамнаме деп къойды,

Исраильге эбедий васиет деп берди.

11+«Ханаан ерини санъа береджегим,
о, сенинъ топракъ мирасынъ олур», – деди.

12+О вакъытта оларнынъ сайысы пек аз,
о ерде исе кельмешеклер эди.

13Бир халкътан башкъа халкъкъа,
бир падишалыкътан башкъа девлетке кече эдилер.

14+Алла оларнынъ джаныны агъыртмагъа кимсеге ёл бермеди,
олар ичюн падишаларгъа сертликнен дей эди:
15+«Меним сайлагъанларыма тийменъиз,
пейгъамберлериме яманлыкъ этменъиз!»
16+Ерге ачлыкъ кетирди,
бутюн ашлыкъны къурутып ташлады.
17+Лякин олардан алдын бир адамны,
къул олып сатылгъан Юсуфны ёллагъан эди.
18Онынъ аякъларыны бугъавлады,
бойнуны демир алкъанен сарды.
19+Онынъ сёзю беджерильгендже,
РАББИнинъ сёзю оны сынады.
20+Падиша адам ёллап, оны къуртарды,
халкъларнынъ укюмдары оны азат этти.
21+Оны озь эвинде эфенди этип къойды,
бутюн мал-мулькюне башлыкъ этип къойды,
22джаны истегени киби, везирлерини огютлесин,
акъсакъалларына исе икметни огретсин.
23+О вакъытта Исраиль Мысыргъа кельди,
Якъуп Хам топрагъына кочьти.
24+Алла халкъыны пек чокълаштырды,
душманларындан кучьлю япты.

25+Сонъ оларнынъ юреклеринде Озь халкъына къаршы нефрет,
къулларына къаршы фитнеджилик догъурды.
26+О, Озь къулу Мусаны
ве Озю сайлагъан Харунны ёллады.
27+Оларнынъ арасында РАББИнинъ аляметлерини,
Хам топрагъында аджайип ишлерини косьтерди.
28+РАББИ къаранлыкъ йиберди,
ве къаранлыкъ этрафны къаплады,
олар Онынъ эмирине къаршы чыкъмады.
29+Оларнынъ сувларыны къангъа чевирди
ве балыкъларыны ольдюрди.
30+Топракъларыны къыр бакъалары басты,
тап падишаларынынъ яткъан одасы толды.
31+Онынъ эмирине коре тюрлю боджеклер кельди,
мемлекетнинъ дёрт тарафыны чиркийлер басып алды.

32+Башларына ягъмур ерине бурчакъ ягъдырды,
топракъларына куйдюрген атеш ёллады.

33Багъларыны ве инджир тереклерини урып йыкъты,
эм оларнынъ ерлеринде тереклерни парчалады.

34+Онынъ эмирине коре сарынчкъалар пейда олды,
сайысы олмагъан чегерткилер чыкъты.

35Топракъларынынъ бутюн отларыны ашап ташладылар,
тарладаки берекетни ашап битирдилер.

36+Бутюн мемлекетинде биринджи догъгъанларны,
эркеклик гъурурларыны ольдюрди.

37+Озь халкъыны исе алтын ве кумюшнен чыкъарды,
къабилелеринде ич бир хаста ёкъ эди.

38+Оларнынъ чыкъкъанына Мысыр севинди,
чюнки олардан къоркъу оларны къаплады.

39+РАББИ булутны перде киби джайды,
гедже ярыкъ олсун деп, атеш берди.

40+Олар истеди, ве Алла оларгъа боденелерни ёллады,
ве коктеки отьмекнен оларны тойдурды.

41+РАББИ къаяны ярып, сув акъызды,
къуру ерлер ортасында озен киби сув акъты.

42+О, Озь къулу Ибраимге сёз берген эди
ве акъикъатен бу мукъаддес сёзюни хатырлады.

43+Озь сайлагъан халкъыны къувандырып,
шенълендирип чыкъарды.

44+Оларгъа халкъларнынъ топракъларыны берди,
башкъа миллетлернинъ эмегининъ махсуллары оларгъа мирас олды,

45олар Алланынъ низамнамелерини беджерсинлер,

Онынъ къанунына бойсунсынлар!

Эльхамдюлилля!

105

Исраильнинъ гуналары акъкъында

105^1+Эльхамдюлилля!

РАББИге шукюр этинъиз!

О, хайырлыдыр, ве эбедийдир Онынъ севгиси!

2РАББИнинъ къудретли ишлерини ким бутюнлей айта билир?

Онынъ макътавлы шейлерини ким толусынен беян эте билир?

3+Не де бахтлыдыр адалетли укюм эткенлер,
эр вакъыт догъру япкъан адамлар!

4Я РАББИ, халкъынъа разылыгъынъны косьтерген вакъытта мени хатырла,
къуртарувынъны меним тарафыма ёлла!
5Сайлагъанларынънынъ аманлыгъыны корейим,
халкъынънен берабер къуванчнен шенъленейим,
Сенинъ мирасынънен макътанып юрейим!
6+Биз бабаларымызнен гуна яптыкъ,
ёлдан урулдыкъ, бозукълыкъ яптыкъ.
7+Бабаларымыз Мысырда олгъанда,
Сенинъ аджайип шейлеринъни анъламадылар,
чокътан-чокъ мераметли ишлеринъни хатырламадылар,
денъиз янында, Къызыл денъиз янында исьян котердилер.

8+РАББИ исе, къудретимни косьтермейим деп,

Озь Ады ичюн оларны къуртарды.

9+О, Къызыл денъизге къатты сёз айтты,
ве денъиз къуруды.

Санки сахранынъ ортасындан кечкенлери киби,
оларны терен денъиз тюбюнден кечирди.

10+Нефрет эткеннинъ къолундан оларны къуртарды,
душман панджасындан сатын алды.

11+Душманларыны сувлар басты,
олардан ич бириси къалмады.

12+О вакъыт инандылар Онынъ сёзлерине,
макътав йырыны айттылар Онъа.

13+Амма тезден унуттылар Онынъ ишлерини,

Онынъ огютлерини беклемедилер.

14+Сахрада нефислерине бойсундылар,
адам олмагъан ерлерде Алланы сынадылар.

15+О, оларгъа истегенлерини берди,
амма джанларына ольдюриджи хасталыкъны ёллады.

16+Ордуда Мусаны пахылладылар,
ве Харунны, РАББИнинъ азизини.
17+Ер ярылып, Датанны ютты,
Авирамнынъ тарафдарларыны къаплап алды.
18+Топлангъан ерлеринде атеш янды,
ярамайларны якъып ташлады.
19+Хорев дагъында бузавны ясадылар,
иритильген маденден япылгъан путкъа табындылар.

20+Шунынънен шуретли Алласыны
от ашагъан огюз путуна денъиштирдилер.
21+Мысырда буюк ишлер япкъан,
Къуртарыджылары олгъан Алланы унуттылар.
22Хам топрагъында аджайип шейлер япкъан,
Къызыл денъизде къоркъунчлы ишлер косьтерген
Алланы унуттылар.
23+Алла оларны ёкъ этмеге ниетленди.
Лякин Алла сайлагъан Муса
Онынъ огюнде арада турды,
гъазабыны къайтарды,
ве О, оларны ёкъ этмеди.
24+Сонъ олар гузель ерни хор эттилер,
инанмай эдилер Алланынъ сёзюне.
25Чадырларында мырылдап отурдылар,
бойсунмадылар РАББИнинъ сесине.
26О вакъыт Алла оларгъа къаршы къол котерди,
сахрада оларны ёкъ этмеге истеди.
27+Тюрлю топракъларда оларны даркъатып,
оларнынъ эвлятларыны халкълар арасында ёкъ этмеге истеди.

28+Олар Баал-Пеор адлы путкъа япыштылар,
олюлер ичюн берильген къурбанларны ашадылар.

29Япкъан ишлеринен Алланы ачувландырдылар,
сонъ ольдюриджи маразгъа огърадылар.

30+Пинехас турды да, арагъа чыкъты,
ве ольдюриджи мараз кесильди.

31+Бу иш онъа инсафлыкъ деп сайылды,
несильден несильге эбедий олды.

32+Мерива сувлары янында Алланы гъазапландырдылар,
олар ичюн Мусанынъ башына беля кельди.
33+Олар онынъ джаныны агъырткъанларында,
Муса тюшюнмейип лаф къачырды.
34+РАББИ оларгъа эмир эткен эди,
олар исе къырмадылар ят халкъларны,
35+амма башкъа халкъларнен къарышып,
оларнынъ ишлерини огрендилер,
36+оларнынъ путларына табындылар,
путлар исе тузакъ олды оларгъа.
37+Озь огъулларынен къызларыны ольдюрип,
джинлерге къурбан кетирдилер.
38+Ханаан путларына къурбан кетирип,
огъул ве къызларынынъ гунасыз къаныны тёктилер,
топракъ исе къангъа батып арам олды.

39Олар япкъан ишлери ичюн арам олдылар,
арекетлеринен ороспулыкъ япкъан киби олдылар.

40О вакъыт РАББИ Озь халкъына гъазапланды,

Озюнинъ мирасындан нефретленди.

41+Оларны башкъа халкъларнынъ къолуна берди,
олардан нефрет эткенлер оларгъа эфендилик этип башлады.

42+Душманларындан олар зулум чектилер,
оларнынъ къолу астында баш эгип юрдилер.
43+Чокъ керелер РАББИ оларны къуртаргъан эди,
олар исе даа инатлана эдилер,
ве озь яманлыкълары ичюн алчакълаштырылдылар.

44+Лякин О, оларнынъ агъыр алларына итибар этти,
оларнынъ ярдымгъа чагъырувыны эшитти.

45+Оларгъа берген васиетини хатырлады,
буюк севгиси ичюн оларны аджыды.

46+Оларны эсир алгъан эписининъ юрегинде
оларгъа нисбетен шефкъат догъурды.

47РАББИ олгъан Алламыз, бизни къуртар!

Халкълар арасындан бизни топлап ал,

Сенинъ мукъаддес Адынъны шуретлейик,

Сенинъ шуретли ишлеринънен макътанайыкъ!

48+РАББИ олгъан Исраильнинъ Алласына
эбедиен, бутюн асырларда бинъ шукюрлер олсун!

Бутюн халкъ исе: «Амин» – десин!

Эльхамдюлилля!

106

Раббининъ Озь халкъына севгиси

106^1+РАББИге шукюр этинъиз!

О, хайырлыдыр ве эбедийдир Онынъ севгиси!

2+РАББИ сатын алгъан адамлар бойле айтсынлар!

О, оларны душман къолундан къуртарды,

3тюрлю мемлекетлерден топлап алды:

шаркътан ве гъарптан, шималь ве дженюптен!

4Олар сахрада, адам олмагъан ёлларда юре эдилер,
адам яшагъан бир шеэр тапамадылар.

5Ач олып, сувсуз къалгъан эдилер,
джанлары ичлеринде иримекте эди.

6Беляда РАББИни чагъырдылар,
ве О, оларны азапларындан къуртарды.

7О, оларны догъру ёлгъа чыкъарды,
олар ерлешеджек ерге алып кетирди.

8РАББИге шукюр этсинлер буюк севгиси ичюн,
инсан огъулларына косьтерген аджайип ишлери ичюн!

9+О, сувсагъан джанны тойдурды,
ач олгъан джанны эйиликнен толдурды.

10+Къаранлыкъта, олюм кольгесининъ тюбюнде къалдылар,
демир зынджырларында азап чеке эдилер,

11+чюнки Алланынъ эмирлерине къаршылыкъ косьтердилер,

Юдже Алланынъ ирадесине хор бакътылар.

12+О, агъыр ишнен оларнынъ юрегини йымшакъ этти,
олар абынды, ярдымджылары исе ёкъ эди.

13Беляда РАББИни чагъырдылар,
ве О, оларны азапларындан къуртарды.

14Къаранлыкъ ве олюм кольгесинден оларны азат этти,
бугъавларыны сындырып ташлады.

15РАББИге шукюр этсинлер буюк севгиси ичюн,
инсан огъулларына косьтерген аджайип ишлери ичюн!

16+О, бакъыр араба къапуларны парча-парча этти,
демир пармакълыкъларны сындырып ташлады.

17Къанунсыз ёллардан кетип, олар ахмакъ олдылар,
япкъан яманлыкълары ичюн азап чектилер.

18+Джанлары эр бир ашны ред этти,
олюм араба къапусына якъынлаша эдилер.

19Беляда РАББИден ярдым истедилер,
ве О, оларны азапларындан къуртарды.

20+Сёзюни ёллап, оларны тедавийледи,
оларны мезарларындан чыкъарып алды.

21РАББИге шукюр этсинлер буюк севгиси ичюн,
инсан огъулларына косьтерген аджайип ишлери ичюн!

22+РАББИге шукюр къурбаныны кетирсинлер,

Онынъ ишлерини къуванчнен къычырып бильдирсинлер!

23Гемилерде денъизге чыкъкъанлар да,
буюк сувларда иш япкъанлар да
24РАББИнинъ ишлерини,
теренликлерде косьтерген аджайип шейлерини корьдилер.

25+О, эмир этти ве кучьлю боран кетирди,
денъиз далгъаларыны юкъарыгъа котерди.
26Далгъалар коклерге чыкъып,
теренликке йыкъылды,
шу белядан гемиджилер
рухтан тюшти.
27+Олар сархош киби салланып айланды,
бутюн акъыллары башындан учты.
28Беляда РАББИни чагъырдылар,
ве О, оларны азапларындан къуртарды.
29+РАББИ боранны тындырды,
сув далгъаларыны да ятыштырды.
30Сувлар ятышкъаны ичюн, адамлар севинди,
ве О, оларны арзу эткен ялыгъа алып кельди.
31РАББИге шукюр этсинлер буюк севгиси ичюн,
инсан огъулларына косьтерген аджайип ишлери ичюн!

32Халкъ топлашувларында Оны юксельтсинлер,
акъсакъаллар джемиетинде Оны макътасынлар!

33+РАББИ озенлерни сахрагъа айландырыр,
чокъракъларны исе – къуру топракъкъа.

34+Ернинъ сакинлерининъ яманлыгъы ичюн,
берекетли топракъны тузлу ерге чевирир.

35+О, сахраны гольге айландырыр,
ве къуру топракъны – чокъракъларгъа.

36Ач олгъанларны шу ерге ерлештирир,
олар яшамакъ ичюн шеэр къурарлар.

37Тарлаларны экерлер, юзюм багъларыны сачарлар,
андан буюк берекет алырлар.

38+РАББИ оларнен разы олур,
олар пек чокълашыр,
маллары да ич эксильмез.

39Олар азлашып къалдылар,
зулум, беля ве къайгъыдан йыкъылдылар.

40+О, мырзаларны масхара этти,
ёлсуз сахрада оларны юрсетти.

41+Фукъарени исе факъырлыкътан чыкъарыр,
несилини къой сюрюси киби чокълаштырыр.

42+Догъру олгъанлар буны корип къуваныр,
бутюн арам олгъанлар агъзыны къапатып отурыр.

43+Кимде акъылы олса, буларны акъылында тутаджакъ,

РАББИнинъ буюк севгисини анълайджакъ.

107

Алланынъ севгисине шукюр!

107^1Тюркю. Давутнынъ зебуры.

2+Юрегим азыр!

Йырларым ве чалгъы чаларым,
эй, Алла, меним шуретим!

3+Уянынъыз, эй, арфа ве сантыр!

Мен танъда турарым!

4Халкълар арасында Сени шуретлерим, я РАББИ,
миллетлер ичинде Санъа йырларым!

5+Сенинъ севгинъ коклерден де юксек,
акъикъатынъ да булутларгъа узанып етер.

6Эй, Алла, коклерден юкъарыгъа чыкъ,
шуретинъ бутюн ер юзюни къапласын!

7Севгенлеринъ азат олсун деп,
къудретинънен оларны къуртар,
эм де манъа джевап бер!

8+Алла Озюнинъ мукъаддес мескенинде айтты:

«Тантана этип, Шекемни болерим,

Сукъкъот вадийини ольчеп алырым.

9Гилад Менимки, Менашше де Менимки.

Эфраим – демир къалпагъым,

Ехуда – падишалыкъ таягъым.

10Моав – меним легеним;

Эдомны аякъкъапларымнен басаджагъым,

Фелестин топрагъында къычырып,
гъалебемни илян этеджегим».

11Ким мени пекитильген шеэрге алып киреджек?

Эдомгъа мени ким озгъарып бараджакъ?

12Эй, Алла, бизни ташлап кеткен Сен дегильсинъми?

Ордуларымызнен берабер чыкъмайсынъ,
эй, Алла!

13+Душмангъа къаршы куреште бизге ярдым эт!

Инсаннынъ къуртарувы исе файдасыз.

14Алланынъ ярдымынен батырлыкъ япармыз,
душманларымызны О, ерге таптар.

108

Белягъа огърагъан адамнынъ шикяети

Баш чалгъыджы ичюн. Давутнынъ зебуры.

1+Эй, мен макътагъан Аллам, сесинъни кесме!

2+Ярамайлар ве хаинлер агъызларыны ачып,
манъа ялан айталар.

3+Олар нефрет сёзлеринен мени сарып алдылар,
себепсиз манъа къаршы силяландылар.

4Севгим ичюн манъа душманлыкъ япалар,
мен исе дува окъуйым.

5+Яхшылыгъым ичюн яманлыкъ этелер,
севгиме къаршы нефрет берелер.

6+Бойле адамнынъ башына ярамай адамны къой,
къабаатлайыджы турсун онынъ онъ тарафында.

7+О, суд къаршысына кельгенде,
къабаатлы олып чыкъсын,
дувасы гуна киби эсаплансын.

8+Омрю къыскъа олсун,
онынъ ерине башкъасы отурсын.

9+Балалары оксюз къалсын,
апайы тул олсун.

10+Огъуллары доланып тиленджилик япсын,
озь виранелеринде отьмек сорасын.

11Бутюн малыны борджкъа берген адам тутып алсын,
ишлерининъ махсулларындан башкъалары файдалансын.

12Онъа кимсе мерамет косьтермесин,
оксюзлерине кимсе аджып бакъмасын.

13+Онынъ сою къырылып ташлансын,
келеджек несильде адлары къалмасын.

14+Бабаларынынъ къабаатлары РАББИнинъ акъылына кельсин,
аналарынынъ гуналары унутылмасын.

15+Оларнынъ къабаатлары эр вакъыт РАББИнинъ огюнде олсун,
озюнинъ хатырасыны исе ер юзюнден сильсин.

16О, яхшылыкъ этмеге ич тюшюнмеди,
лякин фукъаре, факъырны ве алчакъ гонъюллини эзиетледи,
оны ольдюрмеге истеди.

17Лянетни севгеннинъ башына лянет тюшер,
эйилик истемеген адамдан яхшылыкъ узакълашыр.

18+Лянетни о, урба киби кийсин,
къаргъыш онынъ ичини сув киби урсун,
кемиклерине зейтюн ягъы киби кирсин.

19Лянет онъа эр вакъыт кийген урба,
эр вакъыт къушангъан къушакъ олсун.

20Джаныма яманлыкъ тилегенлерни,
душманларымны РАББИ бойле джезаласын!

21+РАББИ-ТААЛЯ, Адынънынъ урьмети ичюн манъа эйилик косьтер,
чюнки Сенинъ севгинъ хайырлыдыр!

Къуртар мени,

22+чюнки мен фукъаре ве факъырым,
ичимде юрегим яралы.

23+Акъшам кольгеси киби тез кечип кетем,
сарынчкъа киби къувалар мени.

24Тизлерим аштан вазгечмектен титрей,
терим кемигиме япышып къалды.

25Адамларнынъ акъаретине нишан олдым,
манъа козь ташлап, башыны саллайлар.

26Я РАББИ, меним Аллам,
ярдым эт манъа!

Буюк севгинъни косьтерип, мени къуртар!

27Бильсинлер ки, бу Сенинъ къолунъдыр,
буны беджерген Сенсинъ, я РАББИ!

28Олар лянет этсе де, Сен эйилик япарсынъ!

Олар уджюмге атылса да, масхара олурлар!

Сенинъ къулунъ исе севинир!

29+Душманларым намуссызлыкъ урбасыны кийсин,
утанчнен урба киби орьтюльсинлер.

30Дудакъларым РАББИни чокъ шуретлер,
чокъ адам ичинде мен Оны макътарым!

31+РАББИ фукъаренинъ онъ тарафында турар,
оны къабаатлагъанлардан джаныны О, къуртарыр.

109

Алла Баба Озь Огълуна мураджаат эте

Давутнынъ зебуры.

1+РАББИ меним Раббиме айтты:

«Душманларынъны аякъларынъ ичюн курсю япмагъанымдже,

Меним онъ тарафымда отур!»

2+Сенинъ къудрет таягъынъны

РАББИ Сиондан узатып йибереджек.

Душманларынъ ортасында укюмдар ол!

3Къудретинъни косьтереджек кунюнде

Сенинъ халкъынъ –
озь истегенинен чалынгъан азиз къурбан киби,

Санъа ишангъан йигитлеринъ –
танъ багърындан тюшкен чыкъ кибидир.

4+РАББИ ант эткен ве сёзюнден къайтмаз:

«Сенинъ унванынъ – Мелкиседекнинъ[*] унваныдыр:

Сен эбедий руханий оладжакъсынъ».

5+Рабби Сенинъ онъ тарафынъдадыр;
гъазабы чыкъкъан куньде О, падишаларны къырып ташлар.

6+О, халкъларны суд этер,
ер юзю адамларнынъ олюсинен толур,
кениш дженк мейданында башлыкъларны къырып ташлар.

7Ёл боюнда, акъкъан сувдан ичип,
озь башыны котерип юрер.

110

Раббиден къоркъу

Эльхамдюлилля!

Алеф

1+Мен догъруларнынъ шурасында ве топлашувында

Беит

ачыкъ юрекнен РАББИни шуретлерим!

Гимел

2+РАББИнинъ ишлери буюктир,

Далет

оларда зевкъ тапкъанларнынъ эписи оларны огренелер.

Хе

3+РАББИнинъ ишлери – шанлы-шуретлидир,

Вав

Онынъ адалети – эбедийдир.

Зайин

4+Озь аджайип шейлерини унутылмайджакъ этип яратты,

Хет

РАББИ мераметли ве шефкъатлы!

Тет

5+Ондан къоркъкъанларгъа аш берер,

Ёд

Озь васиетини эбедиен эсинде тутар.

Каф

6Озь халкъына къудретли ишлерини косьтерди,

Ламет

халкъларнынъ топракъ мирасыны оларгъа берди.

Мим

7Къоллары беджерген ишлери ишанчлы ве адалетлидир,

Нун

бутюн къаиделери къавийдир.

Самек

8Олар даимий ве эбедий къаттыдыр,

Айин

акъ ве догърулыкънен япылгъан.

Пе

9+РАББИ Озь халкъы ичюн одеме берди,

Саде

эбедий васиетини буюрды.

Коф

Онынъ Ады мукъаддес ве къоркъунчлыдыр.

Реш

10+Бильгининъ башы – Алладан къоркъмакътыр,

Шин

бойле ёл туткъан эписининъ акъылы ериндедир.

Тав

РАББИге эбедиен макътавлар олсун!

111

Раббиден къоркъкъан инсан бахтлыдыр

111^1+Эльхамдюлилля!

Алеф

Не де бахтлыдыр РАББИден къоркъкъан,

Беит

Онынъ эмирлеринде чокъ зевкъ тапкъан адам!

Гимел

2+Бу адамнынъ сою ер юзюнде къудретли олур,

Далет

догъруларнынъ несилини алгъышларлар.

Хе

3+Боллукъ ве зенгинлик онынъ эвинде,

Вав

онынъ инсафлыгъы эбедий олур.

Зайин

4+Догъруларгъа къаранлыкъта да нур сачылыр,

Хет

мераметли, шефкъатлы ве адалетли о.

Тет

5+Мерамет косьтерген, борджкъа берген,

Ёд

озь ишлерини адалетли япкъан адамгъа яхшылыкъ олур.

Каф

6+О, ич бир вакъыт сарсылмаз,

Ламет

эбедий яшар адалетли адамнынъ хатырасы.

Мим

7+Яман хаберден къоркъмаз о,

Нун

РАББИге умют эте, юреги къавий.

Самек

8+Юреги къавийдир;

Айин

душманларына бакъып, о, къоркъмаз.

Пе

9+Къолуны ачып ёкъсулларгъа бере,

Саде

онынъ инсафлыгъы эбедийдир,

Коф

къудрети шуретте юкселир.

Реш

10+Ярамай буны корип гъазапланыр,

Шин

тишлерини гъыджырдатып озюни ашар,

Тав

ярамайларнынъ истеги бошуна чыкъар.

112

Раббининъ эйилигине шукюр

Эльхамдюлилля!

1Эй, РАББИнинъ къуллары, Оны макътанъыз!

РАББИнинъ Адыны макътанъыз!

2+РАББИнинъ Адына алгъышлар олсун,
шимдиден башлап эбедиен олсун!

3+Кунь догъгъан ерден, баткъан ерине къадар,

РАББИнинъ Адына макътавлар олсун!

4+РАББИ бутюн халкъларнынъ устюндедир,
шурети исе коклерден де юкъары!

5+Алламыз олгъан РАББИге ошагъан ким бар?

О, юксеклерде отура,

6+эм ерни, эм коклерни бакъмакъ ичюн эгиле;

7+фукъарени О, топракътан котере,
ёкъсулны куль тёпеден чыкъарып юксельте

8ве оларны мырзаларнен,

Озь халкъынынъ мырзаларынен отурта.

9+О, бала тапмагъан къадынны эвде ерлештирип,
оны балаларына къувангъан бир ана япа.

Эльхамдюлилля!

113

Тири Алла ве путлар акъкъында

113^1+Исраиль Мысырдан чыкъкъанда,

Якъупнынъ сою ябанджы тильде лаф эткен халкътан айырылгъанда,

2Ехуда РАББИнинъ мукъаддес мескени олды,

Исраиль де – Онынъ падишалыкъ эткен ери.

3+Денъиз суву бакъты да, къачты,

Иордан озени артына акъты.

4+Дагълар къой киби секирди,
байырлар къозу киби сычрады.

5Эй, денъиз, санъа не олды да, къачасынъ?

Иордан, не ичюн артынъа къайтасынъ?

6Эй, дагълар, не ичюн къой киби секиресинъиз?

Эй, байырлар, не ичюн къозу киби сычрайсынъыз?

7+Эй, ер юзю, Раббининъ алдында,

Якъупнынъ Алласы алдында къоркъудан титре!

8+О, къаяны сув хавузына айландырды,
чакъмакъташны исе – сув чокърагъына.

9Бизлерге дегиль, я РАББИ, бизлерге дегиль,
лякин Сенинъ буюк севгинъ ве вефадарлыгъынъ ичюн

Озь Адынъа шурет бер!

10+Не ичюн халкълар:

«Къана оларнынъ Алласы?» – дейлер.

11+Бизим Алламыз коклердедир,

О, истегенини япа.

12+Оларнынъ путлары исе – кумюш ве алтындыр,
инсан къолларынынъ ишлеридир.

13+Агъызлары бар, лякин лаф этмейлер,
козьлери бар, амма корьмейлер.

14Къулакълары бар – эшитмейлер,
бурунлары бар – къокъу алмайлар.

15+Къоллары бар – сезмейлер,
аякълары бар – юрмейлер,
ве богъазларындан давуш чыкъмай.

16+Оларны ясагъан эр бир адам,
оларгъа умют багълагъан эр кес
олар киби олсун.

17Эй, Исраиль, РАББИге умют багъла!

О, сенинъ ярдымджынъ ве къалкъанынъдыр.

18+Эй, Харуннынъ сою, РАББИге умют багъла!

О, сенинъ ярдымджынъ ве къалкъанынъдыр.

19Эй, РАББИден къоркъкъанлар, РАББИге умют багъланъыз!

О, сизинъ ярдымджынъыз ве къалкъанынъыздыр.

20РАББИ бизни эсинде тута.

О, эйилик косьтерир:

О, Исраиль халкъына эйилик япар,

Харуннынъ союна эйилик япар,

21РАББИден къоркъкъанларгъа –
кучюк ве буюк олгъанларгъа –

РАББИ эйилик япар!

22+РАББИ сизлерни ве огъулларынъызны
къоша-къоша чокълаштырсын!

23Ер ве кокни яраткъан РАББИ
сизлерге эйилик япсын!

24Коклернинъ коклери – РАББИнинъдир,
амма ерни О, инсан огъулларына берген.

25+Олюлер, сюкюнет диярына кеткенлер

РАББИни макътамаз.

26+Биз исе, шимдиден башлап эбедиен

РАББИни алгъышлармыз!

Эльхамдюлилля!

114

Къуртулыш йыры

114^1+РАББИни севем!

О, меним ялварувымны,
меним сесимни эшитти.

2О, манъа къулакъ аскъаны ичюн,
омюрбилля Оны чагъырырым!

3+Олюм багълавлары мени сарды,
джеэннем азаплары башыма тюшти,
сыкъынты ве беля мени басып алды.

4О вакъыт РАББИнинъ Адыны чагъырдым,

«Я РАББИ, джанымны къуртар», – дедим.

5+РАББИ рахман ве адалетлидир,

Алламыз мераметлидир.

6РАББИ адий инсанларны сакълай.

Мен белягъа огърагъанымда, О, мени къуртарды.

7+Эй, джаным, раатлыкъ ерине бир даа къайт,
чюнки РАББИ санъа эйилик япты!

8+Джанымны олюмден, козьлеримни яштан,
аякъларымны таймакътан Сен къуртардынъ,
я РАББИм!

9+Тирилер дюньясында РАББИнинъ алдында юрерим!

115

Раббининъ эйилиги ичюн берильген адакъ

115^1+Мен инандым, шунынъ ичюн лаф этмеге башладым:

«Чокъ азап чектим».

2+«Бутюн инсанлар яланджы», – ашыкъып дедим мен.

3+Манъа япкъан бутюн яхшылыкълары ичюн,
РАББИни насыл такъдирлерим?
4Мен къуртулыш къадесини котерип,
РАББИнинъ Адыны чагъырырым.
5+Бутюн Онынъ халкъы огюнде
РАББИге берген адакъларымны беджеририм.
6+Озь азизлерининъ олюми
РАББИнинъ козюнде къыйметли.
7+Я РАББИ, мен керчектен Сенинъ къулунъ олам,

Сенинъ къулунъ мен, хызметчинънинъ огълу олам,

Сен чездинъ багълавларымны.

8+Санъа шукюр къурбаныны кетиририм,

Сенинъ Адынъны чагъырырым, эй, РАББИ!

9Бутюн Онынъ халкъы огюнде

РАББИге берген адакъларымны беджеририм,

10РАББИнинъ Сарайы азбарларында,
сенинъ меркезинъде, Ерусалим, беджеририм!

Эльхамдюлилля!

116

Раббиге шукюр!

116^1+Эй, бутюн миллетлер,

РАББИни макътанъыз!

Эй, бутюн халкълар,

Оны шуретленъиз!

2+Бизге берген Онынъ севгиси буюктир,

РАББИ эбедиен ишанчлыдыр!

Эльхамдюлилля!

117

Гъалебе ичюн шукюр дувасы

117^1+РАББИге шукюр этинъиз!

О, хайырлыдыр, ве эбедийдир Онынъ севгиси!

2Исраиль халкъы бойле айтсын:

«Акъикъатен эбедийдир Онынъ севгиси!»

3Харуннынъ сою айтсын:

«Акъикъатен эбедийдир Онынъ севгиси!»

4РАББИден къоркъкъанлар айтсын:

«Акъикъатен эбедийдир Онынъ севгиси!»

5+Хавфлы бир алда РАББИни чагъырдым;

О, мени эшитти де,
хавфсыз бир ерге чыкъарып къойды.

6+РАББИ меним тарафымда,
ич бир шейден къоркъмам!

Инсан манъа не япа билир?

7+РАББИ меним тарафымда, О, меним ярдымджымдыр.

Душманларыма къоркъмайып бакъам.

8+Инсангъа ишанмакътан

РАББИге умют багъламакъ яхшы.

9Мырзаларгъа ишанмакътан

РАББИге умют багъламакъ яхшы.

10+Халкъларнынъ эписи мени сарып алды,
лякин РАББИнинъ Адынен оларны къырып ташладым.

11Этрафымны сардылар, мени алкъагъа алдылар,
лякин РАББИнинъ Адынен оларны къырып ташладым.

12Балкъуртлар киби мени сарып алдылар
ве тикенде сёнген атеш киби сёндилер,
лякин мен оларны РАББИнинъ Адынен къырып ташладым.

13Йыкъылсын деп, мени пек тюрттилер,
амма РАББИ манъа ярдым этти.

14+РАББИ – меним къуветим ве йырым,

О – меним къуртарувым олды!

15+Къуванч ве къуртулыш сеслери
инсафлыларнынъ чадырларында янъгъырай,

РАББИнинъ онъ къолу кучьлю ишлер япа!

16РАББИнинъ онъ къолу юксек котериле,

РАББИнинъ онъ къолу кучьлю ишлер япа!

17+Мен ольмем, яшай берерим,

РАББИнинъ ишлерини хабер этерим.

18РАББИ мени къатты джезалады,
амма олюмге джанымны бермеди.

19+Акъикъат къапуларыны манъа ачып беринъиз,
олардан кирип, РАББИни шуретлерим!

20+Бу – РАББИнинъ къапусыдыр,
инсафлылар ондан кирерлер.

21Сени шуретлерим, я РАББИ!

Сен мени эшиттинъ
ве меним Къуртарыджым олдынъ.

22+Къуруджылар келишиксиз деп четке ташлагъан таш
бинанынъ темельташы олды.

23Козюмиз огюнде япылгъан аджайип шей –

Алланынъ ишидир!

24Бу кунни РАББИ яратты,
онда севинип шенъленейик!

25Я РАББИ, бизни къуртар,
я РАББИ, бизге мувафакъиет бер!

26+РАББИнинъ Ады иле Келеяткъанны шуретленъиз!

РАББИнинъ Эвинден сизни алгъышладыкъ!

27+РАББИ – Алладыр, бизге ярыкъ берди.

Байрам къурбаныны йиплернен багъланъыз,
бойнузлы къурбан ерине оны алып барынъыз.

28Аллам Сенсинъ, Сени шуретлерим,

Аллам Сенсинъ, Сени юксельтирим.

29+РАББИни шуретленъиз!

О, хайырлыдыр,
акъикъатен эбедийдир Онынъ севгиси!

118

Раббининъ Къануны

[1273]Алеф

118^1+Не де бахтлыдыр къабаатсыз ёлунен,

РАББИнинъ Къанунынен юрген адамлар!

2Не де бахтлыдыр РАББИнинъ шаатлыкъларыны сакълап,
бутюн юрекнен Алланы къыдыргъанлар!

3+Олар къанунсыз ишни япмайып,

РАББИнинъ ёлларындан юрелер.

4Сен къаиделеринъни джиддий сакъламагъа

Озюнъ бизге буюрдынъ.

5Ах, низамнамелеринъни тутмагъа
меним ёлларым баргъан олса эди!

6+О вакъытта утанмаз эдим,
бутюн эмирлеринъе бакъып.

7Догъру юрекнен Санъа шукюр этерим,

Сенинъ адиль къарарларынъны огренип.

8+Сенинъ низамнамелеринъни тутарым,
мени бутюнлей ташлап кетме!

Беит

9+Йигит озь ёлуны насыл этип темиз сакълар?

Сенинъ Сёзюнъни тутса, бойле олур.

10+Мен Сени бутюн юрегимнен къыдырам,
эмирлеринъден узакълашмагъа ёл берме.

11+Санъа къаршы гуна япмамакъ ичюн,

Сёзюнъни юрегимде сакъладым.

12+РАББИге бинъ шукюрлер олсун!

Низамнамелеринъни манъа огрет.

13+Агъзынъдан чыкъкъан бутюн къарарларны
озь тилимнен хабер этем.

14+Сенинъ шаатлыкъларынъ акъкъында
буюк байлыкъ акъкъында киби къуванам.

15+Къаиделеринъни теренден тюшюнирим,

Сенинъ ёлларынъа тюшюнип бакъарым.

16Къанунларынъдан зевкъ тапам,

Сенинъ Сёзюнъни ич унутмам.

Гимел

17Къулунъа эйилик яп,
сонъ мен яшап, Сёзюнъни тутарым.
18Козьлеримни ачып ташла,
ве мен Къанунынънынъ аджайип шейлерини корерим.

19+Мен бу дюньяда ят адамым,
эмирлеринъни менден сакълама.

20+Къарарларынъны эр вакъыт арзу этем,
бундан джанымнынъ алы ёкъ.

21+Кибирли адамларны юзьлединъ,
эмирлеринъден четлешкенлерге лянет.

22Масхаралыкъ ве акъаретни менден узакълаштыр,
чюнки мен шаатлыкъларынъны сакълап туттым.

23+Башлыкълар отурып, манъа къаршы анълаша,
къулунъ исе низамнамелеринъни тюшюнип бакъа.

24Сенинъ шаатлыкъларынъ манъа зевкъ бере,
олар манъа акъыл огрете.

Далет

25Джаным топракъкъа япышып къалгъан,

Озь Сёзюнънен мени джанландыр!

26Ёлларымны Санъа ачкъанымда, мени эшиттинъ,
низамнамелеринъни манъа огрет!

27Къаиделеринънинъ ёлуны манъа анълат,
аджайип шейлеринъни теренден тюшюнейим!

28+Джаным кедерден иримекте,

Сёзюнънен мени къуветлендир!

29Яланджылыкъ ёлуны менден узакълаштыр,

Къанунынъны манъа багъышла!

30Мен акъикъат ёлуны сайладым,
къарарларынъны алдыма къойдым.

31Шаатлыкъларынъа къатты япыштым,
мени масхара этме, я РАББИ!

32Сен манъа чокъ шейлерни анълаткъанынъ ичюн,
эмирлеринъ ёлундан чапып кетерим.

Хе

33Я РАББИ, низамнамелеринънинъ ёлуны манъа огрет,
оларны сонъунадже тутып беджеририм.

34+Манъа анълав бер,
ве мен Къанунынъны беджеририм,
оны бутюн юрегимнен тутарым.

35Мени эмирлеринъ ёлуна къой,
чюнки шуны мен истедим.

36+Юрегимни акъсыз къазанчкъа дегиль,

Озь шаатлыкъларынъа чевир.

37Козьлеримни бош шейлерден бур,

Озь ёлларынъда мени джанландыр.

38Сенден къоркъкъанларгъа берген Сёзюнъни

Озь къулунъ ичюн де ерине кетир!

39Мен къоркъкъан акъаретни менден узакълаштыр,
чюнки Сенинъ къарарларынъ хайырлыдыр.

40Сенинъ къаиделеринъни истедим,

Озь адалетинънен джанландыр мени.

Вав

41Берген Сёзюнъе коре, я РАББИ,
буюк севгинъ ве къуртарувынъ манъа кельсин!

42+О вакъыт мени акъаретлегенлерге джевап берерим,
чюнки Сенинъ Сёзюнъе ишандым.

43Агъзымдан акъикъат сёзлерини бутюнлей тартып алма,
мен Сенинъ къарарларынъа умют багъладым.

44Сенинъ Къанунынъны мен эр вакъыт,
даима ве эбедиен сакъларым.

45Юрегим сербест олып юрерим,
чюнки къаиделеринъни къыдырдым.

46+Падишалар огюнде шаатлыкъларынъ акъкъында айтарым,
эм де ич утанмам.

47+Мен Сенинъ эмирлеринъден зевкъ алырым,
чюнки оларны севдим.

48Къолларымны севген эмирлеринъе узатырым,
низамнамелеринъни теренден тюшюнирим.

Зайин

49Къулунъа берген сёзюнъни хатырла,
бунынънен умют бердинъ манъа!

50Беля кельген куньде о манъа теселлидир,
чюнки Сёзюнъ мени джанландырды.

51+Къопайлар мени чокъ масхара эттилер,
мен исе къайтмадым Къанунынъдан.

52Я РАББИ, Сенинъ къадимий къарарларынъны ерине кетирдим
ве теселли таптым.

53+Къанунынъны ташлап кеткен яманларны корьгенимде,
мени ачув баса.

54+Эр бир яшагъан еримде
низамнамелеринъ акъкъында йырладым.

55Я РАББИ, гедже Сенинъ Адынъны хатырлап,

Къанунынъны сакълап туттым.

56О меним ичим олды,
акъикъатен къаиделеринъни сакъладым.

Хет

57+«РАББИ – меним къысметим», – дедим.

Айткъанларынъны тутмагъа мен сёз бердим.

58Мен бутюн юрегимнен Санъа ялвардым:

Сёзюнъе коре манъа мерамет эт.

59Мен ёлларымны тюшюнип бакътым,
аякъларымны шаатлыкъларынънынъ тарафына бурдым.

60Эмирлеринъни тутмакъ ичюн ашыкътым,
бу ёлда мен ич токътамадым.

61+Ярамайларнынъ тузакълары мени сарып алды,
амма Сенинъ Къанунынъны унутмадым.

62+Адалетли къарарларынъ ичюн шукюр этейим деп,
мен яры геджеде де турарым.

63Мен Сенден къоркъкъанларнынъ
ве къаиделеринъни туткъанларнынъ эписине дост олурым.

64+Я РАББИ, Сенинъ буюк севгинънен ер юзю толу,
манъа низамнамелеринъни огрет!

Тет

65Я РАББИ, Озь Сёзюнъе коре,
къулунъа яхшылыкъ эттинъ!
66Манъа сагълам дуйгъу ве бильги бер,
чюнки мен эмирлеринъе инандым.
67Азап чекмезден эвель янълыша эдим,
энди исе Сёзюнъни тутам.
68+Сен яхшысынъ, яхшылыкъ япасынъ,
низамнамелеринъни манъа огрет!
69+Къопайлар артымдан ялан айта,
мен исе бутюн юрегимнен къаиделеринъни тутарым.

70+Оларнынъ юреклерини ич ягъы баскъан,
мен исе Сенинъ Къанунынъдан зевкъ тапам.

71+Азап чеккеним манъа яхшы олды,
чюнки низамнамелеринъни огренип алдым.

72+Бинълер алтын ве кумюштен яхшы

Сенинъ агъзынъдан чыкъкъан Къанунынъ.

Ёд

73+Сенинъ къолларынъ мени яраткъан, ясагъан,
эмирлеринъни огренмек ичюн манъа анълав бер!

74+Сенден къоркъкъанлар мени корип севинир,
чюнки Сенинъ Сёзюнъе умют багъладым.

75Я РАББИ, къарарларынъ адалетли олгъаныны билем,
садакъатынъ ичюн мени къыйнадынъ.

76Къулунъа берген Сёзюнъе коре,
буюк севгинъ манъа теселли олсун!

77Шефкъатынъ манъа кельсин, ве мен яшарым,
чюнки Сенинъ Къанунынъдан зевкъ алам.

78Къопайлар масхара олсун,
чюнки олар ялан айтып, мени яманлады.

Мен исе Сенинъ къаиделеринъни тюшюнирим.

79Сенден къоркъкъан ве шаатлыкъларынъны бильгенлер
меним тарафыма айлансын.

80+Низамнамелеринъ ёлунда юрегимни темиз тутайым,
сонъ Мен масхара олмам.

Каф

81Къуртарувынъны беклеп, джаным иримекте,
Сёзюнъе мен умют багъладым.
82+Сёзюнъни беклеп, козьлерим зайыфлаша;

«Не вакъыт меним гонълюмни алырсынъ?» – дейим.

83Тютюн ичинде къуругъан мешин торбасына ошайым,
лякин Сенинъ низамнамелеринъни унутмадым.

84+Къулунънынъ омюри не къадар олур?

Манъа зулум эткенлерни не вакъыт укюм этеджексинъ?

85+Къанунынъа къаршы чыкъып,
къопайлар манъа чукъур къаздылар.
86Бутюн Сенинъ эмирлеринъ ишанчлыдыр,
лякин адамлар манъа адалетсиз зулум этелер;
манъа ярдым эт!
87Мени ер юзюнден ёкъ этмелерине аз къалды,
амма мен къаиделеринъни ташлап кетмедим.
88Буюк севгинъ ичюн мени джанландыр,

Сенинъ агъзынъдан чыкъкъан шаатлыкъларынъны сакълап тутарым!

Ламет

89+Я РАББИ, Сенинъ Сёзюнъ эбедийдир,
о, коклерде къатты ерлештирильген.

90+Несильден несильге Сен ишанчлысынъ,

Сен ерни къавий пекиттинъ, ве о, тура.

91+Къарарларынъа коре бу куньге къадар эр шей тура,
чюнки Сенинъ къулларынъдыр бутюн барлыкъ.

92Къанунынъдан зевкъ тапмагъан олсам,
мен белядан ёкъ олып кетер эдим.

93Къаиделеринъни эбедий унутмам,
чюнки оларнен мени джанландырасынъ.

94Мен Сенинъки олам, азат эт мени,
чюнки Сенинъ къаиделеринъни къыдырам.

95Ярамайлар мени ёкъ этмек ичюн сакъланып туралар,
мен исе шаатлыкъларынъны юрегимнен тюшюнип бакъарым.

96Эр бир мукеммель шейнинъ сонъуны корьдим,

Сенинъ эмиринънинъ сонъу исе ёкъ.

Мим

97Не къадар севем Къанунынъны,
о, бутюн кунь меним фикримде.

98+Эмирлеринъ мени душманларымдан икметли япты,
чюнки олар эр вакъыт меннен.

99Бутюн оджаларымдан акъыллы олдым,
чюнки Сенинъ шаатлыкъларынъны тюшюнем.

100+Акъсакъаллардан да зияде анълайым,
чюнки Сенинъ къаиделеринъни сакълап тутам.

101+Сенинъ сёзюнъни тутмакъ ичюн,
аякъларымны бутюн яман ёллардан сакъладым.

102Сенинъ къарарларынъдан юзь чевирмедим,
чюнки Сен Озюнъ мени огреттинъ.

103+Сёзлеринъ тамагъыма татлы келе,
агъзыма олар балдан гузель корюне!

104Къаиделеринъден акъыл огренгеним ичюн,
эр бир ялан ёлундан нефретленем.

Нун

105+Сенинъ Сёзюнъ адымларым ичюн лампаттыр,
ёлума нур сачкъан ярыкътыр.

106+Адалетли къарарларынъны беджерип тутмагъа ант эттим,
эм антымны тутаджагъым.

107Мен пек чокъ азап чектим, я РАББИ,

Сёзюнъе коре мени джанландыр.

108Я РАББИ, тилимдеки алгъышлав бахшышларындан разы ол,
манъа къарарларынъны огрет!

109Джаным эр вакъыт хавфлы алда,

Сенинъ Къанунынъны исе унутмадым.

110+Ярамайлар манъа тузакъ къойдылар,
амма мен Сенинъ къаиделеринъден юзь чевирмедим.

111+Шаатлыкъларынъны эбедий мирас этип алдым,
олар юрегиме къуванч берелер.

112Низамнамелеринъе юрегимни бердим,
омюр бою, сонъунадже оларны беджеририм.

Самек

113Фикирлери экиге болюнген адамлардан нефретленем,

Сенинъ Къанунынъны исе севем.

114+Сыгъынагъым ве къалкъаным Сенсинъ,

Сенинъ Сёзюнъе умют багъладым.

115+Эй, Къанун бозгъанлар, менден узакълашынъыз,
ве мен Алламнынъ эмирлерини беджерип юрерим.

116Сёзюнъе коре манъа аркъа ол,
ве мен яшап къалырым,
умютимни масхара этме!

117Манъа ярдым эт, ве мен къуртулырым,
низамнамелеринъе дикъкъатнен бакъарым!

118Низамнамелеринъден чыкъкъан адамларнынъ эписини Сен ред этесинъ,
чюнки оларнынъ яланджы арекетлери бошуна!

119Ер юзюндеки бутюн ярамайларны Сен куль киби чыкъарып ташлайсынъ,
шунынъ ичюн шаатлыкъларынъны севдим.

120+Сенден къоркъкъанымдан вуджудым титрей,
къарарларынъдан мен пек къоркъам.

Айин

121Мен догъру ве адалетли арекет эттим;
манъа зулум эткенлернинъ къолуна берме мени!
122+Озь къулунъны онынъ хайыры ичюн къорчала,
къопайлар манъа зулум этмесин!
123+Сенинъ къуртарувынъны
ве адалетли укюминъни беклеп, козьлерим ёрулды.

124Къулунъа буюк севгинъе коре арекет эт,
манъа низамнамелеринъни огрет!
125Мен Сенинъ къулунъ олам,
манъа акъыл бер, сонъ шаатлыкъларынъны анъларым!

126РАББИнинъ иш япмакъ вакъты кельди,
чюнки Сенинъ Къанунынъны бозып ташладылар!

127+Мен эмирлеринъни алтындан да,
энъ темиз алтындан зияде севем.

128Бутюн къаиделеринъни догъру саям,
эр бир ялан ёлундан исе нефрет этем.

Пе

129Сенинъ шаатлыкъларынъ аджайиптир,
шунынъ ичюн джаным оларны беджере.

130+Сёзюнъ ачылгъанда, ярыкъ сача,
адий адамларгъа анълав бере.

131+Агъзымны ачып нефес алам,

Сенинъ эмирлеринъни беклейим!

132Адынъны севгенлерге япкъанынъ киби,
манъа да бакъып, эйилик яп манъа!

133Сёзюнъде адымларымны пекит,
ич бир беля манъа укюмдар олмасын!

134Инсанларнынъ зулумындан мени сатын алып къуртар,
къаиделеринъни сакълап тутарым!

135+Къулунъа юзюнънинъ ярыгъыны косьтер,
низамнамелеринъни огрет манъа!

136+Козьяшымны озен киби акъызам,
чюнки адамлар Къанунынъны бозгъанлар.

Саде

137Сен адалетлисинъ, я РАББИ,
къарарларынъ исе догърудыр.

138Сен берген шаатлыкъларынъ адалетли
ве пек ишанчлыдыр.

139Куньджюлигим мени чекиштире,
чюнки душманларым Сёзюнъни унуттылар!

140+Сенинъ Сёзюнъ пек темиздир,
къулунъ оны севди!

141Мен кичиким, сайгъылы дегилим,
лякин къаиделеринъни унутмадым.

142+Сенинъ адалетинъ эбедиен адалетлидир,

Къанунынъ да даимийдир.

143Азап ве сыкъынты манъа кельди,
эмирлеринъде исе зевкъ таптым.

144Шаатлыкъларынъ эбедиен адалетлидир;
манъа акъыл бер, ве мен яшарым.

Коф

145Бутюн юрегимнен ялвардым:

«Манъа джевап бер, я РАББИ,

Сенинъ низамнамелеринъни тутарым».

146Сени чагъырдым: «Къуртар мени,
шаатлыкъларынъны сакъларым!»

147+Саба эрте турып, ярдым истейим,

Сенинъ Сёзюнъе умют багъладым.

148Сёзюнъни тюшюнмек ичюн,
гедже козьлериме юкъу бермейим.

149Буюк севгинъ ичюн сесимни эшит, я РАББИ,
къарарларынъа коре мени джанландыр!

150Бозукъ ниетли адамлар манъа якъынлашты,
олар Сенинъ Къанунынъдан узакътадыр.

151+Сен пек якъынсынъ, я РАББИ,
бутюн эмирлеринъ исе – ишанчлыдыр.

152Чокътан берли бильдим ки,

Сен шаатлыкъларынъны эбедиен темеллештирдинъ.

Реш

153Заваллы алыма бакъып, мени къуртар,
чюнки Сенинъ Къанунынъны унутмадым!

154+Давамда меним тарафымны тут, мени сатын алып къорчала,

Сёзюнъе коре мени джанландыр!

155Къуртулыш ярамай адамлардан узакътадыр,
чюнки олар низамнамелеринъни къыдырмайлар.

156+Сенинъ шефкъатынъ буюктир, я РАББИ,
къарарларынъа коре мени джанландыр!

157+Мени къувалагъанлар ве душманларым чокъ,
амма Сенинъ шаатлыкъларынъдан мен юзь чевирмем.

158+Имансыз адамларны корьдим ве олардан игрендим,
чюнки олар эмирлеринъни тутмадылар.

159Бакъ, къаиделеринъни мен не къадар севем!

Я РАББИ, буюк севгинъ ичюн мени джанландыр!

160+Сенинъ Сёзюнънинъ темели акъикъаттыр,
эр бир адалетли къарарынъ эбедийдир.

Син, Шин

161+Башлыкълар себепсиз мени къуваладылар,
юрегиме исе Сенинъ Сёзюнъ къоркъу бере.

162+Мен Сенинъ Сёзюнъ ичюн,
буюк келир тапкъан киби къуванам.

163Яланджылыкътан нефретленип игренем,
лякин Сенинъ Къанунынъны севем.

164Адалетли къарарларынъ ичюн
эр кунь еди кере Сени алгъышлайым.

165Къанунынъны севгенлер буюк аманлыкъта яшайлар,
оларнынъ огюнде маниа ёкъ.

166+Къуртарувынъа умют багъладым, я РАББИ,

Сенинъ эмирлеринъни беджерем.

167Шаатлыкъларынъны юрегимде сакълап юрем,
оларны чокъ севем.

168+Къаиде ве шаатлыкъларынъны сакълап тутам,
чюнки бутюн ёлларым Сенинъ алдынъда.

Тав

169Агълавым Санъа барып етсин, я РАББИ,

Сёзюнънен манъа акъыл бер!

170Ялваргъаным Санъа барып етсин,

Сёзюнъе коре мени къуртар!

171Низамнамелеринъни манъа огреткенинъ ичюн,
дудакъларым Санъа макътавлар айтар!

172Тилим сёзлеринъни йырлар,
чюнки бутюн эмирлеринъ адалетлидир!

173Къолунъ манъа ярдым этсин,
чюнки мен къаиделеринъни сайладым.

174Къуртарувынъны чокъ беклейим, я РАББИ,

Къанунынъда мен зевкъ тапам.

175Джаным яшасын, Сени макътасын,
къарарларынъ манъа ярдым этсин!

176+Джоюлгъан къой киби, ёлумны шашырдым.

Озь къулунъны къыдырып тап,
чюнки эмирлеринъни унутмадым!

119

Яланджылардан къуртаргъан дува

Зиярет йыры.

1Къайгъымда мен РАББИден имдат истедим,
ве О манъа джевап берди.

2+«Яланджы дудакълардан ве алдаткъан тильден
джанымны къуртар, я РАББИ!»

3Алдаткъан тиль, Алла санъа нени берер?

О, даа нелер къошар санъа?

4+Батырнынъ сюйрю окъларыны
ве ротем чалысындан алевли къорларны!

5+Алыма беля, чюнки мен Мешек топрагъында яшадым,

Кедар чадырлары арасында отурдым.

6Джаным тынчлыкътан нефретленгенлернен
къарардан зияде яшады!

7Мен тынчлыкъ тарафдары олам,
амма сёз алгъанымда,
олар дженкке атылып тура!

120

Рабби – бизим Къорчалайыджымыз

Зиярет йыры.

1Дагъларгъа козьлеримни котеририм,
манъа ярдым къайдан келир?

2+Ер ве кокни яраткъан РАББИден
манъа ярдым келир!

3+Аягъынънынъ таймасына О, ёл бермез,
сени Къорчалагъан юкъламаз.

4Исраильнинъ Къорчалайыджысы
не юкъусырар да, не юкълар.

5+РАББИ – сенинъ Къорчалайыджынъ,
сенинъ онъ къолунъ Онынъ имаесинде.

6Куньдюз кунеш сени якъмаз,
гедже ай санъа зарар эталмаз.

7РАББИ сени эр бир яманлыкътан сакълар,
джанынъны да къорчалар.

8+Шимдиден башлап эбедиен

РАББИ сени эр бир ишинъде сакълар.

121

Ерусалим ичюн аманлыкъ дувасы

Давутнынъ зиярет йыры.

1+Олар манъа: «Айды, РАББИнинъ Эвине барайыкъ!» – дегенде,
мен къувандым.

2Энди сенинъ къапуларынъда
аякъларымыз турды, Ерусалим!

3Ерусалим, сен шеэр оларакъ къурулдынъ,
къысымларнынъ бирлиги олдынъ!

4+Шу шеэрге къабилелер келир,

РАББИнинъ къабилелери Онынъ Адына тешеккюр этип,

Исраильге берильген шаатлыкъны беджерир.

5+О ерде укюм этмек ичюн тахтлар къоюлды,

Давут падиша союнынъ тахтлары.

6+Ерусалим ичюн селямет соранъыз!

Сени севгенлер аманлыкъ корьсюн!

7Къалелеринъде селямет олсун,
керменлеринъде – аманлыкъ!

8Агъа-къардашларым ве якъынларым ичюн айтарым:

«Сенде селямет олсун!»

9+Алламыз олгъан РАББИнинъ Эви ичюн,
санъа эйилик тилерим!

122

Мерамет дувасы

Зиярет йыры.

1+Козьлеримни Санъа котердим,
эй, Коклерде Отургъан!
2Къул эфендисининъ къолуна бакъкъаны киби,
къадын къул – ханымынынъ къолуна бакъкъаны киби,
биз де РАББИге бакъармыз,
ве О, бизге мерамет этеджек.

3+Бизге мерамет эт, я РАББИ!

Бизге мерамет эт!

Биз чокъ нефрет корьдик.

4+Магърурларнынъ масхарасындан,
кибирлилернинъ нефретинден
джанымыз тойды!

123

Алла – Озь халкъынынъ Имаеджиси

Давутнынъ зиярет йыры.

1+Десин Исраиль:
– Эгер РАББИ бизнен олмаса эди,
2эгер РАББИ бизнен олмаса эди,
адамлар бизге къаршы чыкъкъанда,
3+бизге къаршы гъазаплангъанда,
олар бизни тири-тири ютар эди,
4+сувлар бизни богъар эди,
джанымыз устюнден селлер кечер эди,
5джанымыз устюнден сув ташкъыны кечер эди.
6РАББИге бинъ шукюрлер олсун,
чюнки оларгъа бизни тишлернен йыртмагъа
ёл бермеди.
7+Бизим джанымыз, бир къуш киби,
авджыларнынъ тузагъындан къачып къуртулды.
Тузакъ парланды,
биз къачып къуртулдыкъ!
8+Ярдымымыз – РАББИнинъ Адында,
ер ве кокнинъ Яратыджысында!

124

Алланынъ халкъы хавфсызлыкъта

Зиярет йыры.

1РАББИге ишангъан адам Сион дагъына ошай;
о, къыбырдамаз, эбедий турар.
2Ерусалимнинъ этрафыны дагълар сара,
РАББИ де Озь халкъынынъ этрафыны
шимдиден башлап эбедиен сарар.

3Ярамаз падиша инсафлыларнынъ топракъ мирасы устюнде идаре этмез,
ёкъса инсафлылар ярамайлыкъкъа къол урар.

4Яхшы ве догъру юрекли адамларгъа
яхшылыкъ эт, я РАББИ!

5+Амма къыйыш ёлларына айлангъан адамларны исе

РАББИ акъсызлыкъ япкъанларнен берабер алып кетир.

Исраильге селямет олсун!

125

Къуртулыш дувасы

Зиярет йыры.

1РАББИ Сион эсирлерини сюргюнликтен къайтаргъанда,
биз тюш корьген киби эдик.

2+О вакъыт агъызларымыз кулькю иле толып-таша,
тиллеримиз исе къуванчнен къычыра эди.

О заман халкълар:

«РАББИ олар ичюн буюк ишлер япты», – деди.

3+РАББИ бизлер ичюн буюк ишлер япты,
биз севинчке толдыкъ!

4Я РАББИ, Негев акъымларыны киби
эсаретте олгъанларымызны къайтар!

5Козь яшларыны тёкип сачкъан адамлар
къуванчнен къычырып берекет джыяр.

6+Агълай-агълай урлукъ торбасыны алып кеткен сою,
къуванчнен къычырып, ашлыкъ культелерини алып келир.

126

Балалар – Раббиден берильген мукяфаттыр

Сулейманнынъ зиярет йыры.

1Эгер эвни РАББИ къурмаса,
къуруджылар бошуна ишлер.

Эгер шеэрни РАББИ къорчаламаса,
къаравуллар бошуна юкъламайып турар.

2+Бошуна сизлер эрте турасынъыз,
чокъ вакъыт чалышып раатланмайсынъыз,
замет этип отьмегинъизни къазанасынъыз.

РАББИ исе севгенине юкъу берер.

3+Мына, огъуллар – РАББИ берген мирастыр,
балалар – Онынъ мукяфатыдыр.

4Яшлыкъ чагъында догъургъан огъуллар –
батырнынъ къолунда окълар кибидир.

5Окълугъы оларнен толу адам бахтлыдыр!

Араба къапуларында душманларнен давалашсалар,
олар масхаралыкъ корьмез.

127

Раббиден къоркъкъангъа мукяфат

Зиярет йыры.

1+Не де бахтлыдыр РАББИден къоркъкъан,

Онынъ ёлларындан юрген эр бир инсан!

2+Къолларынънынъ ишинден ашарсынъ сен.

Бахтлысынъ сен, ве яхшылыкъ олсун санъа!

3+Мейва берген юзюм киби апайынъ эвинъдедир,
зейтюн пытакълары киби огъулларынъ софранъ этрафындадыр.

4Иште, РАББИден къоркъкъан адам бойле бахтлы олур!

5+РАББИ Сиондан санъа эйилик япар,
ве сен бутюн омрюнъ девамында
Ерусалимнинъ аманлыгъыны корерсинъ,
6+огъулларынънынъ огъулларына бакъарсынъ!
Исраильге селямет олсун!

128

Исраильнинъ душманларыны утандыргъан дува

Зиярет йыры.

1+– Яшлыгъымдан берли манъа къаршы чокъ дженклешти, –
десин Исраиль.

2– Яшлыгъымдан берли манъа къаршы чокъ дженклешти,
амма мени енъип оламадылар.

3+Сабанджылар аркъамны сюрдилер,
узун баразналар ачтылар.

4РАББИ исе адалетлидир,

О, ярамайларнынъ багълавларыны кести.

5+Сиондан нефрет эткен эписи,
утана-утана къайтып кетерлер!

6+Юлкъулмаздан эвель къуруп кеткен,
дам устюндеки от киби олурлар!

7Онен не оракъчынынъ авучы,
не де культе багълайыджынынъ къучагъы толур.

8+Кеткен-кечкенлер де:

«РАББИнинъ эйилиги сеннен олсун!

РАББИнинъ Адындан сизге эйилик тилеймиз!» – демезлер.

129

Алланынъ шефкъатыны чагъырув

Зиярет йыры.

1+Я РАББИ,
теренликтен мен Сени чагъырдым.
2+Раббим, сесимни эшит,
къулакъларынъ ялварувларыма дикъкъат этсин!
3Раббим, Сен гуналарны эсапкъа алсанъ,
ким аякъ устюнде турар?
4+Амма Сен афу этесинъ,
шу себептен Сенден къоркъарлар.
5РАББИге мен умют багъладым,
джаным да Онъа умют багълады;
Онынъ сёзюне ишандым.
6Къаравул сабаны беклегенинден зияде,
э, къаравул сабаны беклегенинден зияде
джаным Раббини беклей.
7+Исраиль РАББИге умют багъласын,
чюнки РАББИнинъ севгиси буюк,
Онда буюк одеме бар.
8+О, Исраильнинъ бутюн акъсызлыкъларыны одер.

130

Иман дувасы

Давутнынъ зиярет йыры.

1Я РАББИ, юрегим кибирленмеди,
козьлерим юксектен бакъмады.

Мен улу ве аджайип ишлерге киришмедим.

2Анасынынъ къучагъында сюттен кесильген бала киби,
джанымны ятыштырмадым ве тынчландырмадыммы?

Бала киби ичимде меним джаным.

3+Шимдиден башлап эбедиен

Исраиль РАББИге умют багъласын!

131

Давутнынъ анты ве Алланынъ васиети

Зиярет йыры.

1Я РАББИ, Давутны да,
онынъ бутюн къасеветлерини унутма.
2О, РАББИ огюнде ант эткен,
Якъупнынъ Кучьлю Алласына адакъ берип, деген:
3«Мен чадырыма-эвиме кирмейджегим,
тёшегиме ятмайджагъым,
4козьлериме юкъу кирмейджек,
юммайджагъым козь къапакъларымны
5+РАББИге бир ер,

Якъупнынъ Кучьлю Алласына бир яшагъан ер тапмагъанымдже».

6О, Эфрата шеэринде олгъаныны эшиттик,
Яар топрагъында оны таптыкъ[*].
7+Айдынъыз, Онынъ мескенине барайыкъ,
аякълары астына йыкъылайыкъ!
8+Тур, я РАББИ,
ве раатланаджакъ еринъе чыкъ,
Озюнъ иле Къудрет Сандыгъынъ!
9+Руханийлеринъ адалетке кийинсин,
азизлеринъ исе къуванчнен къычырсын!
10+Къулунъ Давутнынъ хатири ичюн,
Сенинъ Месихинъни ред этме!
11+РАББИ Давуткъа акъикъий ант этти,
О, сёзюнден ич къайтмаз:

«Тахтынъа сенинъ эвлятларынъдан адам къояджагъым.

12+Эгер огъулларынъ Меним васиетимни
ве Озюм огретеджек шаатлыкъларны тутсалар,
оларнынъ огъуллары да эбедиен падиша тахтынъда отураджакълар», – деди.

13+РАББИ Сионны сайлап алды,

Озюне мескен этмек ичюн, шу ерни истеди.

14«Бу ер эбедиен меним раатланаджакъ ерим олур.

Бу ерни сечтим ве мында ерлеширим, – деди.

15+– Оны мытлакъа берекетнен кечиндиририм,
онынъ фукъарелерини отьмекке тойдурырым.

16Руханийлерине къуртулыш урбасыны кийдиририм,
азизлери буюк севинчнен къычырырлар.

17+О ерде Давут ичюн къудретли эвлядыны асыл этерим.

Месихим ичюн девамлы падишалыкъны Мен азырладым[*].

18Онынъ душманларыны масхара этерим,
башында исе тадж парылдар».

132

Агъа-къардаш севгисини алгъышлав

Давутнынъ зиярет йыры.

1+Не къадар яхшы ве не гузельдир
агъа-къардашкъа бирликте яшамакъ!

2+О – башына якъылгъан паалы зейтюн ягъы киби,
сакъалына, Харуннынъ сакъалына акъып тюшкен,
урбасынынъ якъасына акъып тюшкен ягъ кибидир.

3+Шу – Хермон дагъынынъ чыкъы киби,

Сион дагъларына тюшкен чыкъ кибидир.

Анда РАББИ багъышлавларны берди –
эбедий аят акъкъында эмир этти.

133

Раббини шуретлемеге чагъырув

Зиярет йыры.

1+Эй, РАББИнинъ бутюн къуллары,
геджелери РАББИнинъ Эвинде тургъанлар,
РАББИни алгъышланъыз!
2+Онынъ Мукъаддес Ери тарафына
къолларынъызны котеринъиз
ве РАББИни алгъышланъыз!
3+Кок ве ерни яраткъан РАББИ
Сиондан санъа яхшылыкъ эйлесин!

134

Макътав гимни

134^1Эльхамдюлилля! РАББИнинъ Адыны макътанъыз,

Оны макътанъыз, РАББИнинъ къуллары,

2+РАББИнинъ Эвинде
ве Алламызнынъ Эви азбарларында тургъанлар!

3РАББИни макътанъыз, чюнки О, хайырлыдыр!

Адына йырланъыз, чюнки бу шей татлыдыр!

4+РАББИ Озюне Якъупны,

Озь шахсий мулькиети оларакъ Исраильни сайлады.

5+Мен бильдим ки, РАББИ улудыр,
Раббимиз бутюн аллалардан устюн.
6+Ер ве коклерде,
денъизлер ве бутюн теренликлерде
РАББИ истегенини япа.
7+Ернинъ четинден О, булутларны котере,
ягъмур ичюн яшын ярата,
Озь хазинелеринден ельни чыкъара.
8+О, инсанлардан тап айвангъа къадар

Мысырнынъ биринджи догъгъан балаларыны къырды,

9+Мысыр ортасында фыравунгъа
ве онынъ бутюн къулларына къаршы
бельги ве аджайип аляметлер йиберди.

10+О, чокъ халкъларны ольдюрди,
къудретли падишаларны ёкъ этти.

11+Аморлыларнынъ падишасы Сихонны да,

Башаннынъ падишасы Огны да,
бутюн Ханаандаки падишалыкъларыны да

О, ёкъ этип ташлады

12+ве оларнынъ топракъларыны

Озь халкъы Исраильге мирас этип берди.

13+Я РАББИ, Сенинъ Адынъ эбедийдир!

Несиллернинъ эписи Сени хатырлар, я РАББИ!

14+РАББИ Озь халкъыны акълайджакъ,

Озь къулларына мерамет этеджек!

15+Халкъларнынъ путлары – кумюш ве алтындыр,
инсан къолларынынъ ишидир.

16+Агъызлары бар, амма лаф этмезлер,
козьлери бар, амма корьмезлер.

17+Къулакълары бар, амма эшитмезлер,
агъызларындан нефес чыкъмаз.

18+Оларны ясагъан адамлар,
оларгъа ишангъанларнынъ эписи
оларгъа ошап къаладжакъ.

19Эй, Исраиль сою, РАББИни алгъышланъыз!

Эй, Харуннынъ сою, РАББИни алгъышланъыз!

20+Эй, Левийнинъ сою, РАББИни алгъышланъыз!

Эй, РАББИден къоркъкъанлар, Оны алгъышланъыз!

21+Ерусалимде отургъан РАББИге

Сиондан шукюрлер олсун!

Эльхамдюлилля!

135

Тешеккюр гимни

135^1+РАББИге шукюр этинъиз!
О, хайырлыдыр,
– акъикъатен эбедийдир Онынъ севгиси!
2+Аллаларнынъ Алласына шукюр этинъиз,
– акъикъатен эбедийдир Онынъ севгиси!
3Раббилернинъ Раббисине шукюр этинъиз,
– акъикъатен эбедийдир Онынъ севгиси!
4+О, Озь башына буюк аджайип ишлер япты,
– акъикъатен эбедийдир Онынъ севгиси, –
5+коклерни икметнен яратты,
– акъикъатен эбедийдир Онынъ севгиси, –
6+ерни сувлар устюне пекитти,
– акъикъатен эбедийдир Онынъ севгиси, –
7+буюк ярыкъларны яратты,
– акъикъатен эбедийдир Онынъ севгиси, –
8куннинъ сабысы олсун деп, кунешни яратты,
– акъикъатен эбедийдир Онынъ севгиси, –

9гедженинъ сабысы олсун деп, ай ве йылдызларны яратты,

– акъикъатен эбедийдир Онынъ севгиси!

10+О, Мысырда биринджи догъгъанларны ольдюрди,

– акъикъатен эбедийдир Онынъ севгиси, –
11+Исраильни андан алып чыкъарды,
– акъикъатен эбедийдир Онынъ севгиси, –
12Озюнинъ къудретинен, кучь-къуветинен,
– акъикъатен эбедийдир Онынъ севгиси!
13+О, Къызыл денъизни экиге больди,
– акъикъатен эбедийдир Онынъ севгиси, –
14Исраильни денъиз ортасындан кечирди,
– акъикъатен эбедийдир Онынъ севгиси, –

15+фыравунны ве ордусыны Къызыл денъизге ташлады,

– акъикъатен эбедийдир Онынъ севгиси!
16+О, Озь халкъыны сахрадан кечирди,
– акъикъатен эбедийдир Онынъ севгиси, –
17+буюк падишаларны ольдюрди,
– акъикъатен эбедийдир Онынъ севгиси, –
18къудретли падишаларны ёкъ этти,
– акъикъатен эбедийдир Онынъ севгиси, –
19+аморлыларнынъ падишасы Сихонны,
– акъикъатен эбедийдир Онынъ севгиси, –
20+ве Башаннынъ падишасы Огны ёкъ этти,
– акъикъатен эбедийдир Онынъ севгиси!
21О, оларнынъ топрагъыны мирас этип берди,
– акъикъатен эбедийдир Онынъ севгиси, –
22Озь къулу Исраильге мирас этип берди,
– акъикъатен эбедийдир Онынъ севгиси!
23Хор олгъанымызда, О, бизни унутмады,
– акъикъатен эбедийдир Онынъ севгиси, –
24+ве душманларымыздан бизни къуртарды,
– акъикъатен эбедийдир Онынъ севгиси!
25+О, эр бир джангъа аш бере,
– акъикъатен эбедийдир Онынъ севгиси!
26Коклернинъ Алласына шукюр этинъиз,
– акъикъатен эбедийдир Онынъ севгиси!

136

Эсир алынгъан исраиллилернинъ агълавы

136^1+Вавилон озенлери боюнда отурып,
биз Сионны акъылымызгъа кетирип, агълай эдик.

2Вавилоннынъ ортасында тал тереклерине
арфаларымызны асып къойгъан эдик.

3Бизни эсир этип алгъанлар,
бизни о ерде масхара этип,
бизден йыр айтып бергенимизни истей эдилер:

«Сион йырларындан айтып беринъиз!» – деп,
джанымызны къыйнай эдилер.

4Амма ят ерде олып,

РАББИнинъ йырыны насыл айтайыкъ?

5+Эгер сени унутсам, эй, Ерусалим,
онъ къолум мени унутсын!

6+Эй, Ерусалим, эгер сени хатырламасам,
энъ буюк къуванчымдан юкъары тутмасам,
тилим танълайыма япышып къалсын!

7+Эдом огъулларыны хатырла, я РАББИ!

О куню Ерусалимде олар:

«Оны темелине къадар йыкъынъыз,
йыкъып харабеге чевиринъиз!» – дедилер.

8+Эй, харап этиледжек Вавилон къызы!

Бизге япкъан ишлеринъ ичюн
не де бахтлыдыр сени джезалайджакълар!

9+Не де бахтлыдыр къундакъ балаларынъны алып,
къаягъа урып ольдюреджек инсанлар!

137

Шукюр дувасы

Давутнынъ йыры.

1+Бутюн юрегимден Сени алгъышларым,
аллалар огюнде Санъа йырларым!

2+Мукъаддес Сарайынънынъ тарафына бель букерим.

Сенинъ буюк севгинъ ве акъикъатынъ ичюн

Сенинъ Адынъны алгъышларым,
чюнки Сен Озь Сёзюнъни бутюн Намынъдан улу яптынъ.

3Мен Сени чагъыргъан куню Сен манъа джевапландынъ,
меним джаныма кучь-къувет бердинъ.

4Я РАББИ, агъзынъдан чыкъкъан сёзлеринъни эшиткенде,
ер юзюнинъ падишалары эписи Сени алгъышлар
5ве РАББИнинъ ёллары акъкъында йырлар.
РАББИнинъ шурети улудыр!
6РАББИ юксекте олып, ювашларгъа бакъар,
къопайларны исе узакътан таныр.
7+Белялар ичинде юрсем де,
Сен меним рухумны котерирсинъ,
душманларымнынъ гъазабына къаршы къол котерирсинъ,
онъ къолунънен мени къуртарырсынъ.

8+РАББИ мен ичюн очь алыр.

Сенинъ буюк севгинъ эбедийдир, я РАББИ!

Озь яраткъанларынъны къалдырма!

138

Алла эр шейни коре

Баш чалгъыджы ичюн. Давутнынъ зебуры.

1+Я РАББИ, Сен мени сынадынъ,
эм де билип алдынъ.

2+Отурып-тургъанымны Сен билесинъ,
тюшюнджелеримни узакътан анълайсынъ.

3+Юргенимде де, раатлангъанымда да Сен мени бакъасынъ,
бутюн ёлларымны Сен эвельден билесинъ.

4Даа бир сёзни агъзыма алмаздан эвель,

Сен бутюн айтаджагъымны билесинъ, я РАББИ!

5Огюмден ве артымдан мени сарып аласынъ,

Озь къолунъны устюме къоясынъ.

6+Сени бильмек меним ичюн пек аджайип,
юксектир о, акълым етмез онъа.

7+Сенинъ Рухунъдан къайда кетмек мумкюним?

Сенинъ огюнъден къайда къачып олурым?

8+Эгер кокке чыкъсам – Сен о ердесинъ,
олюлер дюньясына тюшсем – анда да Сенсинъ.

9Шефакъ къанатларыны алып учсам,
денъизнинъ узакъ четине кочип ерлешсем,

10о ерде де Сенинъ къолунъ манъа ёл косьтерир,
онъ къолунъ мени тутар.

11Эгер мен: «Къаранлыкъ мени къапласын,
этрафымдаки ярыкъ геджеге айлансын», – десем де,

12+къаранлыкъ биле Сен ичюн къара дегиль,
гедже де куньдюз киби айдын,
къаранлыкъ ве ярыкъ Сен ичюн бирдир.
13+Бутюн ичимни Сен яраттынъ,
анамнынъ къурсагъында мени ясадынъ.
14Санъа шукюр этем,
чюнки мен аджайип олып яратылгъаным.
Сенинъ ишлеринъ аджайиптир,
буны джаным толусынен анълай.
15+Гизли оларакъ яратылгъанымда,
ернинъ къурсагъында япылгъанымда,
кемиклерим Сенден гизли дегиль эди.
16+Анамнынъ къурсагъында олгъанымда,
козьлеринъ коре эди мени.
Даа бир кунь биле яшамагъанымда,
Сен куньлеримни тайинлеп,
эписини китабынъа язгъан эдинъ.
17+Сенинъ тюшюнджелеринъ манъа пек азиздир,
олар не къадар чокътыр, эй, Алла!

18Оларны сайсам, къумдан да чокъ олып чыкъар эди.

Мен уянгъанымда, але даа Сеннен бераберим.

19+Эй, Алла, Сен ярамай инсанларны ольдюргейдинъ!

Узакълашынъыз менден, къанназ инсанлар!

20Арам ниетнен Сени тильге алалар,
бошуна душманларынъ фитне этелер.

21+Я РАББИ, Сенден нефретленгенлерден
мен нефретленмейимми?

Санъа къаршы чыкъкъанлардан игренмейимми?

22Бар нефретнен олардан игренем,
озюме душман, деп саям оларны.

23+Эй, Аллам, мени сынап, юрегимни билип ал!

мени сынап, тюшюнджелеримни огренип ал!

24Бакъ, мен хавфлы ёлда дегилимми?

Эбедийликке баргъан ёлгъа мени догърулт!

139

Ярамайлардан къуртулыш риджасы

139^1Баш чалгъыджы ичюн. Давутнынъ йыры.

2+Я РАББИ, мени яман адамлардан къуртар,
залым инсанлардан мени сакъла!
3Олар юрегинде яманлыкъны тюшюнип,
эр кунь арамызны бозалар,
4+йылан киби, тиллерини къайрайлар,
дудакъларынынъ ичинде къара йыланнынъ зеэри бар.

Сэла

5+Я РАББИ, ярамай адамнынъ къолундан мени сакъла,
залым адамдан мени къуртар!

Олар мени ёлдан урмагъа истей.

6+Къопайлар мен ичюн тузакъ ве аркъанлар гизледилер,
бараджакъ ёлумнынъ четине авларны къойдылар,
мен ичюн къапкъан къурдылар.

Сэла

7«Меним Аллам Сенсинъ!» – дедим РАББИге.

Ялварувларыма къулакъ ас, я РАББИ!

8РАББИ-ТААЛЯ, Сенсинъ меним къуветим ве къуртулышым,
дженк кунюнде башымны къорчаладынъ.
9Ярамайларнынъ истегенини берме, я РАББИ!
яман ниетлери ерине кельмесин,
ёкъса олар къопаяджакълар.
Сэла
10Мени сарып алгъанларнынъ тиль яманлыкълары
озь башларына кельсин.
11+Башларына янаяткъан къорлар ягъсын,
олар атешке, учурымларгъа тюшсюн,
о ерлерден къайтып чыкъмасын.
12Аджджы тилли адам ер юзюнде къалмаз,
залым севген инсанны онынъ яманлыгъы олюмге таба къувар.

13+Мен билем, РАББИ хорлангъан адамны къорчалар,
фукъарени адалетли укюм этер.

14Акъикъатен, инсафлылар Сенинъ Адынъа шукюр этер,
догъру олгъанлар Сенинъ огюнъде яшар.

140

Къанунны бозгъан адамлардан сакълагъан дува

Давутнынъ зебуры.

1Я РАББИ, Сени чагъырам, ашыкъ манъа!

Сени чагъыргъанда, къулакъ ас ялварувларыма!

2+Дувам Сенинъ алдынъа
якъылгъан отларнынъ хош къокъусы киби етип барсын,
къол котергенлерим акъшам бахшышы киби олсун!
3+Я РАББИ, агъзыма бекчи къой,
дудакъларымнынъ къапусыны къору!
4Юрегиме яман ишлерге ынтылмагъа ёл берме,
яманлыкъ япкъан адамларгъа къошулып,
къанунсызлыкъ эйлемесини багъышламайым,
оларнынъ татлы ашларыны ашамайым!
5+Инсафлы адам мени урса – севги косьтерир,
мени къабаатласа – башыма ягъ силер,
бундан мен баш тартмам.

Дуваларым але даа къанунсызлыкъ япкъанларгъа къаршы.

6+Башлыкълары Къаягъа урулып дагъылдылар.

Меним сёзлериме къулакъ асарлар,
оларнынъ татлы олгъаныны анъларлар.

7+Санки ерде ачылгъан тюпсюз аралыкъкъа
кемиклеримиз олюлер дюньясы агъзына тёкюлелер.

8+Лякин козьлерим Санъа тикильген,
РАББИ-ТААЛЯ, Санъа умют багъладым,
джанымны олюмге йиберме.
9+Манъа къоюлгъан тузакълардан,
беля кетириджилернинъ къапкъанларындан сакъла мени.

10+Ярамайлар озь авларына тюшер,
мен исе къуртулып кетерим.

141

Ярдым дувасы

Давутнынъ маскили. Онынъ къобада сакълангъан вакътында окъугъан дувасы.

1РАББИден имдат истейим,
озь сесимнен РАББИден мерамет сорайым.

2+Онынъ огюне къасеветлеримни тёктим,
къайгъыларымны Онъа ачып бердим.

3+Меним тенимде гонъюль такъаттан кесильгенде,
мен баргъан ёлумны Сен биле эдинъ.

Мен келеяткъан ёлумда исе
олар гизли тузакъ къойдылар.

4Онъ тарафыма бакъсам,
мени таныгъан ич кимсе ёкъ.

Мен ичюн бир сыгъынакъ да къалмады,
джаным акъкъында кимсе къайгъырмай.

5+Я РАББИ, Сени къычырып чагъырдым:

«Сенсинъ меним сыгъынагъым,
тирилер дюньясындаки къысметим!»

6+Агълавымны эшит, мен рухтан тюштим.

Мени къувгъанларнынъ къолундан къуртар,
олар менден кучьлюдир!

7+Адынъны шуретлемек ичюн,
зиндандан джанымны чыкъар!

Манъа эйилик япкъанынъ ичюн,
ишанчлылар этрафымда топланаджакълар.

142

Мерамет дувасы

Давутнынъ зебуры.

1Я РАББИ, дувамны эшит,
ялварувыма къулакъ ас,
акъикъатынъ ве адалетинъ иле манъа джевап бер!

2+Къулунънен давагъа кирме,
чюнки яшагъанлардан ич бириси
Сенинъ алдынъда акъланмаз.
3+Душман джанымны къувалай,
аятымны аякъ астына къойды,
чокътан ольгенлерни киби,
мени къаранлыкъта яшамагъа меджбур этти.
4Меним тенимде гонъюль такъаттан кесильди,
ичимдеки юрегим къатып къалды.
5+Къадимий куньлерни хатырлайым,
бутюн ишлеринъ акъкъында тюшюнем,
къолларынънынъ ишлери акъкъында ойлайым.
6+Къолларымны Сенинъ тарафынъа узатам,
джаным, къуругъан ер киби, Санъа ынтыла.
Сэла
7+Я РАББИ, мени тездже эшит,
рухум такъаттан кесильди.
Юзюнъни менден сакълама,
ёкъса мен мезаргъа киргенлер киби олурым.
8+Саба эрте буюк севгинъ акъкъында эшитейим,
чюнки Санъа ишандым.
Бараджакъ ёлумны манъа косьтер,
чюнки джаным Санъа ынтыла.
9Душманларымдан къуртар мени, я РАББИ,
чюнки мен Сенинъ алдынъа чаптым.
10+Ираденъни беджермеге мени огрет,
чюнки Сенсинъ меним Аллам!
Сенинъ хайырлы Рухунъ
мени догъру топракъкъа алып барсын.
11+Я РАББИ, Озь Адынъ ичюн тирильт мени,
догърулыгъынъда джанымны белядан къуртар!

12+Буюк севгинъ иле душманларымнынъ агъзыны къапат,
джаныма зулум эткенлернинъ эписини ёкъ эт,
чюнки мен Сенинъ къулунъ олам!

143

Не де бахтлыдыр Раббиси Алла олгъан халкъ!

Давутнынъ йыры.

1+РАББИге бинъ шукюрлер олсун!
О – меним Къаям,
къолларымны дженкке,
пармакъларымны урушкъа огретир.
2+О – меним севгим ве къалем,
юксек сакълангъан ерим, къуртарыджым,
къалкъаным, мен Онъа умют багъладым.
О, халкъымны манъа бойсундыра.
3+Я РАББИ, инсаннынъ эмиети недир,
не ичюн онъа итибар этесинъ?
Инсан огълунынъ эмиети недир,
не ичюн онъа дикъкъат этесинъ?
4+Адам бир нефес киби,
онынъ куньлери, бир кольге киби, кечип кете.
5+Я РАББИ, коклерни ярып, ашагъы тюш,
дагъларгъа тийип, олардан тютюн чыкъар!
6+Яшын яшынлатып, душманларны дагъыт,
окъларынъны атып, оларны шашырт!
7+Юкъарыдан къолунъны узатып, мени къуртар,
терен сувлардан, эджнебийлернинъ къолундан
мени сакъла!
8+Оларнынъ агъзындан бош лафлар таша,
онъ къоллары ялангъа ынтылалар.
9+Эй, Алла, Санъа янъы бир йыр айтарым,
он телли арфада Санъа чаларым.
10+Сен падишаларгъа къуртулыш бересинъ,
къулунъ Давутны олюм къылычындан къуртарасынъ.

11Сакъла мени,
эджнебийлернинъ къолундан къуртар мени.
Оларнынъ агъзындан бош лафлар таша,
онъ къоллары ялангъа ынтылалар.
12+Огъулларымыз
яшлыгъында оськен ве къалынлашкъан фиданлар киби,
къызларымыз
сарайда уста япкъан диреклер киби олсунлар!

13Анбарларымыз малымызгъа толу олсун,
эр бир ашларнен толып-ташсын!

Отлакъларымызда къой-эчкилер бинълер
ве он бинълернен чокълашсын!

14+Туварларымыз семиз олсун,
диварларымызны къыргъан бириси олмасын,
ярдым истеген адам олмасын,
мейданларымызда агълагъан адам къалмасын!

15+Не де бахтлыдыр бунъа саип олгъан халкъ!

Не де бахтлыдыр Алласы РАББИ олгъан халкъ!

144

Макътав гимни

Давутнынъ макътав йыры.

Алеф

1Эй, Аллам, эй, Падишам! Сени юксельтирим,

Адынъны эбедий алгъышларым!

Беит

2Сени эр кунь алгъышларым,

Адынъны эбедий макътарым!

Гимел

3+РАББИ улудыр,
О, чокъ макътавгъа ляйыкътыр,
Онынъ улулыгъына акъыл етмез!

Далет

4Бир несиль башкъа несильге Сенинъ ишлеринъни макътар,

Сенинъ къудретинъ акъкъында айтарлар.

Хе

5Сенинъ буюклигинъ, шан-шуретинъ,
аджайип ишлеринъ акъкъында тюшюнирим!

Вав

6+Къоркъунчлы ишлеринънинъ къудрети акъкъында айтарлар.

Сенинъ улулыгъынъны айтып берерим!

Зайин

7Буюк эйилигинъни хатырлап бильдирирлер,

Сенинъ адалетинъе йырлар айтарлар!

Хет

8+РАББИ мераметли ве шефкъатлы!

О, пек сабырлы! Севгиси буюк!

Тет

9РАББИ эр бир инсангъа хайырлыдыр!

Онынъ шефкъаты бутюн ишлериндедир!

Ёд

10Я РАББИ! Бутюн яраткъанларынъ Санъа шукюр этер!

Азизлеринъ Сени алгъышлар!

Каф

11-12Инсан огъулларына Сенинъ къудретинъни
ве шан-шуретли Падишалыгъынъны бильдирмек ичюн,

Ламет

Падишалыгъынънынъ шурети акъкъында айтарлар,
кучь-къудретинъ акъкъында икяе этерлер!

Мим

13+Сенинъ Падишалыгъынъ – эбедий Падишалыкътыр,
несильден несильге Сен – Укюмдарсынъ.

Самек

14+Эр бир йыкъылгъангъа РАББИ – аркъа,
эр бир бели букюльгенни О, котерип тура.

Айин

15+Эписининъ козьлери Санъа беклеп бакъа,
озь вакътында оларнынъ ашыны Сен бересинъ.

Пе

16+Сен къолунъны ачасынъ да,
бутюн джанлыларны истегени къадар тойдурасынъ.

Саде

17РАББИ бутюн арекетлеринде адалетлидир!

Бутюн ишлеринде О, эйидир!

Коф

18+РАББИни чагъыргъангъа,

Оны ишанчнен чагъыргъан эр бир инсангъа якъындыр О.

Реш

19+Ондан къоркъкъанларнынъ истегини О, беджерир,
агълап имдат истегенлерни эшитир ве оларны къуртарыр!

Шин

20РАББИни севген эр кесни О, къорчалай,
ярамайларнынъ эписини исе ёкъ этер.

Тав

21Тилим РАББИге макътавлар айтар,
бутюн яшагъанлар Онынъ мукъаддес Адыны эбедиен алгъышлар!

145

Аллагъа умют этмек – бахыт

145^1+Эльхамдюлилля!

Эй, джаным, РАББИни макъта!

2+Омюрбилля РАББИни макътарым,
сагъ олгъанымда, Аллагъа йырларым!

3+Ишанманъыз мырзаларгъа,
къуртарып оламайджакъ адамларгъа!

4+Адамнынъ руху чыкъып, о, озь топрагъына къайта,
ве о куню бутюн ниетлери ёкъ олып кетелер.

5Якъупнынъ Алласы ярдым эткен адам,

РАББИ олгъан Алласына умют эткен инсан бахтлыдыр!

6О, ер юзюни, кокни ве денъизни,
олардаки эр бир шейни де яратты!

Эбедиен О, ишанчлы!

7+О, эзильгенлерге адалетли укюм эте,
ачларгъа отьмек бере!

РАББИ эсирлерни азат эте!

8+РАББИ сокъурларнынъ козюни ача,
эр бир бели букюльгенни О, котерип турсата!

РАББИ инсафлыларны севе!

9+РАББИ ят халкълардан олгъанларны къорчалай,
оксюзлерге ве тул апайларгъа ярдым эте,
ярамайларнынъ ёлуны исе боза.

10+Эй, Сион! Сенинъ Алланъ олгъан РАББИ
эбедиен несильден несильге Падиша олур!

Эльхамдюлилля!

146

Алланынъ улулыгъы акъкъында йыр

146^1+Эльхамдюлилля!

Не де гузель макътавлар йырламакъ Алламызгъа!

Шырын макътавлар Онъа яраша!

2+РАББИ Ерусалимни янъыдан къура,

О, Исраильнинъ сюргюнлерини джыя.

3+Умютсизликке тюшкенлернинъ гонълюни О, ала,
оларнынъ юрек яраларыны багълай.

4+О, йылдызларнынъ сайысыны тайинлей,
эр бирине адыны бере.

5+Раббимиз улу ве пек кучьлюдир,

Онынъ акъылы ольчюсиз.

6РАББИ алчакъгонъюллилерни юкъарыгъа котере,
ярамайларны исе ерге тюшюрип ташлай.

7+РАББИге тешеккюр йырланъыз,

Алламызгъа сантыр чалынъыз!

8+О, булутларнен кокни къаплай,
ер ичюн О, ягъмур азырлай,
байырларда от осьтюре,

9+айванларгъа аш бере,

Оны чагъыргъан къаргъа баласыны ашата.

10+Атнынъ кучю Оны хошнут этмез,
адамнынъ чабиклиги де тесир къалдырмаз.

11+Лякин РАББИнинъ разылыгъы Ондан къоркъкъан
ве Онынъ эйилигини беклеген адамларнен олур.

147

Исраильни Алланы макътамагъа чагъырув

147^1Эй, Ерусалим, РАББИни макъта!
Алланъны макъта, эй, Сион!
2+О, къапуларынънынъ мандалларыны пеките,
ичинъдеки огъулларынъа эйилик тиле,
3+сынъырларынъ ичинде аманлыкъ бере,
энъ яхшы богъдайнен сени тойдура.
4О, ер юзюне Сёзюни ёллай,
Онынъ Келимеси тез етип бара.
5+О, юнь киби къар ягъдыра,
куль киби къырав сача.
6О, парчачыкълар киби Озь бурчагъыны ташлай;
Онынъ аязына ким даяныр?
7О, сёзюни ёллар – эписи ирир,
Озь елини ёллар – сувлар акъар.
8О, Озь Сёзюни Якъупкъа бильдирди,

Озь низамнаме ве къарарларыны Исраильге берди.

9+Башкъа ич бир халкъ ичюн япмады буны,
олар Онынъ къарарларыны бильмейлер.

Эльхамдюлилля!

148

Бутюн дюнья Алланы макътасын!

148^1+Эльхамдюлилля!

Коктен РАББИни макътанъыз,
тёпелерде Оны макътанъыз!

2+Эй, Онынъ бутюн мелеклери,

Оны макътанъыз!

Эй, Онынъ бутюн ордулары,

Оны макътанъыз!

3Эй, кунеш ве ай,

Оны макътанъыз!

Эй, бутюн нурлу йылдызлар,

Оны макътанъыз!

4+Эй, коклернинъ коклери,
эй, кок устюндеки сувлар,

Оны макътанъыз!

5+Олар РАББИнинъ Адыны макътасынлар.

О, эмир этти, ве олар яратылды.

6+О, оларны эбедий ерлештирди,
оларгъа бозулмайджакъ бир низамнаме берди.

7+Эй, денъиз аждерхалары ве тюбю олмагъан чукъурлар,
ерден РАББИни макътанъыз!

8+Эй, атеш ве бурчакъ, къар ве туман,

Онынъ эмирини ерине кетирген боран!

9Эй, дагълар ве бутюн байырлар,
мейва тереклери ве кедрлернинъ эписи!

10Эй, джанаварлар ве бутюн тувар,
сюйрекленгенлер ве къанатлы къушлар!

11Эй, дюнья падишалары ве эписи халкълар,
ёлбашчылар ве ернинъ эписи башлары!

12Эй, йигитлер ве къызлар,
къартлар ве яшлар!

13+Эписи РАББИнинъ Адыны макътасынлар!

Ялынъыз Онынъ Ады Юджедир!

Онынъ буюклиги ер ве кок устюнде кенишлей!

14РАББИ Озь халкъы ичюн бойнуз[*] котерди;

Озь азизлерининъ эписине,

Исраиль огъулларына,

Озюне якъын олгъан халкъына макътав йырыны берди!

Эльхамдюлилля!

149

Макътав гимни

149^1+Эльхамдюлилля!

РАББИге янъы бир йыр айтынъыз!

Азизлернинъ топлашувында

Онъа макътавлар олсун!

2Исраиль озюнинъ Яратыджысындан севинсин,

Сион огъуллары озь Падишасындан къувансын!

3Оюнгъа тюшип Онынъ Адыны макътасынлар,
даре ве сантыр чалып, Онъа йырласынлар!

4РАББИ Озь халкъынен разы,
алчакъгонъюллилерни къуртарып шерефлер!

5+Азизлер шурет ичинде тантана этсинлер,
озь ятакъларында къычырып къувансынлар!

6Агъызларында Аллагъа шуретлер олсун,
къолларында исе – эки агъызлы къылыч!

7Олар миллетлерден интикъам алыр,
халкъларгъа джезасыны берер,

8падишаларны зынджырларнен,
асылзаделерни демир бугъавларнен багълар,

9+оларны, язылгъаны киби, укюм этерлер!

Бу шереф Онынъ бутюн азизлерине берилир!

Эльхамдюлилля!

150

Раббини макътанъыз!

150^1+Эльхамдюлилля!

Мукъаддес мескенинде олгъан Алланы макътанъыз!

Къуббесинде къудретинде олгъан Оны макътанъыз!

2Батыр ишлери ичюн Оны макътанъыз!

Сынъырсыз улулыгъы ичюн Оны макътанъыз!

3+Бору чалып, Оны макътанъыз!

Арфа ве сантырда Оны макътанъыз!

4+Даре чалып ве ойнап, Оны макътанъыз!

Най ве телли алетлерде Оны макътанъыз!

5+Давушлы зиллернен Оны макътанъыз!

Янъгъыравукъ зиллернен Оны макътанъыз!

6Эр бир джан РАББИни макътасын!

Эльхамдюлилля!

* 2.12 Я да «Онынъ аякълары астында ерни опюнъиз».

* 7.5 Даа бойле терджиме этмеге мумкюн: «мен исе, манъа себепсиз душман олгъанны биле къуртаргъаным».

* 9.15 Сион къызы – Сион дагъында ерлешкен Давут Шеэри, сонъ Ерусалим шеэрининъ ады.

* 21.17 Даа бойле терджиме этмеге мумкюн: «Олар, арслан киби, къолларымны ве аякъларымны йырталар».

* 73.14 Ливьятан – денъизде яшагъан пек буюк махлюкъ.

* 79.12 Денъизге; дерьягъа – Акъ денъиз ве Фират дерьясы акъкъында айтыладыр.

* 83.7 Агълав вадийи – къ. еуд. «Бака вадийи» демектир. Ерусалимге кеткен ёлджуларнынъ огюне расткельген къуру вадийдир.

* 94.8 Мерива; Масса – къ. еуд. «масса» ве «мерива» деген сёзлери «сынамакъ» ве «къавгъа этмек» демектир. Чыкъ 17.1-7 бакъ.

* 103.26 Ливьятан – денъизде яшагъан пек буюк махлюкъ.

* 109.4 Мелкиседек – Теврат: Баш 14.18-20 бакъ. Мелкиседек Салимнинъ падишасы ве Юдже Алланынъ руханийи олгъаны акъкъында айтыла. Ибраим онъа озь арбий гъаниметининъ он пайындан бир пайыны берген. Еудийлерге мектюпнинъ 7 болюгинде бу пейгъамберлик сёзлери Иса Месихке аит олгъаны анълатыла.

[1273] 118-инджи зебур (9, 24, 33, 36, 110, 111, 144 зебурлар киби) акрошиир шеклинде язылгъан. О, 22 строфадан ибарет, эр биринде 8 сатыр бар. Бу 22 строфанынъ 8 сатырындан эписи, еудий элифбесининъ бир арфинен башлана. Эр бир строфа исе алефтен (еудий элифбенинъ биринджи арфи) башланып, еудий элифбесининъ сонъки тав арфине къадар девам эте.

* 131.6 Бельки мында Яар (Кирьят-Ярим) шеэринде олгъан Васиет Сандыгъы акъкъында айтыладыр. Фелестинлилер оны мында къайтардылар.

* 131.17 Къ. еуд. сёзю-сёзюне «Мен анда Давуткъа бойнуз (демек, къудретли эвлят, падиша) осьтюририм; Мен меним Месихиме къандиль азырладым» демектир.

* 148.14 Бойнуз – «къудрет», «дженкте гъалебе», я да «къудретли падиша» манасы олмасы мумкюн.

+ 1.1 Эюп 21.16; Збр 25.4-5; Икм 1.15; 3.34; 4.14; 24.1; 21.24

+ 1.2 Ехо 1.8; Збр 118.47-48, 97
+ 1.3 Йрм 17.8; Ехез 47.12
+ 1.4 Эюп 21.18; Збр 34.5
+ 1.6 Збр 36.18
+ 2.1 Фаал 4.25-26
+ 2.2 Збр 17.51; 19.7; 88.20-21
+ 2.4 Збр 10.4; 36.13; 58.9; Икм 1.26
+ 2.6 Збр 109.2; Сыр 14.1
+ 2.7 Фаал 13.33; Еуд 1.5; 5.5; 2 Пад 7.14

+ 2.9 Еш 30.14; Йрм 19.11; Сыр 2.27; 12.5; 19.15

+ 2.11 Еуд 12.28; Флп 4.4
+ 2.12 Збр 33.8
+ 3.1 2 Пад 15.14-17
+ 3.2 2 Пад 15.12
+ 3.3 Збр 70.11
+ 3.4 Баш 15.1; Збр 26.6
+ 3.5 Збр 2.6; 33.4
+ 3.6 Збр 4.8
+ 3.7 Збр 26.3
+ 3.8 Эюп 16.10; 29.17; Збр 57.7
+ 3.9 Збр 36.39; Еш 43.11; Юнус 2.10
+ 4.1 Хав 3.19
+ 4.2 Эюп 36.16
+ 4.4 Чыкъ 11.7
+ 4.6 Текр 33.19; Збр 50.21
+ 4.7 Сай 6.25; Збр 30.17; 43.4; 66.2
+ 4.9 Збр 3.6
+ 5.3 Збр 83.4
+ 5.4 Збр 87.10; 118.147
+ 5.6 Збр 10.5
+ 5.7 Збр 54.24
+ 5.8 3 Пад 8.29; Збр 10.4
+ 5.10 Збр 11.2; Йрм 5.16; Рим 3.13
+ 5.13 Збр 102.4; 113.21-22
+ 6.1 1 Тар 15.20-21
+ 6.2 Збр 37.2
+ 6.4 Збр 89.13

+ 6.6 Збр 29.10; 87.11; 113.25; Джем 9.10; Еш 38.18

+ 6.8 Збр 30.10
+ 6.9 Эюп 21.16; Збр 118.115; Мт 7.23
+ 6.11 Збр 39.13
+ 7.2 Збр 10.1; 30.16; 63.11
+ 7.3 Эюп 10.16
+ 7.5 1 Пад 24.8; 26.9; Збр 54.21
+ 7.8 Еш 33.10
+ 7.9 Збр 25.1; 34.24; 42.1
+ 7.10 Эюп 23.10; Збр 10.5
+ 7.11 Баш 15.1
+ 7.12 Нах 1.5
+ 7.13 Текр 32.23,
+ 7.14 Збр 20.13; 63.8
+ 7.15 Эюп 15.35; Еш 59.4; Якъ 1.15

+ 7.16 Эст 7.9; Икм 11.5; 26.27; 28.10; Джем 10.8; Дан 6.24

+ 7.18 Збр 9.3
+ 8.1 Збр 80.1; 83.1
+ 8.2 Збр 112.4; 148.13; Еш 12.4
+ 8.3 Мт 21.16
+ 8.5 Эюп 7.17; Збр 143.3; Еуд 2.6-8

+ 8.7 Баш 1.26,; Збр 109.1; 1 Кор 15.27; Эф 1.22

+ 9.2 Збр 25.7; 39.6; 95.3
+ 9.3 Збр 7.18
+ 9.5 Збр 28.10; 139.13
+ 9.6 Текр 9.14; 29.20
+ 9.8 Збр 101.13; 144.13; Агъл 5.19

+ 9.9 1 Пад 2.10; Збр 57.12; 66.5; 95.13; 97.9; 109.6; Еш 2.4; 3.13; Ёэль 3.12

+ 9.10 2 Пад 22.3
+ 9.11 Збр 90.14
+ 9.14 Збр 106.18
+ 9.15 Еш 25.9
+ 9.16 Эюп 18.8; Збр 7.16; Икм 29.5,
+ 9.17 Чыкъ 7.5; 14.4
+ 9.18 Эюп 8.13
+ 9.22 Збр 21.1
+ 9.25 Збр 13.1; 52.1
+ 9.27 Збр 29.7
+ 9.28 Эюп 20.12; Рим 3.14
+ 9.29 Збр 16.11; 36.32; Икм 24.15
+ 9.30 Эюп 38.40; Збр 58.4; Микъа 7.2
+ 9.32 Еш 29.15; Ехез 8.12; 9.9
+ 9.35 Текр 10.18; Хош 14.4
+ 9.36 Збр 36.17
+ 9.37 Чыкъ 15.18; Збр 28.10; 145.10
+ 9.39 Збр 81.3
+ 10.1 Збр 7.2
+ 10.2 Збр 63.4
+ 10.3 Збр 81.5

+ 10.4 Эюп 7.18; 23.10; Збр 2.4; Еш 66.1; Микъа 1.2; Юнус 2.8; Хав 2.20

+ 10.5 Баш 22.1
+ 10.6 Баш 19.24; Эюп 18.15; Збр 74.9
+ 10.7 Збр 32.5; 61.8; 98.4
+ 11.2 Еш 57.1; Микъа 7.2
+ 11.3 Збр 5.10; 40.6; 143.8
+ 11.7 Збр 17.31; 118.140; Икм 30.5

+ 12.2 Эюп 13.24; Збр 88.47; Агъл 5.20; Хав 1.2

+ 12.4 Узеир 9.8; Збр 18.9
+ 12.5 Текр 32.27
+ 12.6 Збр 114.7
+ 13.1 Збр 9.25; Микъа 7.2; Рим 3.10-12

+ 13.2 Баш 11.5; Текр 26.15; Збр 32.14; 101.19

+ 13.3 Эюп 15.16

+ 13.4 Икм 30.14; Йрм 10.25; Ехез 34.3; Микъа 3.3

+ 14.1 Збр 23.3-4; Еш 33.14-16
+ 14.2 Збр 105.3
+ 14.3 Лев 19.16
+ 14.4 Къад 11.35
+ 14.5 Чыкъ 23.5; Лев 25.36; Ехез 18.8
+ 15.2 Збр 72.25

+ 15.4 Чыкъ 23.13; Ехо 23.7; Хош 2.17; Зек 13.2

+ 15.5 Сай 18.20; Йрм 10.16; 51.19; Агъл 3.24

+ 15.8 Збр 108.31; Фаал 2.25-28

+ 15.10 Эюп 33.28; Збр 29.4; 48.16; 85.13; Еш 38.17; Фаал 2.27

+ 15.11 Мт 7.14
+ 16.3 Эюп 23.10; Збр 65.10
+ 16.5 Эюп 23.11
+ 16.7 Збр 30.22

+ 16.8 Текр 32.10; Рут 2.12; Збр 35.8; 56.2; 62.8; 90.4; Зек 2.8

+ 16.10 Збр 118.70
+ 16.12 Эюп 38.40; Збр 9.29
+ 16.15 Эюп 19.26; 33.26
+ 17.2 Текр 6.5; Збр 114.1

+ 17.3 Баш 15.1; Збр 18.15; 30.3-4; 70.3; 90.2; 143.2

+ 17.4 1 Тар 16.25; Збр 47.2; 95.4; 144.3
+ 17.5 Збр 41.7; 92.4; Юнус 2.4
+ 17.6 Збр 114.3
+ 17.7 Юнус 2.8
+ 17.8 Къад 5.5; Збр 76.18; 96.4
+ 17.9 Збр 20.9; Еш 30.33; Ехез 20.48
+ 17.10 Збр 143.5; Еш 64.1; Нах 1.3
+ 17.11 Збр 103.3
+ 17.12 Чыкъ 20.21; Збр 96.2
+ 17.13 Ехо 10.11; Еш 30.30

+ 17.14 1 Пад 2.10; Эюп 37.4-5; Збр 67.34; 76.18-19

+ 17.15 1 Пад 7.10; Хав 3.11; Зек 9.14
+ 17.16 Чыкъ 15.8; Збр 105.9
+ 17.17 Збр 143.7
+ 17.18 Збр 141.6
+ 17.20 Збр 30.8; 117.5
+ 17.21 1 Пад 26.23; Эюп 22.30
+ 17.24 Баш 6.9; Эюп 1.1
+ 17.28 Збр 100.5
+ 17.29 2 Пад 21.17; 4 Пад 8.20; Збр 131.17

+ 17.31 Баш 15.1; Текр 32.4; Збр 11.7; Икм 30.5; Мт 5.48

+ 17.32 4 Пад 5.15; Еш 45.5; Дан 2.47
+ 17.34 Текр 32.13; Еш 58.14; Хав 3.19
+ 17.35 Збр 143.1
+ 17.38 Чыкъ 23.27
+ 17.41 Чыкъ 23.27
+ 17.42 Эюп 27.9; Икм 15.29
+ 17.43 Микъа 7.10; Зек 10.5
+ 17.44 Еш 55.5
+ 17.45 Текр 33.29
+ 17.46 Микъа 7.17
+ 17.48 Збр 46.3
+ 17.50 Рим 15.9
+ 17.51 Збр 143.10; 2 Пад 7.16
+ 18.2 Збр 49.6; 88.6; 96.6
+ 18.5 Рим 10.18
+ 18.6 Джем 1.5; Ёэль 2.16
+ 18.8 Текр 4.7; Збр 22.3; 118.130
+ 18.9 Збр 12.4; Рим 7.12
+ 18.10 Збр 118.142, 151, 160
+ 18.11 Икм 3.14; 8.10; 24.13
+ 18.14 Сай 15.30; Рим 6.12,
+ 18.15 Збр 17.3
+ 19.2 Збр 68.30; Икм 18.11
+ 19.3 Збр 127.5; 133.3
+ 19.5 Збр 20.3

+ 19.8 1 Пад 17.45; Збр 32.17; Икм 21.31; Еш 31.1; 36.9

+ 20.2 Збр 27.7
+ 20.3 Збр 19.5
+ 20.5 4 Пад 20.6; Збр 60.6; 90.16
+ 20.8 Збр 15.8

+ 20.10 Эюп 15.34; 20.26; Збр 17.9; 96.3; Мал 4.1; Еуд 10.27

+ 20.11 Эюп 18.19
+ 20.13 Збр 17.15
+ 21.2 Збр 9.22; Агъл 3.8; Мт 27.46; Мк 15.34
+ 21.3 Збр 87.2
+ 21.6 Къад 3.9
+ 21.7 Эюп 25.6; Еш 41.14; 49.7; 53.3

+ 21.8 Збр 90.14; Мт 27.39-43; Мк 15.29-32; Лк 23.35-37

+ 21.10 Збр 71.6
+ 21.12 Збр 106.12
+ 21.13 Збр 117.10-12; Йрм 50.27; Ам 4.1
+ 21.15 Збр 118.28
+ 21.17 Збр 58.7
+ 21.18 Лк 23.35
+ 21.19 Юх 19.24
+ 21.21 Збр 34.17; Флп 3.2
+ 21.22 2 Тим 4.17
+ 21.23 Еуд 2.12
+ 21.24 Збр 134.20
+ 21.26 Лев 7.16; Збр 34.18
+ 21.28 Збр 95.7; Цеф 2.11

+ 21.29 Дан 7.14, 27; Ов 1.21; Зек 14.9; Лк 1.33; 1 Кор 15.24; Сыр 11.15

+ 21.31 Збр 101.19

+ 21.32 Збр 77.6; 101.19

+ 22.1 Збр 79.2; Джем 12.11; Еш 40.11; Ехез 34.11; Юх 10.11; Флп 4.19

+ 22.2 Ехез 34.14; Юх 10.9

+ 22.3 Збр 18.8; Икм 4.11; 8.20

+ 22.4 Збр 137.7; Икм 10.9; Еш 43.2; Микъа 7.14

+ 22.5 Збр 91.11; Икм 27.9; Джем 9.8; Лк 7.46
+ 23.1 Чыкъ 9.29; Эюп 41.3; Збр 49.12; 88.11
+ 23.2 1 Пад 2.8; Збр 101.26; 103.5; Икм 8.29
+ 23.3 Збр 14.1-5; Еш 33.14-16
+ 23.4 Збр 50.12; Мт 5.8
+ 23.7 Збр 117.19-20; Еш 26.2
+ 23.8 Чыкъ 15.3
+ 23.10 Мал 1.14
+ 24.1 Збр 85.4; 142.8
+ 24.3 Еш 49.23
+ 24.4 Збр 26.11; 85.11
+ 24.5 Збр 25.3
+ 24.6 Збр 102.17
+ 24.7 Эюп 13.26; Збр 50.3; 118.9; Йрм 3.25
+ 24.11 Збр 78.9; Йрм 14.7; Дан 9.19
+ 24.13 Збр 36.22; Икм 2.21; Еш 60.21
+ 24.15 2 Тар 20.12; Збр 122.1-2; 140.8
+ 24.22 Збр 43.27; 129.8
+ 25.1 Збр 7.9

+ 25.2 1 Тар 28.9; 29.17; Збр 138.23; Икм 17.3; Йрм 17.10

+ 25.3 Збр 24.5
+ 25.5 Збр 1.1; 138.21
+ 25.6 Текр 21.6; Збр 72.13; Мт 27.24
+ 25.7 Збр 9.2
+ 25.9 Збр 27.3
+ 25.10 Чыкъ 23.8
+ 26.1 Еш 60.20; Микъа 7.8
+ 26.3 Збр 3.7; 22.4
+ 26.4 Збр 22.6; 60.5; 64.5
+ 26.6 Збр 3.4; Эф 5.19
+ 26.8 Збр 104.4
+ 26.10 Еш 49.15
+ 26.11 Збр 24.4
+ 26.12 Чыкъ 20.16; Збр 40.3; Икм 6.19
+ 26.13 Еш 53.8; Ехез 26.20; 32.23
+ 26.14 Ехо 1.6; Збр 30.25; Еш 8.17
+ 27.1 Збр 82.2; 87.5; 108.1; 142.7; Икм 1.12
+ 27.2 Збр 133.2
+ 27.3 Збр 25.9; Икм 26.23; Йрм 9.8
+ 27.5 Еш 5.12
+ 27.7 Баш 15.1; Збр 20.2
+ 27.9 Еш 40.11; 46.3

+ 28.1 Баш 6.2; 1 Тар 16.28; Эюп 1.6; 2.1; Збр 88.7; 95.7

+ 28.3 Эюп 37.4; Ехез 1.24
+ 28.5 Къад 9.15; Збр 103.16; Ехез 31.3
+ 28.6 Текр 3.9; Збр 113.4, 6
+ 28.8 Сай 13.27
+ 28.10 Баш 6.17; Чыкъ 15.18; Збр 9.5, 37
+ 28.11 Збр 67.36
+ 29.2 Збр 34.19

+ 29.4 Эюп 33.28; Збр 15.10; 48.16; 85.13; Еш 38.17

+ 29.6 Збр 125.5; Еш 57.16; Йрм 3.5; Агъл 3.31; Микъа 7.18

+ 29.7 Збр 9.26
+ 29.10 Збр 6.6; Еш 38.18
+ 29.12 Йрм 31.13
+ 30.2 Дан 9.16
+ 30.3 Збр 17.3
+ 30.6 Лк 23.46
+ 30.7 Текр 32.21
+ 30.9 Збр 17.20
+ 30.10 Збр 6.8

+ 30.12 Эюп 19.13; Збр 30.12; 37.11; 68.9; 87.9

+ 30.13 Джем 9.5
+ 30.14 Йрм 6.25; 46.5
+ 30.16 Збр 7.2
+ 30.17 Сай 6.25; Збр 4.7
+ 30.22 Збр 16.7
+ 30.24 Збр 96.10
+ 30.25 Ехо 1.6; Збр 26.14
+ 31.2 Юх 1.47; Рим 4.7-8
+ 31.5 Збр 37.19; 50.5; 1 Юх 1.9
+ 31.7 Збр 118.114
+ 31.9 Икм 26.3; Якъ 3.3
+ 31.11 Збр 67.4
+ 32.2 Збр 70.22

+ 32.3 Збр 39.4; 95.1; 97.1; 143.9; 149.1; Еш 42.10; Сыр 5.9

+ 32.5 Збр 32.5; 61.8; 118.64

+ 32.6 Баш 1.6-7; Збр 148.5; Юх 1.3; Еуд 11.3

+ 32.7 Баш 1.9; Эюп 38.8-11; Збр 103.9; Йрм 5.22

+ 32.9 Баш 1.3
+ 32.10 Еш 19.3
+ 32.11 Икм 19.21; Еш 46.10
+ 32.12 Текр 7.6; Збр 143.15
+ 32.13 Эюп 7.18; 23.10; Збр 10.4
+ 32.14 Текр 26.15; Еш 63.15
+ 32.16 Ам 2.14
+ 32.17 Збр 19.8; Икм 21.31
+ 32.18 Збр 146.11
+ 32.19 3 Пад 17.6; Эюп 5.20
+ 32.20 Баш 15.1; Текр 33.29
+ 33.1 1 Пад 21.12-13
+ 33.3 1 Пад 2.1
+ 33.5 Збр 3.5
+ 33.7 Збр 17.1
+ 33.8 Эюп 33.23; Дан 6.22
+ 33.9 Збр 2.12; 1 Пётр 2.3
+ 33.10 Збр 36.25; Икм 10.3
+ 33.11 Эюп 4.10-11
+ 33.13 1 Пётр 3.10-12
+ 33.14 Икм 13.3
+ 33.15 Збр 36.27; Еш 1.16-17; 3 Юх 1.11
+ 33.16 Эюп 36.7; Икм 15.29
+ 33.17 Эюп 18.17; Икм 10.7
+ 33.19 Збр 50.19
+ 33.20 Эюп 5.19; 2 Тим 3.11
+ 33.21 Юх 19.36
+ 34.1 Еш 49.25

+ 34.4 Збр 39.15; 68.23-26; 108.6-15; Йрм 17.18

+ 34.5 Эюп 21.18; Збр 1.4
+ 34.6 Збр 72.18; Йрм 23.12
+ 34.7 Збр 56.7; 118.85; Йрм 18.20
+ 34.8 Еш 47.11
+ 34.9 Лк 1.47

+ 34.10 Чыкъ 15.11; Эюп 5.15; Збр 70.19; 85.8; 88.7-9; 112.5

+ 34.12 Збр 37.20; 108.5; Икм 17.13; Йрм 18.20

+ 34.13 Сай 29.7
+ 34.16 Эюп 16.9; Збр 36.12
+ 34.17 Збр 21.21; Хав 1.13
+ 34.18 Збр 21.26
+ 34.19 Збр 29.2; 68.5; Юх 15.25
+ 34.21 Агъл 2.16
+ 34.22 Збр 9.22; 37.22
+ 34.23 Збр 43.24; 77.65
+ 34.24 Збр 7.9
+ 34.25 Збр 39.16; 69.4; Агъл 2.16
+ 34.28 Збр 70.8
+ 35.2 Рим 3.18
+ 35.5 Икм 4.16; Микъа 2.1
+ 35.6 Збр 56.11; 70.19; 107.5; Агъл 3.23
+ 35.7 Збр 103.14; 144.16; Рим 11.33
+ 35.8 Збр 16.8; 62.4

+ 35.10 Икм 10.11; 13.14; Йрм 2.13; Юх 1.9; 4.10; 1 Пётр 2.9; Сыр 22.5

+ 35.11 Йрм 22.16; Гал 4.9
+ 35.13 Збр 1.5
+ 36.1 Икм 3.31; 23.17; 24.19
+ 36.2 Эюп 14.2; Збр 89.6
+ 36.4 Эюп 22.26; Еш 58.14
+ 36.5 Икм 3.5; 16.3
+ 36.6 Къад 5.31; Еш 58.8
+ 36.9 Збр 24.13
+ 36.10 Эюп 7.10; 24.24
+ 36.11 Икм 2.21; Мт 5.5
+ 36.12 Эюп 16.9; Збр 34.16
+ 36.13 Збр 2.4
+ 36.15 1 Пад 2.4
+ 36.16 Икм 16.8
+ 36.17 Збр 9.36
+ 36.18 Збр 1.6
+ 36.19 3 Пад 17.6; Эюп 5.20; Збр 32.19
+ 36.20 Збр 67.3; 101.4; Хош 13.3
+ 36.23 Еш 26.7
+ 36.24 Икм 24.16; Микъа 7.8
+ 36.25 Эюп 4.7; Збр 33.10-11; Икм 10.3
+ 36.26 Текр 15.8; Збр 111.5
+ 36.27 Збр 33.15
+ 36.28 Збр 96.10; Еш 14.20
+ 36.30 Икм 10.31; 15.28

+ 36.31 Текр 6.6; Збр 39.9; 118.11; Еш 51.7; Йрм 31.33

+ 36.32 Збр 9.29
+ 36.34 Збр 90.8; 91.12; Икм 29.16
+ 36.38 Збр 72.17
+ 36.39 Збр 3.9; Еш 43.11; Юнус 2.10
+ 36.40 Збр 10.1
+ 37.1 Збр 69.1
+ 37.2 Збр 6.2
+ 37.3 Текр 32.23; Эюп 6.4; Агъл 3.13
+ 37.4 Еш 1.6
+ 37.5 Узеир 9.6
+ 37.12 Эюп 19.13-14; Збр 87.18
+ 37.14 Еш 53.7
+ 37.16 Збр 38.8
+ 37.19 Збр 31.5
+ 37.21 Збр 34.12; Икм 17.13; Йрм 18.20
+ 37.22 Збр 9.22; 34.22
+ 38.1 1 Тар 16.41; 25.1; Збр 61.1; 76.1
+ 38.2 Эюп 2.10
+ 38.4 Эюп 32.20; Йрм 6.11; 20.9
+ 38.5 Збр 89.12

+ 38.6 Эюп 7.16; Збр 61.10; 88.48; 90.5; 93.10-11; 143.4; Джем 1.2

+ 38.7 Эюп 27.16-17; Збр 48.11; Джем 2.18
+ 38.8 Збр 37.16
+ 38.11 Эюп 13.21

+ 38.13 4 Пад 20.5; 1 Тар 29.15; Збр 55.9; 118.19, 54

+ 38.14 Эюп 7.19; 10.21-22
+ 39.3 Збр 68.3; Йрм 38.6
+ 39.4 Збр 32.3; 51.8
+ 39.6 Збр 9.2; 70.16

+ 39.7 1 Пад 15.22; Збр 50.18; Еш 50.4; Еуд 10.5-7

+ 39.9 Збр 36.31; 118.11
+ 39.13 Збр 68.4
+ 39.15 Збр 6.11; 34.4; Йрм 17.18
+ 39.16 Збр 34.25
+ 39.18 Збр 85.1; 108.22
+ 40.2 Збр 36.18; Икм 14.21; 29.7
+ 40.3 Збр 26.12
+ 40.4 Еш 38.1-8
+ 40.7 Збр 11.3
+ 40.10 Юх 13.18
+ 40.14 1 Тар 16.36; Збр 71.18; 88.53; 105.48
+ 41.1 2 Тар 20.19
+ 41.2 Збр 62.1; 83.2

+ 41.4 Збр 78.10; 79.6; 101.10; 113.10; Агъл 2.18; Ёэль 2.17; Микъа 7.10

+ 41.5 Ехез 46.10
+ 41.6 Збр 42.5
+ 41.7 Текр 3.9; Збр 17.5; 87.8; Юнус 2.4
+ 41.9 Збр 62.7; Фаал 16.25
+ 41.10 Збр 17.3; 42.2
+ 42.1 Збр 7.9
+ 42.2 Збр 41.10; 43.10
+ 42.3 Збр 2.6
+ 42.5 Збр 41.6
+ 43.2 Сай 23.23; Текр 32.7; Збр 77.3
+ 43.3 Текр 7.1
+ 43.4 Ехо 24.12; Сай 6.25; Збр 4.7
+ 43.5 Збр 73.12
+ 43.7 1 Пад 17.47; Збр 32.16-17
+ 43.10 Збр 42.2; 88.39
+ 43.11 Лев 26.17; Текр 28.25; Ехо 7.4
+ 43.12 Лев 26.33
+ 43.14 Збр 78.4; Дан 9.16; Микъа 6.16
+ 43.15 Текр 28.37
+ 43.20 Эюп 30.29

+ 43.22 1 Тар 28.9; 2 Тар 6.30; Икм 15.11; Фаал 1.24

+ 43.23 Рим 8.36
+ 43.24 Збр 34.23; 77.65
+ 43.27 Збр 24.20
+ 44.1 Збр 68.1
+ 44.4 Чыкъ 32.27; Йыр 3.8
+ 44.7 Еуд 1.8-9
+ 44.9 Икм 7.17

+ 44.10 Баш 10.29; 3 Пад 9.28; 1 Тар 29.4; Эюп 22.24

+ 44.15 Йыр 1.3
+ 45.1 1 Тар 15.20-21
+ 45.2 Текр 4.7; Збр 7.2; Нах 1.7
+ 45.4 Збр 92.3
+ 45.5 Збр 64.10
+ 45.6 Еш 12.6
+ 45.7 Збр 2.1; Ам 1.2; 9.5
+ 45.9 Збр 65.5

+ 45.10 1 Пад 2.4; Збр 75.4; Еш 2.4; Ехез 39.3; Микъа 4.3

+ 46.2 Збр 94.1
+ 46.3 Текр 7.21; Збр 65.3; 75.12; Мал 1.14
+ 46.4 2 Пад 22.48

+ 46.8 Дан 7.14, 27; Ов 1.21; Зек 14.9; Лк 1.33; 1 Кор 15.24; Сыр 11.15

+ 46.10 Збр 88.19
+ 47.2 1 Тар 16.25; Збр 17.4
+ 47.3 Агъл 2.15
+ 47.5 Баш 14.1; 2 Пад 10.6
+ 47.7 Еш 13.8
+ 47.8 3 Пад 22.48; Ехез 27.26
+ 47.10 Збр 25.3
+ 47.11 Збр 112.3
+ 47.12 Збр 96.8
+ 48.2 Еш 34.1; Микъа 1.2
+ 48.5 Збр 77.2
+ 48.7 Икм 11.28
+ 48.8 Эюп 33.24; 36.18; Мт 16.26; Мк 8.37
+ 48.10 Збр 88.49
+ 48.11 Збр 38.7; Джем 2.14-16, 18; 3.19; 9.2
+ 48.13 Джем 3.18
+ 48.16 Збр 15.10; 29.4
+ 48.18 Эюп 27.19; 1 Тим 6.7
+ 48.20 Эюп 33.30
+ 48.21 Джем 3.19
+ 49.1 Текр 10.17; Збр 112.3
+ 49.2 Текр 33.2; Збр 79.2; 93.1

+ 49.3 Чыкъ 19.16; Лев 10.2; Сай 16.35; 3 Пад 19.11-12

+ 49.4 Текр 4.26; 32.1; Еш 1.2
+ 49.6 Збр 18.2; 57.12; 96.6
+ 49.7 Збр 80.9
+ 49.8 1 Пад 15.22; Збр 39.7
+ 49.10 Еш 40.16

+ 49.12 Чыкъ 9.29; Эюп 41.3; Збр 23.1; Фаал 17.25

+ 49.14 Сай 30.3; Збр 106.22; Джем 5.3; Юнус 2.10; Еуд 13.15

+ 49.15 Збр 80.8
+ 49.19 Збр 51.4
+ 49.21 Джем 8.11; Еш 57.11
+ 49.22 Збр 9.18
+ 50.2 2 Пад 12.1
+ 50.3 Збр 24.7; Еш 43.25
+ 50.4 Лев 16.30; 1 Юх 1.7,
+ 50.5 Збр 31.5; Рим 7.18
+ 50.6 2 Пад 12.13; Рим 3.4
+ 50.7 Эюп 14.4; 15.14; Збр 57.4
+ 50.9 Еш 1.18
+ 50.12 Агъл 5.21; Мт 5.12
+ 50.16 2 Пад 11.17; 12.9
+ 50.18 Збр 39.7
+ 50.19 Збр 33.19
+ 50.20 Збр 68.36; 146.2
+ 50.21 Збр 4.6
+ 51.2 1 Пад 22.9
+ 51.4 Збр 49.19
+ 51.7 Збр 26.13
+ 51.8 Эюп 22.19; Збр 39.3
+ 51.9 Збр 48.7
+ 51.10 Йрм 11.16
+ 52.2 Збр 9.25; Микъа 7.2; Рим 3.10-12

+ 52.3 Баш 11.5; Текр 26.15; Збр 32.14; 101.19

+ 52.4 Эюп 15.16

+ 52.5 Икм 30.14; Йрм 10.25; Ехез 34.3; Микъа 3.3

+ 52.6 Лев 26.17; Икм 28.1
+ 53.1-2 1 Пад 23.19; 26.1
+ 53.5 Збр 85.14
+ 53.7 Збр 142.12
+ 53.9 Збр 58.10; 91.12; 111.8; 117.7
+ 54.2-4 Збр 63.2-3
+ 54.8 Йрм 9.2
+ 54.10 Йрм 6.7; Ехез 7.23
+ 54.15 Збр 41.5
+ 54.16 Сай 16.30-33; Збр 123.3; Икм 1.12
+ 54.20 Текр 33.27; Збр 89.3; 92.2; Хав 1.12
+ 54.21 Збр 7.5
+ 54.22 Икм 5.3
+ 54.23 Збр 36.5; Еш 46.4; Мт 11.28-30
+ 54.24 Збр 5.7; Икм 10.27; Сыр 20.3
+ 55.1 1 Пад 21.13
+ 55.5 Збр 117.6; Еш 51.7, 12; Мт 10.28
+ 55.7 Збр 70.10

+ 55.9 Чыкъ 32.32; Збр 38.13; 68.29; 138.16; Мал 3.16

+ 55.13 Лев 5.4; Сай 30.3; Текр 23.21; Збр 49.14; 115.8

+ 55.14 Эюп 33.30; Збр 114.8

+ 56.1 1 Пад 22.1; 24.3; Збр 57.1; 58.1; 74.1; 141.1

+ 56.2 Рут 2.12; Збр 16.8
+ 56.4 Збр 143.5-7
+ 56.5 Збр 57.7; Икм 12.18; 30.14; Дан 6.16
+ 56.7 Збр 7.16
+ 56.8 Збр 111.7-8
+ 56.9 Къад 5.12; 1 Тар 15.16
+ 56.11 Збр 35.5
+ 57.1 Збр 56.1; 58.1; 74.1
+ 57.4 Збр 50.7
+ 57.5-6 Текр 32.33; Збр 139.4; Йрм 8.17
+ 57.7 Эюп 29.17; Збр 3.8; 56.5
+ 57.9 Эюп 3.16; Джем 6.3
+ 57.11 Эюп 22.19; Збр 67.24
+ 57.12 Збр 9.9
+ 58.1 1 Пад 19.11; Збр 56.1; 57.1; 74.1
+ 58.2 Збр 19.1
+ 58.4 1 Пад 24.12; Збр 9.30
+ 58.7 Збр 21.17
+ 58.9 Збр 2.4; 36.13
+ 58.10 Збр 9.10
+ 58.11 Збр 20.4; 53.9
+ 58.12 Баш 15.1
+ 58.13 Икм 12.13
+ 58.15 Збр 21.17
+ 58.17 Збр 17.3
+ 59.1 Збр 79.1
+ 59.2 2 Пад 8.3,
+ 59.3 Збр 79.3
+ 59.5 Еш 51.17
+ 59.8 Баш 12.6; 33.17-18
+ 59.13 Збр 145.3; Йрм 17.5
+ 60.4 Икм 18.11
+ 60.5 Рут 2.12; Збр 14.1; 16.8
+ 60.7 4 Пад 20.6; Збр 20.5
+ 60.9 Сай 30.3; Джем 5.3; Юнус 2.10
+ 61.1 1 Тар 16.41; 25.1; Збр 38.1; 76.1
+ 61.3 Збр 17.3; 29.7
+ 61.5 Икм 26.23; Йрм 9.8

+ 61.10 Эюп 7.16; 31.6; Збр 38.6; 143.4; Джем 1.2; Еш 40.17; Дан 4.32; 5.27

+ 61.11 Эюп 31.25; Лк 12.15

+ 61.12 Сыр 19.1

+ 61.13 Чыкъ 34.6; Эюп 34.11; Збр 85.5; Икм 24.12

+ 62.1 1 Пад 23.14; 2 Пад 16.14; 17.2,
+ 62.2 Збр 41.2; 142.6; Еш 26.9
+ 62.4 Збр 35.8
+ 62.5 Збр 103.33
+ 62.7 Збр 41.9; 149.5; Фаал 16.25
+ 62.8 Рут 2.12; Збр 16.8
+ 62.10 Сай 16.32-33
+ 62.12 Текр 6.13; Эюп 5.16; Збр 106.42
+ 63.2 Збр 54.3-4
+ 63.3 Йрм 18.18
+ 63.4 Збр 10.2; 56.4; Икм 12.18; 30.14
+ 63.5 Икм 1.11; Йрм 5.26
+ 63.6 Эюп 22.13; Збр 72.11
+ 63.8 Збр 7.13-14; 17.15
+ 63.9 Икм 12.13; 18.7; Джем 10.12
+ 63.11 Збр 7.2; 10.1
+ 64.2 Сай 30.3; Джем 5.3; Юнус 2.10
+ 64.3 Збр 85.9
+ 64.4 Еш 6.7
+ 64.5 Збр 23.4; 26.4
+ 64.6 Збр 21.28

+ 64.8 Збр 88.10; 106.29; Еш 17.12-13; Юнус 1.15; Мт 8.26

+ 64.10 Лев 26.4; Эюп 5.10; Збр 45.5
+ 64.13 Еш 30.23; Ёэль 2.22
+ 65.1 Збр 97.4; 99.1
+ 65.3 Текр 33.29; Збр 46.3
+ 65.4 Збр 85.9
+ 65.5 Збр 45.9
+ 65.6 Чыкъ 14.21-22; Ехо 3.14-17

+ 65.10 Эюп 23.10; Еш 1.25; 48.10; Зек 13.9; Мал 3.3; 1 Пётр 1.7

+ 65.11 Ехез 17.20; Хош 7.12
+ 65.12 Еш 43.2
+ 65.13 Сай 30.3; Джем 5.3; Юнус 2.10
+ 65.16 Мк 5.19
+ 65.18 Икм 15.8; 28.9; Еш 59.2
+ 66.2 Сай 6.25; Збр 4.6
+ 66.3 Тит 2.11
+ 66.5 Збр 9.9
+ 66.7 Лев 26.4; Збр 84.13
+ 67.2 Сай 10.35; Еш 33.10
+ 67.3 Збр 36.20; 96.5; Микъа 1.4; Хош 13.3
+ 67.4 Збр 31.11
+ 67.5 Еш 40.3
+ 67.6 Текр 10.18; Хош 14.4
+ 67.7 1 Пад 2.5; Збр 112.9; Еш 61.1
+ 67.8 Чыкъ 13.21
+ 67.9 Чыкъ 19.18; Къад 5.4
+ 67.13 Збр 109.5
+ 67.15 Къад 9.48
+ 67.17 Чыкъ 19.18; Збр 131.13-14
+ 67.18 4 Пад 6.17; Еш 66.15; Хав 3.8
+ 67.19 Эф 4.8
+ 67.20 Збр 54.23; Еш 46.4; Мт 11.28
+ 67.22 Збр 109.6
+ 67.23 Ам 9.3
+ 67.24 Збр 57.11
+ 67.28 1 Пад 9.21
+ 67.30 Збр 75.12
+ 67.31 Збр 21.13
+ 67.32 Еш 11.11; 45.14
+ 67.33 Збр 101.22-23

+ 67.34 2 Пад 22.14; Эюп 37.4; Збр 17.11, 14; 28.3; 103.3

+ 67.36 Збр 28.11
+ 68.1 Збр 44.1
+ 68.2 Агъл 3.54; Юнус 2.4,
+ 68.3 Эюп 22.11; Збр 17.5; 39.3; 41.7
+ 68.4 Збр 118.82; Еш 38.14
+ 68.5 Збр 34.19; 39.13; Юх 15.25
+ 68.8 Йрм 15.15
+ 68.9 Эюп 19.13-14
+ 68.10 Юх 2.17; Рим 15.3
+ 68.15 Збр 143.7; Йрм 38.6
+ 68.17 Збр 62.4; 108.21
+ 68.22 Мт 27.34; Юх 19.28-29
+ 68.23 Збр 34.4-8; 108.6-15
+ 68.24 Рим 11.9-10
+ 68.26 Фаал 1.20
+ 68.28 Нех 4.5

+ 68.29 Чыкъ 32.32; Збр 55.9; Мал 3.16; Сыр 3.5

+ 68.30 Збр 19.2
+ 68.32 Збр 49.13
+ 68.35 Збр 95.11
+ 68.36 Збр 68.36; 146.2
+ 68.37 Збр 101.29
+ 69.1 Збр 37.1
+ 69.3 Збр 6.11; 34.4; Йрм 17.18
+ 69.4 Збр 34.25
+ 69.6 Збр 85.1; 108.22
+ 70.2 Дан 9.16
+ 70.3 Збр 17.3
+ 70.4 Збр 139.2, 5
+ 70.5 Йрм 14.8; 17.7
+ 70.6 Збр 21.10-11
+ 70.8 Збр 34.28
+ 70.10 Збр 55.7
+ 70.11 Збр 3.3
+ 70.13 Збр 34.4; 39.15; Йрм 17.18
+ 70.15 Збр 39.6

+ 70.19 Чыкъ 15.11; Збр 34.10; 35.6; Агъл 3.23

+ 70.20 Хош 6.2
+ 70.22 Збр 32.2
+ 71.1 Еш 16.5; 32.1
+ 71.2 Еш 9.7; 11.4; 32.1
+ 71.4 Икм 29.14
+ 71.5 Збр 88.37-38
+ 71.6 Текр 32.2
+ 71.7 Збр 91.13

+ 71.8 Чыкъ 23.31; 3 Пад 4.21; Збр 88.26; Микъа 5.4; Зек 9.10

+ 71.9 Еш 49.23; Микъа 7.17

+ 71.10 Баш 10.4; 3 Пад 10.1; Еш 43.3; 45.14; Юнус 1.3

+ 71.11 Еш 49.23
+ 71.12 Икм 31.8
+ 71.14 Збр 115.6
+ 71.15 3 Пад 10.10
+ 71.16 Эюп 5.25
+ 71.17 Баш 12.3; Збр 103.31
+ 71.18 Збр 135.4

+ 71.19 Сай 14.21; Збр 40.14; Еш 6.3; 11.9; Хав 2.14

+ 72.1 Збр 31.2; Юх 1.47
+ 72.3 Эюп 21.7; Збр 36.1; Икм 3.31
+ 72.11 Эюп 22.13
+ 72.13 Текр 21.6; Эюп 34.9; Збр 25.6
+ 72.17 Збр 36.38
+ 72.18 Збр 34.6; Йрм 23.12
+ 72.22 Эюп 18.3; Джем 3.18
+ 72.25 Збр 15.2
+ 72.26 Збр 15.5; Агъл 3.24
+ 72.28 Збр 117.17; Якъ 4.8

+ 73.1 Збр 78.13; 94.7; 99.3; Ехез 34.31; Зек 9.16

+ 73.2 Чыкъ 3.1-2; 19.18
+ 73.4 Агъл 2.7
+ 73.6 3 Пад 6.18; 4 Пад 25.13-17
+ 73.8 Збр 82.5
+ 73.9 1 Пад 3.1; Икм 29.18; Ам 8.11
+ 73.11 Агъл 2.3
+ 73.12 Збр 43.5

+ 73.13 Эюп 3.8; 40.20; 41.1; Збр 103.26; Еш 27.1

+ 73.15 Чыкъ 17.5-6; Сай 20.11; Ехо 3.13
+ 73.16 Збр 103.19; Йрм 33.25
+ 73.17 Баш 8.22
+ 73.19 Йыр 2.14
+ 73.20 Лев 26.44; Збр 105.45
+ 73.23 Збр 64.7
+ 74.1 Збр 56.1; 57.1; 58.1
+ 74.3 Дан 8.19; Хав 2.3
+ 74.4 Эюп 9.7; Еш 24.19-20
+ 74.8 1 Пад 2.7

+ 74.9 Еш 51.17; Йрм 25.15; Ехез 23.32-34; Ов 1.16; Зек 12.2; Сыр 14.10

+ 74.11 Збр 100.8
+ 75.3 Збр 47.3-4
+ 75.4 1 Пад 2.4; Збр 45.10; Ехез 39.3
+ 75.6 Йрм 51.39
+ 75.7 Чыкъ 15.1,
+ 75.8 Ёэль 2.11; Нах 1.6; Сыр 6.17

+ 75.12 Сай 30.3; Збр 46.2-3; 67.29; Джем 5.3; Юнус 2.10; Мал 1.14

+ 76.1 1 Тар 16.41; 25.1; Збр 38.1; 61.1
+ 76.3 Збр 85.7
+ 76.6 Текр 32.7; Збр 142.5
+ 76.12 Збр 104.5-6
+ 76.14 Чыкъ 15.11
+ 76.17 Збр 113.3; Хав 3.10
+ 76.18 Збр 17.14; 143.6
+ 76.19 Збр 96.4
+ 76.20 Хав 3.15

+ 76.21 Чыкъ 12.50-51; Джем 12.12; Еш 63.11; Хош 12.13

+ 77.2 Збр 48.5; Мт 13.35
+ 77.3 Сай 23.23; Текр 32.7; Збр 43.2
+ 77.4 Текр 4.9; 6.7; 11.19; 32.46; Эюп 15.18
+ 77.5 Текр 31.12-13
+ 77.6 Збр 101.19

+ 77.8 Чыкъ 32.9; 4 Пад 17.14; Йрм 5.23; Зек 1.4

+ 77.11 Текр 8.14; Збр 105.13; Хош 13.6
+ 77.12 Сай 13.23; Чыкъ 7–12; Микъа 7.15
+ 77.13 Чыкъ 14.21-22; 15.8
+ 77.14 Чыкъ 13.21-22
+ 77.15 Чыкъ 17.6; Сай 20.11
+ 77.18 Чыкъ 17.7; Сай 11.4-6; 20.13
+ 77.21 Сай 11.1
+ 77.23 Баш 7.11
+ 77.24 Чыкъ 16.4, 14-31
+ 77.27 Чыкъ 16.13; Сай 11.31
+ 77.29 Сай 11.20
+ 77.31 Сай 11.33-34
+ 77.32 Сай 14.11
+ 77.33 Збр 38.6
+ 77.35 Текр 32.4
+ 77.36 Еш 29.13; Хош 7.13-14
+ 77.37 Ехез 20.16
+ 77.38 Чыкъ 34.6; Сай 14.20
+ 77.39 Баш 6.3
+ 77.40 Еш 63.10
+ 77.43 Чыкъ 7.3; Збр 104.27-36
+ 77.44 Чыкъ 7.17-24
+ 77.45 Чыкъ 8.2-14, 21-24
+ 77.46 Чыкъ 10.12-15
+ 77.47 Чыкъ 9.23-25
+ 77.48 Чыкъ 9.19-21
+ 77.49 Чыкъ 12.13,
+ 77.51 Чыкъ 12.29; Збр 134.8
+ 77.52 Збр 76.21
+ 77.53 Чыкъ 14.27-28; 15.10
+ 77.54 Чыкъ 15.17
+ 77.55 Ехо 23.4; Збр 134.12
+ 77.56 Къад 2.11-12
+ 77.57 Хош 7.16
+ 77.58 Текр 31.29; 32.16
+ 77.60 Ехо 18.1; Къад 18.30
+ 77.62 1 Пад 4.10
+ 77.64 1 Пад 4.11; Эюп 27.15
+ 77.65 Збр 34.23; 43.24; Еш 42.13
+ 77.68 Баш 49.8; 1 Тар 5.2; 28.4; Збр 86.2
+ 77.70 1 Пад 16.12-13
+ 77.71 2 Пад 5.2
+ 77.72 3 Пад 9.4
+ 78.1 Агъл 1.10
+ 78.2 Текр 28.26
+ 78.3 Йрм 14.16; Цеф 1.17
+ 78.4 Збр 43.14; Дан 9.16; Микъа 6.16
+ 78.5 Збр 84.6; 88.47
+ 78.6 Йрм 10.25; Сыр 16.1
+ 78.7 Збр 13.4
+ 78.8 Еш 64.9
+ 78.9 Збр 24.11; Йрм 14.7; Лк 18.13

+ 78.10 Текр 32.43; Збр 41.4; 113.10; Ёэль 2.17; Микъа 7.10

+ 78.11 Збр 101.21
+ 78.12 Баш 4.15; Лев 26.21
+ 78.13 Збр 73.1; Ехез 34.31; Зек 9.16
+ 79.1 Збр 59.1

+ 79.2 Текр 33.2; 1 Пад 4.4; 2 Пад 6.2; Збр 49.2; 76.21; 98.1; Джем 12.12

+ 79.3 Сай 2.18-24
+ 79.4 Сай 6.25; Збр 59.3
+ 79.5 Збр 88.47; Зек 1.12
+ 79.6 Збр 41.4; 101.10
+ 79.8 Сай 6.25
+ 79.9 Текр 7.1; Еш 5.1; Йрм 2.21; Мт 21.33
+ 79.12 Збр 71.8
+ 79.13 Збр 88.41; Агъл 2.2
+ 79.15 Еш 63.15
+ 79.17 4 Пад 25.9
+ 79.20 Сай 6.25
+ 80.1 Збр 8.1; 83.1
+ 80.4 Лев 23.24; Сай 10.10
+ 80.6 Чыкъ 11.4; Текр 28.49; Йрм 5.15
+ 80.7 Чыкъ 1.11
+ 80.8 Чыкъ 17.1-7; Сай 20.2-13; Збр 49.15
+ 80.9 Збр 49.7
+ 80.10 Чыкъ 20.2-3
+ 80.13 Ехез 20.25
+ 80.14 Текр 5.29; Еш 48.18
+ 80.17 Текр 32.13-14
+ 81.1 Еш 3.13
+ 81.2 Лев 19.15; Текр 1.17; Икм 18.5
+ 81.3 Збр 9.39; Йрм 22.3
+ 81.4 Эюп 29.12; Икм 24.11
+ 81.5 Збр 10.3
+ 81.6 Юх 10.34
+ 81.7 Збр 48.13; Ехез 31.14
+ 82.2 Збр 27.1
+ 82.4 Нех 4.8
+ 82.5 Збр 73.8; Ехо 7.9
+ 82.7 Баш 25.12-16; 1 Тар 5.10
+ 82.8 Ехо 13.5; 3 Пад 15.18; Ехез 27.9
+ 82.9 4 Пад 15.19
+ 82.10 Къад 4.13-15; 7.19-25
+ 82.11 Ехо 17.11; 1 Пад 28.7; Эюп 20.7
+ 82.12 Къад 7.25; 8.21
+ 82.14 Эюп 13.25; 21.18
+ 82.15 Еш 10.16-17
+ 82.16 3 Пад 19.11; Эюп 9.17; 38.1
+ 82.19 Чыкъ 6.3
+ 83.1 Збр 8.1; 80.1
+ 83.3 Збр 41.2; 62.1
+ 83.4 Збр 5.3
+ 83.5 Збр 22.6; 64.5
+ 83.6 Збр 121.1
+ 83.10 Баш 15.1
+ 83.12 Баш 15.1; Мал 4.2; Лк 1.78
+ 83.13 Икм 16.20
+ 84.3 Збр 31.1
+ 84.4 Чыкъ 32.12
+ 84.6 Збр 78.5
+ 84.13 Лев 26.4; Збр 66.6
+ 84.14 Еш 58.8
+ 85.1 Збр 39.18
+ 85.4 Збр 24.1
+ 85.5 Чыкъ 34.6; Збр 144.8
+ 85.7 Збр 76.3

+ 85.8 Чыкъ 15.11; Збр 34.10; 95.4; 96.9; Йрм 10.6

+ 85.9 Збр 65.4; Сыр 15.4
+ 85.10 Текр 6.4; Еш 37.16
+ 85.11 Збр 24.4
+ 85.13 Эюп 33.28; Збр 15.10; Еш 38.17
+ 85.14 Збр 53.5
+ 85.15 Чыкъ 34.6
+ 85.16 Збр 115.7
+ 85.17 Къад 6.17
+ 86.2 Збр 47.2; 77.68; Еш 28.16
+ 86.3 Збр 45.5-6
+ 86.5 Збр 47.9
+ 86.7 Збр 35.9; Ехез 47.1
+ 87.1 3 Пад 4.31; 1 Тар 2.6
+ 87.2 Збр 21.3; Лк 18.7
+ 87.4 Збр 15.10
+ 87.5 Збр 27.1; 142.7; Икм 1.12
+ 87.6 Еш 26.14
+ 87.7 Эюп 10.21-22; Збр 142.3; Агъл 3.6
+ 87.8 Збр 41.7-8
+ 87.9 Эюп 19.13; 30.10; Збр 30.12
+ 87.11 Збр 6.6; Еш 38.18
+ 87.13 Эюп 10.21-22; Джем 9.5
+ 87.14 Збр 5.4
+ 87.17 Эюп 6.4
+ 87.18 Збр 21.17
+ 87.19 Эюп 19.13-14; Збр 37.12
+ 88.1 3 Пад 4.31; 1 Тар 2.6
+ 88.2 Збр 100.1
+ 88.5 2 Пад 7.16; Збр 131.11-12
+ 88.6 Эюп 5.1; 15.15; Збр 18.1; Зек 14.5
+ 88.7 Баш 6.2; Чыкъ 15.11; Эюп 1.6
+ 88.9 Збр 34.10
+ 88.10 Эюп 38.11; Збр 64.8; Юнус 1.15
+ 88.11 Эюп 9.13; 26.12; Еш 51.9
+ 88.12 1 Тар 29.11; Збр 23.1
+ 88.13 Текр 3.9; Къад 4.6
+ 88.15 Збр 96.2
+ 88.16 Сай 6.25; Збр 4.7
+ 88.19 Збр 46.10
+ 88.21 1 Пад 13.14; 16.13; Фаал 13.22
+ 88.24 Збр 2.9
+ 88.26 Збр 71.8
+ 88.27 Текр 32.15; Збр 94.1
+ 88.28 2 Пад 7.14; 3 Пад 10.22
+ 88.29 Еш 55.3
+ 88.30 Эюп 14.12
+ 88.33 2 Пад 7.14
+ 88.34 Йрм 33.21
+ 88.36 Ам 4.2; Еуд 6.17-18
+ 88.38 Эюп 16.19
+ 88.39 Збр 43.10
+ 88.40 Эюп 19.9; Йрм 13.18; Агъл 5.16
+ 88.41 Агъл 2.2
+ 88.46 2 Пад 24.15
+ 88.47 Збр 12.1, 2; 78.5; Хав 1.2; Зек 1.12
+ 88.48 Эюп 7.7
+ 88.49 Збр 48.10
+ 88.53 Збр 40.14
+ 89.1 Збр 33.1; Узеир 3.2
+ 89.2 Текр 33.27

+ 89.3 Текр 33.27; Збр 92.2; Икм 8.25; Хав 1.12

+ 89.4 Баш 3.19; Эюп 34.15; Збр 102.14; Джем 3.20; 12.7

+ 89.5 Збр 38.6; 2 Пётр 3.8
+ 89.6 Збр 36.2; Еш 40.6-8
+ 89.8 Йрм 16.17
+ 89.10 Баш 6.3; 47.9
+ 89.12 Джем 7.2
+ 89.17 Збр 127.2
+ 90.1 Збр 31.7; 120.5
+ 90.2 Збр 17.3
+ 90.3 Збр 123.7; Икм 6.5
+ 90.4 Збр 16.8; 35.5
+ 90.5 Эюп 5.19-23; Икм 3.23, 25; Йыр 3.8
+ 90.8 Збр 36.34; 91.12; Икм 29.16
+ 90.9 Текр 33.27; Збр 17.3
+ 90.10 Икм 12.21
+ 90.12 Икм 3.23; Мт 4.6; Лк 4.10-11
+ 90.13 Мк 16.18; Лк 10.19
+ 90.14 Збр 9.11; 21.8-9; Икм 8.17
+ 90.15 Эюп 12.4; Йрм 33.3
+ 90.16 Збр 20.5
+ 91.2 Збр 146.1
+ 91.6 Збр 110.2; Сыр 15.3
+ 91.9 Збр 92.4
+ 91.11 Збр 22.5; Икм 27.9; Джем 9.8
+ 91.12 Збр 36.34; 59.10; 90.8; Икм 29.16
+ 91.13 Збр 71.7; Икм 11.28; Еш 65.22
+ 91.14 Збр 134.2
+ 91.16 Баш 18.25; Эюп 34.10; Збр 17.2

+ 92.1 1 Тар 16.31; Збр 95.10; 96.1; 98.1; 103.1

+ 92.2 Текр 33.27; Збр 54.20; 89.3; Хав 1.12
+ 92.3 Хав 3.10
+ 92.4 Збр 91.9

+ 93.1 Текр 32.35, 43; 33.2; Збр 49.2; Еш 35.4

+ 93.2 Еш 33.10
+ 93.3 Сыр 6.10
+ 93.5 Еш 3.15
+ 93.6 Еш 10.2
+ 93.7 Эюп 22.13; Цеф 1.12; Мал 3.14
+ 93.9 Икм 20.12

+ 93.10-11 Эюп 7.16; Збр 38.6; Джем 1.2; 1 Кор 3.20

+ 93.12 Эюп 5.17; Икм 3.11-12
+ 93.14 1 Пад 12.22; Рим 11.2
+ 93.17 Збр 123.1-3
+ 93.21 Чыкъ 23.7; Икм 17.15; Еш 5.23
+ 93.22 Збр 17.3
+ 94.1 Текр 32.15; Збр 88.27
+ 94.3 1 Пад 5.3; 2 Тар 2.5; Збр 85.8; 134.5
+ 94.5 Баш 1.9-10
+ 94.6 2 Тар 6.13; Дан 6.10

+ 94.7 Збр 73.1; Ехез 34.31; Зек 9.16; Еуд 3.7-11

+ 94.11 Сай 14.22-23; Текр 1.35; 12.9; Ехез 20.15

+ 95.1 Збр 32.3; Еш 42.10
+ 95.2 Збр 99.4
+ 95.3 Збр 9.2

+ 95.4 Чыкъ 18.11; 2 Пад 22.4; Збр 17.4; 144.3

+ 95.5 Еш 44.24; Йрм 10.12
+ 95.7 Збр 28.1
+ 95.9 Збр 113.7
+ 95.10 Збр 92.1; 96.1; 98.1
+ 95.11 Збр 97.7; Еш 44.23; 49.13
+ 95.13 Збр 9.9
+ 96.1 Збр 92.1; 95.10; 98.1
+ 96.2 Чыкъ 19.9; 20.21; Збр 17.12; 88.15
+ 96.3 Збр 20.10
+ 96.4 Збр 76.19

+ 96.5 Ехо 3.11; Збр 67.3; Микъа 1.4; 4.13; Зек 4.14; 6.5; Нах 1.5

+ 96.6 Збр 18.2; 49.6
+ 96.7 Еш 42.17; Йрм 10.14; Еуд 1.6
+ 96.8 Збр 47.12
+ 96.9 1 Пад 5.3; 2 Тар 2.5; Збр 85.8

+ 96.10 Збр 30.24; 36.28; Икм 8.13; Ам 5.15; Рим 12.9

+ 96.11 Збр 26.1; 111.4; Икм 4.18; Микъа 7.8
+ 96.12 Збр 31.11
+ 97.1 Збр 32.3; Еш 42.10; 59.16
+ 97.3 Еш 52.10
+ 97.4 Збр 65.1; 99.1
+ 97.6 Сай 10.10
+ 97.7 Збр 95.11
+ 97.8 Еш 55.12

+ 97.9 Збр 95.13; 109.6; Еш 2.4; 3.13; Ёэль 3.12

+ 98.1 Збр 79.2; 92.1; 95.10; 96.1
+ 98.2 Збр 112.4
+ 98.4 Збр 10.7
+ 98.6 Чыкъ 32.11-14; Сай 16.48; 1 Пад 7.9-10
+ 98.7 Чыкъ 33.9
+ 98.8 Сай 14.20; 20.12
+ 98.9 Збр 2.6
+ 99.1 Збр 65.1; 97.4

+ 99.3 3 Пад 18.39; Збр 73.1; Ехез 34.31; Зек 9.16

+ 99.4 Збр 95.2
+ 99.5 Збр 105.1
+ 100.1 Збр 88.2
+ 100.2 3 Пад 9.4; Збр 118.1
+ 100.5 Чыкъ 20.16; Икм 6.17; 19.5; 30.13
+ 100.8 Збр 74.11
+ 101.1 Збр 141.2
+ 101.4 Збр 36.20; Эюп 30.30; Агъл 1.13
+ 101.5 Збр 36.2; 106.18; Эюп 33.20
+ 101.7 Цеф 2.14
+ 101.9 Еш 65.15; Йрм 29.22
+ 101.10 Збр 41.4; 79.6

+ 101.12 1 Тар 29.15; Эюп 8.9; 14.2; Збр 108.23; 143.4

+ 101.13 Збр 9.8; 134.13; Агъл 5.19

+ 101.14 Сай 10.35; Еш 33.10; Йрм 29.20; Дан 9.2

+ 101.15 Нех 4.2
+ 101.16 3 Пад 8.41
+ 101.17 Еш 60.1
+ 101.19 Збр 21.31; 77.6
+ 101.20 Баш 11.5; Текр 26.15; Збр 13.2
+ 101.21 Збр 78.11
+ 101.22 Збр 67.33
+ 101.25 Хав 1.12
+ 101.26 1 Пад 2.8
+ 101.27 Еш 51.6; Сыр 20.11

+ 101.28 Эюп 36.26; Мал 3.6; Еуд 1.10-12; 13.8

+ 101.29 Збр 68.37; 111.2
+ 102.1 Збр 103.1; 145.1
+ 102.3 Чыкъ 15.26; 34.7
+ 102.4 Збр 5.13
+ 102.5 Еш 40.31
+ 102.8 Чыкъ 34.6

+ 102.9 Еш 57.16; Йрм 3.5; Агъл 3.31; Микъа 7.18

+ 102.10 Узеир 9.13; Ехез 20.44
+ 102.11 Збр 35.6; Еш 55.9
+ 102.12 Еш 43.25
+ 102.13 Мал 3.17
+ 102.14 Баш 2.7
+ 102.15 Эюп 14.11; Збр 89.6
+ 102.16 Эюп 7.10; 24.24; Збр 36.10
+ 102.17 Збр 24.6
+ 102.18 Чыкъ 20.6; Текр 7.9
+ 102.19 Збр 10.4; 92.2
+ 102.20 Збр 148.2
+ 103.1 2 Пад 7.22; Збр 92.1; 102.1
+ 103.2 Эюп 9.8; Йрм 10.12; 51.15
+ 103.3 Ам 9.6; Збр 17.11
+ 103.4 Зек 6.5; Ехез 1.13; Еуд 1.7

+ 103.5 1 Пад 2.8; Збр 23.2; Икм 8.29; Збр 118.90; Джем 1.4

+ 103.7 Эюп 26.11; Збр 17.16; Еш 50.2

+ 103.9 Баш 1.9; Эюп 38.8-11; Збр 32.7; Йрм 5.22

+ 103.14 Текр 11.14-15; Збр 146.8-9

+ 103.15 Къад 9.13; Икм 31.6; Джем 10.19; Фаал 14.17

+ 103.18 Эюп 39.1
+ 103.19 Баш 1.14; Збр 73.16; Йрм 33.25
+ 103.20 Еш 45.7
+ 103.21 Эюп 38.39; Ёэль 1.20
+ 103.22 Эюп 37.8
+ 103.24 Икм 3.19
+ 103.27 Збр 135.25
+ 103.28 Збр 144.16

+ 103.29 Баш 3.19; Эюп 34.15; Збр 89.4; 145.4; Джем 3.20; 12.7

+ 103.30 Эюп 33.4
+ 103.31 Збр 71.17
+ 103.32 Збр 143.5
+ 103.33 Збр 62.5; 145.2
+ 104.1 Еш 12.4
+ 104.2 Йрм 21.2
+ 104.4 Збр 23.6; 26.8
+ 104.5 Збр 76.12-13
+ 104.7 Еш 26.9
+ 104.8 Лев 26.42; Текр 7.9
+ 104.9 Баш 17.2; 26.3
+ 104.11 Баш 35.11-12
+ 104.12 Текр 7.7; 26.5
+ 104.14 Баш 12.17; 20.3
+ 104.15 Баш 20.7
+ 104.16 Баш 41.54
+ 104.17 Баш 37.28; 45.5
+ 104.19 Баш 37.7; 41.54
+ 104.20 Баш 41.14
+ 104.21 Баш 41.40
+ 104.23 Баш 46.6
+ 104.24 Чыкъ 1.7; Текр 26.5
+ 104.25 Чыкъ 9.12
+ 104.26 Чыкъ 3.10; 4.14
+ 104.27 Чыкъ 7.3; Збр 77.43-51
+ 104.28 Чыкъ 10.21-23
+ 104.29 Чыкъ 7.17-24
+ 104.30 Чыкъ 8.2-14
+ 104.31 Чыкъ 8.16-24
+ 104.32 Чыкъ 9.23-25
+ 104.34 Чыкъ 10.12-15
+ 104.36 Чыкъ 12.29
+ 104.37 Чыкъ 12.35-36
+ 104.38 Чыкъ 12.33
+ 104.39 Чыкъ 13.21-22
+ 104.40 Чыкъ 16.4, 14-31
+ 104.41 Чыкъ 17.6; Сай 20.11
+ 104.42 Баш 15.14
+ 104.43 Баш 15.1-21
+ 104.44 Ехо 24.13

+ 105.1 1 Тар 16.34; 2 Тар 5.13; 20.21; Узеир 3.11; Йрм 33.11

+ 105.3 Збр 14.2
+ 105.6 Узеир 9.7; Йрм 3.25
+ 105.7 Чыкъ 14.11
+ 105.8 Чыкъ 9.16; 14.18
+ 105.9 Чыкъ 14.21-22; 15.8; Збр 17.16
+ 105.10 Лк 1.71
+ 105.11 Чыкъ 14.28
+ 105.12 Чыкъ 14.31
+ 105.13 Текр 8.14; Збр 77.11; Хош 13.6
+ 105.14 Сай 11.4
+ 105.15 Сай 11.20; Збр 77.29
+ 105.16 Сай 16.1-3
+ 105.17 Сай 16.31-32; 11.6
+ 105.18 Сай 16.35
+ 105.19 Чыкъ 32.4; Текр 9.8
+ 105.20 Йрм 2.11; Рим 1.23

+ 105.21 Текр 8.12-14; Збр 77.11; Икм 3.12; Хош 13.6

+ 105.23 Чыкъ 32.10; Текр 9.14
+ 105.24 Сай 14.2-4
+ 105.27 Сай 14.30
+ 105.28 Сай 25.1-5; Хош 9.10
+ 105.30 Сай 25.7-8
+ 105.31 Баш 15.6; Сай 25.10-13
+ 105.32 Чыкъ 17.7; Сай 20.13
+ 105.33 Сай 20.10
+ 105.34 Къад 1.21, 27-36
+ 105.35 Къад 3.5-6; Хош 7.8
+ 105.36 Чыкъ 23.33; Къад 2.3,
+ 105.37 Текр 32.17
+ 105.38 Сай 35.33
+ 105.41 Къад 2.14
+ 105.42 Къад 4.3
+ 105.43 Къад 2.16
+ 105.44 Къад 3.9; 4.3
+ 105.45 Лев 26.42; Збр 73.20; Агъл 3.32
+ 105.46 Узеир 1.1
+ 105.48 1 Тар 16.35-36; Збр 40.14
+ 106.1 Збр 105.1

+ 106.2 Текр 30.3; Збр 105.10; Еш 11.12; Йрм 32.37; Ехез 11.17; Цеф 3.20

+ 106.9 Лк 1.53
+ 106.10 Эюп 36.7; Еш 9.2; 42.7; 49.9
+ 106.11 Икм 1.25
+ 106.12 Збр 21.12
+ 106.16 Еш 45.2
+ 106.18 Эюп 33.20; Збр 9.14
+ 106.20 4 Пад 20.5
+ 106.22 Збр 49.14; Еуд 13.15
+ 106.25 Юнус 1.4
+ 106.27 Эюп 12.25; Еш 24.20
+ 106.29 Збр 64.8; 88.10; Юнус 1.15; Мт 8.26
+ 106.33 Еш 50.2
+ 106.34 Баш 19.24-28; Йрм 4.26
+ 106.35 Эюп 38.26; Еш 35.6; 41.18
+ 106.38 Баш 12.2; Чыкъ 1.7; Эюп 42.10
+ 106.40 Эюп 12.21,
+ 106.41 1 Пад 2.8; Збр 112.7
+ 106.42 Эюп 5.16; 22.19; Збр 62.12; 118.74
+ 106.43 Дан 12.10; Хош 14.10
+ 107.2 Збр 111.7-8
+ 107.3 1 Тар 15.16
+ 107.5 Збр 35.5
+ 107.8 Баш 12.6; 33.17-18
+ 107.13 Збр 145.3; Йрм 17.5
+ 108.1 Збр 27.1
+ 108.2 Збр 51.4
+ 108.3 Збр 34.19
+ 108.5 Збр 34.12; Икм 17.13; Йрм 18.20
+ 108.6 Збр 34.4-8; 68.23-26
+ 108.7 Икм 28.10
+ 108.8 Фаал 1.20
+ 108.9 Чыкъ 22.24
+ 108.10 Йрм 18.21
+ 108.13 Эюп 18.19; Збр 20.11
+ 108.14 Чыкъ 20.5
+ 108.15 Эюп 18.17; Икм 10.7; Агъл 1.22
+ 108.18 Сай 5.22
+ 108.21 Збр 68.17
+ 108.22 Збр 39.8
+ 108.23 Чыкъ 10.19; Збр 101.12
+ 108.29 Эюп 8.22
+ 108.31 Збр 15.8

+ 109.1 Збр 8.7; Мт 22.44; Мк 12.36; 16.19; Лк 20.42-43; Фаал 2.34-35; Еуд 1.13; 10.13

+ 109.2 Збр 2.6; 71.8

+ 109.4 Баш 14.18-20; Еуд 5.6; 6.17-18; 7.17; 7.21

+ 109.5 Збр 67.13
+ 109.6 Збр 9.9; 67.22; Ёэль 3.12
+ 110.1 Збр 137.1; 149.1
+ 110.2 Збр 91.6
+ 110.3 Збр 111.3
+ 110.4 Чыкъ 34.6
+ 110.5 Збр 104.8
+ 110.9 Збр 98.3; Лк 1.49,
+ 110.10 Текр 4.6; Эюп 28.28; Икм 1.7; 9.10
+ 111.1 Збр 1.2; 127.1
+ 111.2 Икм 11.21
+ 111.3 Збр 110.3
+ 111.4 Збр 26.1; 96.11; Микъа 7.8
+ 111.5 Збр 36.26
+ 111.6 Икм 10.7
+ 111.7 Збр 56.8; 107.2
+ 111.8 Збр 53.9
+ 111.9 Текр 24.13; Икм 11.24-25; 2 Кор 9.9
+ 111.10 Эюп 16.9
+ 112.2 Эюп 1.21; Збр 113.26
+ 112.3 Збр 47.11; 49.1; Микъа 1.11
+ 112.4 Збр 8.1; 98.2; 148.13
+ 112.5 Збр 34.10
+ 112.6 Збр 10.4
+ 112.7 1 Пад 2.8; Збр 106.41
+ 112.9 1 Пад 2.5; Збр 67.7
+ 113.1 Чыкъ 12.37
+ 113.3 Чыкъ 14.21-22; Ехо 3.13; Збр 76.17
+ 113.4 Збр 28.6
+ 113.7 Збр 95.9
+ 113.8 Чыкъ 17.6; Сай 20.11; Збр 77.15

+ 113.10 Збр 41.4; 78.10; Ёэль 2.17; Микъа 7.10

+ 113.11 Збр 2.4; 10.4; 134.6; Еш 66.1
+ 113.12 Збр 134.15-18
+ 113.13 Текр 4.28
+ 113.15 Еш 46.7; Йрм 10.5
+ 113.16 Еш 44.9
+ 113.18 Баш 15.1
+ 113.22 Еш 65.23
+ 113.25 Збр 6.6; Джем 9.10; Еш 38.18
+ 113.26 Збр 112.2
+ 114.1 Текр 6.5; Збр 17.2
+ 114.3 Збр 17.5-6
+ 114.5 Чыкъ 34.6
+ 114.7 Збр 12.6
+ 114.8 Збр 55.14
+ 114.9 Збр 26.13
+ 115.1 2 Кор 4.13
+ 115.2 Збр 61.8
+ 115.3 2 Тар 32.25

+ 115.5 Сай 30.3; Збр 49.14; Джем 5.3; Юнус 2.10

+ 115.6 Збр 71.14
+ 115.7 Збр 85.16
+ 115.8 Збр 49.14; 55.13
+ 116.1 Рим 15.11
+ 116.2 Збр 35.6; Еш 55.9
+ 117.1 Збр 105.1
+ 117.5 Збр 17.20; 30.8
+ 117.6 Збр 55.5, 12; Еш 51.7, 12; Еуд 13.6
+ 117.7 Збр 53.9
+ 117.8 Збр 145.3; Йрм 17.5
+ 117.10 Збр 21.13
+ 117.14 Чыкъ 15.2; Еш 12.2
+ 117.15 Чыкъ 15.6
+ 117.17 Збр 72.28; 106.22
+ 117.19 Збр 23.7; Еш 26.2
+ 117.20 Сыр 21.27

+ 117.22 Еш 28.16; Зек 10.4; Мт 21.42; Мк 12.10; Лк 20.17; Фаал 4.11; Эф 2.20; 1 Пётр 2.7

+ 117.26 Мт 21.9; 23.39; Мк 11.9; Лк 13.35; 19.38

+ 117.27 2 Пад 21.17; 4 Пад 8.20; Збр 17.29
+ 117.29 Збр 105.1
+ 118.1 Збр 100.2, 6
+ 118.3 1 Юх 3.9; 5.18
+ 118.6 Збр 118.80
+ 118.8 Збр 37.22
+ 118.9 Эюп 13.26; Збр 24.7; Йрм 3.25
+ 118.10 2 Тар 15.2
+ 118.11 Эюп 23.12; Збр 36.3; 39.9
+ 118.12 Збр 26.11
+ 118.13 Текр 6.7
+ 118.14 Икм 3.14-15
+ 118.15 Збр 24.4
+ 118.19 1 Тар 29.15; Збр 38.13
+ 118.20 Збр 41.2
+ 118.21 Текр 27.26; Йрм 11.3
+ 118.23 Збр 118.161; Дан 6.4,
+ 118.28 Збр 21.15
+ 118.34 Збр 118.69
+ 118.36 Икм 23.4
+ 118.42 Икм 27.11
+ 118.46 Мт 10.18; Фаал 26.1
+ 118.47 Збр 1.2
+ 118.51 Йрм 20.7; Агъл 3.14
+ 118.53 Нех 13.25
+ 118.54 1 Тар 29.15; Збр 38.13
+ 118.57 Збр 15.5
+ 118.61 Эюп 18.8-10; Збр 139.6; Йрм 18.22
+ 118.62 Збр 41.9; Фаал 16.25
+ 118.64 Збр 32.5
+ 118.68 Збр 105.1; Мк 10.18
+ 118.69 Збр 118.34
+ 118.70 Збр 16.10
+ 118.71 Рим 8.28
+ 118.72 Збр 18.11
+ 118.73 Эюп 10.8; 31.15
+ 118.74 Збр 106.42
+ 118.80 Збр 118.6
+ 118.82 Збр 68.4; Агъл 4.17
+ 118.84 Сыр 6.10
+ 118.85 Збр 7.16; Йрм 18.20
+ 118.89 Еш 40.8
+ 118.90 Збр 103.5; Джем 1.4
+ 118.91 Йрм 33.25
+ 118.98 Текр 4.6
+ 118.100 Эюп 32.7-9
+ 118.101 Икм 1.15
+ 118.103 Збр 18.10; Сыр 10.9-10
+ 118.105 Икм 6.23; 2 Пётр 1.19
+ 118.106 Нех 10.29
+ 118.110 Эюп 18.8-10; Збр 139.6; Йрм 18.22
+ 118.111 Текр 33.4; Йрм 15.16
+ 118.114 Баш 15.1; Збр 31.7
+ 118.115 Эюп 21.16; Збр 6.9; Мт 7.23
+ 118.120 Эюп 4.14
+ 118.122 Эюп 17.3
+ 118.123 Збр 118.82; Агъл 4.17
+ 118.127 Збр 18.11; Икм 8.10
+ 118.130 Збр 18.8
+ 118.131 Эюп 29.23
+ 118.135 Сай 6.25
+ 118.136 Йрм 9.1; Ехез 9.4
+ 118.140 Збр 11.7; 17.31; Икм 30.5
+ 118.142 Збр 18.10
+ 118.147 Збр 5.5
+ 118.151 Текр 4.7; Збр 144.18
+ 118.154 Агъл 3.58
+ 118.156 2 Пад 24.14
+ 118.157 Збр 3.2
+ 118.158 Збр 138.20
+ 118.160 Юх 17.17
+ 118.161 1 Пад 26.18; Збр 118.23
+ 118.162 1 Пад 30.20; Йрм 15.16
+ 118.166 Баш 49.18

+ 118.168 Эюп 23.10; Збр 138.3; Икм 5.21; Еуд 4.13

+ 118.176 Еш 53.6; Йрм 50.6; 1 Пётр 2.25
+ 119.2 Икм 6.17
+ 119.4 Збр 139.11; Икм 25.22

+ 119.5 Баш 10.2; Йыр 1.4; Йрм 49.28-29; Ехез 27.13

+ 120.2 Збр 123.8
+ 120.3 Икм 3.23,
+ 120.5 Збр 90.1
+ 120.8 Сай 6.24; Текр 28.6
+ 121.1 Еш 2.3; Зек 8.21
+ 121.4 Текр 16.16; Збр 119.1
+ 121.5 3 Пад 7.7; 2 Тар 19.8
+ 121.6 Йрм 31.23
+ 121.9 Нех 2.10; Эст 10.3
+ 122.1 2 Тар 20.12; Збр 10.4; 24.15
+ 122.3 Нех 4.4
+ 122.4 Йрм 20.7; Агъл 3.14
+ 123.1 Збр 93.17; 128.1
+ 123.3 Сай 16.30-33; Збр 54.16; Икм 1.12
+ 123.4 Эюп 22.11; Збр 68.3
+ 123.7 Збр 90.3
+ 123.8 Збр 120.2
+ 124.5 Збр 127.5; Икм 2.15; Гал 6.16
+ 125.2 Эюп 8.21
+ 125.3 Ёэль 2.21
+ 125.6 Збр 29.6
+ 126.2 Баш 3.17; Джем 8.16
+ 126.3 Баш 33.5
+ 127.1 Збр 111.1
+ 127.2 Збр 89.17
+ 127.3 Збр 143.12
+ 127.5 Збр 19.3; 133.3
+ 127.6 Збр 124.5; Гал 6.16
+ 128.1 Збр 128.1
+ 128.3 Микъа 3.12
+ 128.5 Збр 34.4
+ 128.6 4 Пад 19.26; Эюп 8.12
+ 128.8 Рут 2.4; Збр 117.26
+ 129.1 Агъл 3.55
+ 129.2 Нех 1.6, 11; 2 Тар 6.40
+ 129.4 Эюп 37.24; Еш 55.7
+ 129.7 Збр 130.3
+ 129.8 Збр 24.22
+ 130.3 Збр 129.7
+ 131.5 1 Тар 22.7; Фаал 7.46
+ 131.7 Збр 98.5
+ 131.8 Збр 77.61; 2 Тар 6.41
+ 131.9 Эюп 29.14
+ 131.10 2 Тар 6.42
+ 131.11 Збр 88.34-35; 109.4; 2 Пад 7.12
+ 131.12 3 Пад 8.25
+ 131.13 Чыкъ 19.18; Збр 67.17; 77.68
+ 131.15 Збр 147.3; Рут 1.6
+ 131.17 2 Пад 21.17; 4 Пад 8.20; Збр 17.29
+ 132.1 Баш 13.8
+ 132.2 Чыкъ 29.7; Лев 8.12
+ 132.3 Лев 25.21; Текр 3.9; 28.8
+ 133.1 1 Тар 9.33
+ 133.2 Збр 27.2
+ 133.3 Сай 6.24; Збр 19.3; 127.5
+ 134.2 Збр 91.14
+ 134.4 Чыкъ 19.5; Текр 7.6
+ 134.5 2 Тар 2.5; Збр 85.8; 94.3
+ 134.6 Збр 113.11
+ 134.7 Эюп 38.22; Йрм 10.13; 51.16
+ 134.8 Чыкъ 12.29; Збр 77.51
+ 134.9 Текр 6.22
+ 134.10 Збр 135.17-20
+ 134.11 Сай 21.21-35; Ехо 12.7-24
+ 134.12 Текр 29.8; Ехо 23.4; Збр 77.55
+ 134.13 Збр 101.13
+ 134.14 Текр 32.36
+ 134.15 Збр 113.12-16
+ 134.16 Текр 4.28
+ 134.17 Йрм 10.14; Хав 2.19
+ 134.18 Еш 44.9
+ 134.20 Збр 21.24
+ 134.21 Збр 131.13
+ 135.1 Збр 105.1
+ 135.2 Текр 10.17
+ 135.4 Збр 71.18
+ 135.5 Икм 3.19; Йрм 10.12
+ 135.6 Еш 44.24
+ 135.7 Баш 1.16-18
+ 135.10 Чыкъ 12.29; Збр 77.51
+ 135.11 Чыкъ 12.51
+ 135.13 Чыкъ 14.21-22; Збр 77.13
+ 135.15 Чыкъ 14.27
+ 135.16 Чыкъ 15.22
+ 135.17 Збр 134.10-12
+ 135.19 Сай 21.21-26
+ 135.20 Сай 21.33-35
+ 135.24 Збр 105.10
+ 135.25 Збр 103.27
+ 136.1 Ехез 1.1; 3.15; 10.15
+ 136.5 Дан 6.10
+ 136.6 Эюп 29.10; Ехез 3.26

+ 136.7 Еш 34.5; Йрм 49.7-22; Ехез 25.12-14; 35.1-15; Ам 1.11-12; Ов 1.1-16; Мал 1.3-4

+ 136.8 Еш 21.9; 47.1; Йрм 50.1; Сыр 18.6
+ 136.9 4 Пад 8.12; Еш 13.16; Нах 3.10
+ 137.1 1 Пад 5.3; 2 Тар 2.5; Збр 85.8; 110.1
+ 137.2 Збр 27.2
+ 137.7 Збр 70.20
+ 137.8 Збр 105.1
+ 138.1 Йрм 12.3
+ 138.2 4 Пад 19.27
+ 138.3 Эюп 23.10; Икм 5.21; Еуд 4.13
+ 138.6 Рим 11.33
+ 138.7 Йрм 23.23-24; Юнус 1.3
+ 138.8 Эюп 11.8; 26.6; Ам 9.2
+ 138.12 Эюп 34.21-22
+ 138.13 Эюп 10.10-11
+ 138.15 Джем 11.5
+ 138.16 Чыкъ 32.32; Збр 55.9; Мал 3.16
+ 138.17 Збр 91.6
+ 138.19 Эюп 4.9; Еш 11.4; 2 Тес 2.8
+ 138.21 Збр 25.5; 118.158
+ 138.23 Збр 25.2
+ 139.2 Збр 70.4
+ 139.4 Збр 57.5-6; Рим 3.13
+ 139.5 Збр 140.9
+ 139.6 Эюп 18.8-10; Йрм 18.22
+ 139.11 Збр 10.6; 119.4; Икм 25.22
+ 139.13 Збр 9.5
+ 140.2 Чыкъ 29.41; 30.7; Сыр 5.8; 8.3-4
+ 140.3 Збр 33.13; Икм 13.3; Джем 12.4
+ 140.5 Икм 25.12; 27.6
+ 140.6 2 Тар 25.12
+ 140.7 Еш 5.14
+ 140.8 2 Тар 20.12; Збр 24.15; 122.1-2
+ 140.9 Збр 139.5
+ 140.10 Збр 7.16
+ 141.2 Збр 101.1
+ 141.3 Збр 139.6; 142.4
+ 141.5 Збр 26.13
+ 141.6 Збр 17.18
+ 141.7 Еш 42.7

+ 142.2 Эюп 4.17; 9.2; Джем 7.20; Рим 3.20; Гал 2.16

+ 142.3 Збр 87.7; Агъл 3.6
+ 142.5 Текр 32.7; Збр 76.6
+ 142.6 Збр 41.2; 62.2
+ 142.7 Збр 27.1; Икм 1.12
+ 142.8 Збр 24.1
+ 142.10 Нех 9.20
+ 142.11 Йрм 14.17
+ 142.12 Збр 53.7
+ 143.1 Збр 17.3, 35
+ 143.2 Баш 15.1; Збр 17.3
+ 143.3 Эюп 7.17; Збр 8.5

+ 143.4 1 Тар 29.15; Эюп 7.16; 14.2; Збр 38.6-7; 61.10; 101.12; Джем 1.2

+ 143.5 2 Пад 22.10; Збр 17.10; 103.32; Еш 64.1

+ 143.6 Збр 76.18
+ 143.7 Збр 68.15
+ 143.8 Збр 11.3
+ 143.9 Збр 32.3; Еш 42.10
+ 143.10 Збр 17.51
+ 143.12 Збр 127.3
+ 143.14 Еш 3.25; Йрм 14.2
+ 143.15 Збр 32.12

+ 144.3 2 Пад 22.4; Эюп 5.9; 9.10; Збр 17.4; 47.2

+ 144.6 Збр 77.4
+ 144.8 Чыкъ 34.6; Збр 85.5
+ 144.13 Збр 9.37; 101.13; Агъл 5.19
+ 144.14 Збр 145.8; Лк 13.11-13
+ 144.15 Збр 103.27
+ 144.16 Збр 103.14, 28
+ 144.18 Текр 4.7
+ 144.19 Икм 10.24
+ 145.1 Збр 102.1; 103.1
+ 145.2 Збр 103.33
+ 145.3 Збр 117.8; Йрм 17.5
+ 145.4 Збр 103.29; Еш 2.22
+ 145.7 Збр 102.6; 106.9; Еш 61.1
+ 145.8 Збр 144.14; Мт 9.28-30; Лк 13.11-13
+ 145.9 Чыкъ 22.21; Текр 10.18
+ 145.10 Чыкъ 15.18; Збр 9.35
+ 146.1 Збр 91.2

+ 146.2 Текр 30.3; Збр 50.20; 68.36; Йрм 32.37; Ехез 34.13

+ 146.3 Текр 32.39
+ 146.4 Еш 40.26
+ 146.5 Еш 40.28
+ 146.7 1 Тар 15.16
+ 146.8 Текр 11.14; Эюп 5.10
+ 146.9 Эюп 38.41
+ 146.10 Збр 32.17
+ 146.11 Збр 32.18
+ 147.2 Нех 7.3
+ 147.3 Збр 131.15
+ 147.5 Эюп 37.6; 38.29
+ 147.9 Текр 4.8; 7.6; Ам 3.2
+ 148.1 Мт 21.9; Лк 2.14; 19.38
+ 148.2 Збр 102.20
+ 148.4 Баш 1.7; Текр 10.14
+ 148.5 Збр 32.6; Еуд 11.3
+ 148.6 Эюп 14.15; Збр 103.9
+ 148.7 Баш 1.21
+ 148.8 Эюп 37.6
+ 148.13 Збр 8.2-3; 112.4
+ 149.1 Збр 32.3; 110.1; Еш 42.10
+ 149.5 Збр 62.7
+ 149.9 Еш 65.6
+ 150.1 Баш 1.6-8; 1 Тар 15.16; 2 Тар 5.12
+ 150.3 Збр 32.2; 70.22; 97.6
+ 150.4 Чыкъ 15.20
+ 150.5 1 Тар 15.19

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/CRT/CRT/1-Мукъаддес%20Китап,%202016/1-Мукъаддес%20Китап,%202016/Мукъаддес-Китап__Tran.azw3

Алланынъ Адлары

Мезкюр неширде Алланынъ Адлары Эски Васиетнинъ (Теврат ве Зебурнынъ) къ. еуд. асыл нусхасы ве Янъы Васиетнинъ (Инджильнинъ) къ. юн. асыл нусхасы эсасында арды-сыралы терджиме этильген эдилер.

Ильк сефер Алла Мусагъа ве Исраиль халкъына Озь יהוה Адынен ачылды. Бу Ад дёрт арифтен ибарет олгъаны ичюн, оны базыда «тетраграмматон» деп адландыралар. Бу Адны сес чыкъарып теляффуз этмеге ясакъ эди, амма О, теляффуз этильгенде, «Яхве» оларакъ айтыла эди. Бу Аднынъ манасыны насыл этип анъламагъа кереклиги акъкъында Алла Озю Чыкъыш китабында (3.14) айта; Оны бойле сёзлернен терджиме этмек мумкюн: «Мен Барым», я да «Мен – бу Мендирим, Мен барлыкъны берем». Яни, Яхве – бу «бар олгъан сою», «барлыкъны берген сою», «даима олгъан сою»; буларнынъ эписи Алла табиаты ве хусусиетининъ даимийлигини акс этелер.

Окъугъанда, теляффуз этильмеси ясакъ олгъан бу Ад расткельгенде, агъзавий шекильде къ. еуд. Адонай сёзю къулланыла эди («рабби, акимдар, укюмдар» манасында). Кечче асыл нусханынъ метининде бу ал созукъ сеслерни косьтерген диакритик ишаретлер ярдымынен акс олунгъан эди. Къ. еуд. Адонай сёзюне къ. юн. Кюриос сёзю тенъ келе. Сёзлернинъ экиси де ялынъыз Аллагъа нисбетен дегиль де, падиша, акимдар, сераскерлерге нисбетен де къулланмалары мумкюн эди; къуллар да шорбаджыларына бойле мураджаат эте эдилер. Къ. юн. Кюриос базыда мертебели адамгъа мураджаатнынъ урьметли шекили оларакъ къулланыла эди (къырымтатар тилинде бойле маналарда «эфенди, саип» сёзлери чыкъалар.)

Асыл нусхадаки Яхве тетраграмматоны ве Адонай сёзю арасында олгъан фаркъны языда косьтермек ичюн, терджимеде тетраграмматонны биз бутюн сёзни буюк арифлернен беремиз – РАББИ, Адонай сёзюни исе тек биринджи буюк арифинен – Рабби.

Эм тетраграмматон, эм Адонай чокъусы алларда Алланынъ башкъа Адлары ве эпитетлеринен берабер кельмелери мумкюн:

РАББИ-ТААЛЯ – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Адонай-Яхве.

РАББИ-Тааля – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Яхве-Элохим. Мезкюр сёз бирикмеси мулькиет конструкцияларында баягъы сыкъ расткеле ве я «РАББИ-Таалямыз, РАББИ-Таалянъ» деп, терджиме этиле, я да бираз кенъ шекильде – «РАББИ олгъан Алланъ(ыз), РАББИ олгъан Алласы, РАББИ олгъан Алламыз» ве иляхре.

Ордуларнынъ РАББИси – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Яхве-Цеваот. «Цеваот» сёзю «ордулар, арбий кучьлер» маналарыны бильдире, бу я коктеки кяинат кучьлерининъ ордусына аит, я да мукъаддес дженкке чыкъкъан исраиллилернинъ арбий къысымларына аиттир.

Рабби-Тааля – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Адонай-Элохим, я да къ. юн. Кюриос-Теос.

Юкъарыда къайд этильген сёзлерден гъайры, асыл нусхада дюнья Яратыджысына нисбетен къ. еуд. Эль, Элохим, Элоах, къ. арам. Элах ве къ. юн. Теос сёзлери де сыкъ къулланылалар. Къырымтатар тилине бу сёзлер Алла сёзю ярдымынен терджиме этилелер. Эм еудий, эм юнан тилинде бу сёзлер эм Екяне Аллагъа нисбетен, эм путперестлернинъ аллаларына нисбетен (бойле алда биз бу сёзни уфакъ арифнен беремиз) къулланылмалары мумкюн эди.

Терджимеде Алла сёзюни тюрлю эпитетлернен бириккенини расткетирмек мумкюн, меселя:

Юдже Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Эль-Элион, къ. юн. Теос-Хюпсистос.

Къудретли Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Эль-Шаддай.

Эбедий Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Эль-Олам.

Тири Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Элохим-Хаййим.

Сёзлюк

Сёзлюк

1. Б
2. В
3. Г
4. Д
5. Е
6. Ё
7. И
8. К
9. Л
10. М
11. Н
12. О
13. П
14. Р
15. С
16. Т
17. Ф
18. Х
19. Ч
20. Ш
21. Э
22. Ю
23. Я

Сёзлюк

Абдест – Эски Васиетте, бутюнлей сувнен ювунып (бой абдест) я да эль-аякъ ювып темизленюв адети. Еудийлер эр бир арам шейге ве арамлангъан адамгъа тийген сонъ, къолларыны, чанакъларыны, урбаларыны ве башкъа шейлерни юва эдилер.

Ад – къадимий заманларда еудийлер адамнынъ адынен онынъ барлыгъыны багълай эдилер. Алланынъ Адыны айтмайып, Онъа сыкъ «Ад» (къ. еуд. Шем), дей эдилер. Шегиртлер бир шейни «Месихнинъ Адынен» япкъанларда, шуны Онынъ истегине коре ве Онынъ кучюнен япа эдилер.

Азиз – бакъ. Мукъаддес.

Акъсакъал – (къ. юн. пресбютерой) сёзю-сёзюне «къарт адам». Эвельде месихчилер джемиетинде акъсакъаллар рухий башлыкъ ве ребер вазифесини беджере эдилер. Эксерий алларда бир джемиетте бир къач акъсакъал бар эди. Эльчилер (я да оларнынъ издешлери) акъсакъалларнынъ башына къолларыны къойып, дува окъуй ве мувафакъиетли хызметлери ичюн Мукъаддес Рухнынъ эйилигини бере эдилер.

Алланынъ Къозусы – Алла исраиллилерге Мусанен берген Къанунгъа бойсунып, руханийлер эр саба ве эр акъшам Аллагъа бир къозуны къурбан чала эдилер. Къозунынъ къаны адамларны Алланен муаббетлештире, ве бу адетнен исраиллилернинъ гуналары багъышлана эди. Исагъа «Алланынъ Къозусы» деп, Ягъя Исанынъ бутюн халкъ ичюн къурбан оладжагъыны эвельден айтты.

Алланынъ Огълу – Исанынъ унванларындан бири, амма бу, Алланынъ апайдан олгъан огълуны анълатмай. Эски заманларда «Алланынъ огълу» Исраильнинъ падишаларына дей эдилер (бакъ. 2 Пад 7.14; Збр 2.6-7). Бу ад бекленильген Месихни, Алладан кельген инсафлы Падишаны, яни Иса Месихни де бильдире эди (бакъ. Юх 1.49; 11.27; 20.31). Бу ибаре Иса Месих ве Онынъ коктеки Бабасынен олгъан мунасебетлерини, оларнынъ табиатларынынъ якъынлыгъы ве бирлигини косьтере. Иса Бабанынъ ердеки векили олып, Оны адамларгъа ача. Бундан гъайры, эписи иманлылар Алланынъ балаларыдыр, чюнки олар Аллагъа Баба дейлер, Оны севелер ве ирадесини беджермеге тырышалар (бакъ. 1 Юх 2.23).

Алланынъ Падишалыгъы (Кок Падишалыгъы) – бу ибаре Алланы озь Падишасы сайып, Онен къонушып яшагъан адамларнынъ Алланен мунасебетлерини анълата. Алланынъ Падишалыгъы толу дереджеде Исанынъ экинджи келишинден сонъ оладжакъ: о вакъытта Алла халкъынынъ душманлары енъиледжек, эски дюнья ёкъ оладжакъ, онынъ ерине янъы дюнья пейда оладжакъ, анда эр шей эбедий севгиге толаджакъ ве яманлыкъ олмайджакъ. Амма Алланынъ Падишалыгъы тек келеджекте дегиль, о шимди де, адамлар Алланынъ ирадесини беджерген ве бир-бирини севген эр бир ерде де бар. Алланынъ Падишалыгъы Иса Месихнинъ, Ягъянынъ ве эльчилернинъ огретювинде эсас ерни ала.

Алланынъ Сарайы – Исраильнинъ пайтахты Ерусалимдеки мукъаддес биналарнынъ топламыдыр. Сулейман падиша оны еудийлер Мусанынъ заманындан берли Аллагъа ибадет эткен Чадырнынъ ерине къурды. М. э. 586 с. Сулейманнынъ Сарайыны вавилонлылар виран этти. Бир къач он йыллыкътан сонъ Сарай гъайрыдан тикленди. Сонъ Буюк Ирод Сарайны баягъы кенълештирди. Алланынъ Сарайы Исраиль яшайышынынъ меркези эди: къурбанлар тек анда чалына эди, мемлекетнинъ бутюн четлеринден ве тышындан кельген еудийлер мында муим байрамларны (Песах, Афталар Байрамы, Чалашлар Байрамы) къайд эте эдилер. Сарайнынъ эсас одасы Энъ Мукъаддес Ер эди. Анда йылда бир кере тек баш руханий кирип, айры ибадет эте эди. Бу ерни Мукъаддес Ерден буюк перде айыра эди. Мукъаддес Ерге тек руханийлер кире биле. Сарайнынъ бу эки къысымлары Алланынъ Эви оларакъ сайыла, анда адий адамларгъа кирмек ясакъ эди, олар тек Сарайнынъ азбарларында Аллагъа ибадет эте эдилер. Азбарларнынъ четлериндеки эйванларда адамлар топланып, тюрлю ишлернен огъраша эдилер. Иса Месих пейгъамберлик япкъанына коре, м. с. 70 с. римлилер Сарайны бутюнлей ёкъ эттилер, ве ондан сонъ Сарай гъайрыдан тикленмеди.

Алланынъ Шурети – бу ибаре дюньяда япкъан ишлеринде косьтерильген Алланынъ улулыгъыны бильдире. Мукъаддес Китаптан корюне ки, базы вакъытта Алланынъ Шурети исраиллилерге кучьлю ярыкъ киби корюнди. Амма Алланынъ Шурети Раббиге инангъан инсафлы адамларнынъ яшайышларында да корюнди. Энъ эвеля О, Иса Месихнинъ яшайышында, аджайип ишлеринде ве хусусан Онынъ хач устюнде олюминде ве тирилювинде косьтерильди.

Алоэ – бакъ. Къокъулы шейлер.

Альфа ве Омега – юнан элифбесининъ биринджи ве сонъки арифлери (къырымтатар элифбесиндеки А ве Я арифлери киби). «Альфа ве Омега» ибареси «башы ве сонъу» манасыны ачып, толулыкъны, сонъунадже чыкъмакъны анълата. Сырларнынъ ачылувы китабынынъ контекстинде бу ибаре дюньянынъ яратылмасындан сонъки кунюне къадар тарихыны косьтере.

Алямет – бакъ. Бельги.

Аманлыкъ (селямет) – Янъы Васиетте бу сёз тек дженк олмагъаныны дегиль, тынчлыкъ-аманлыкъны да бильдире. Еудийлер бир-бирини: «Селям алейкум!» (къ. еуд. шалом алейхем), деп къаршылай эдилер.

Амин – къ. еуд. «акъикъий» я да «акъикъат» манасыны анълата. Бу сёзнен вааз я да дува эм башланмакъ, эм битмек мумкюн.

Арес-тёпе – (къ. юн. Арео Пагос) акъсакъалларнынъ шурасы топлашкъан Афинанынъ меркезинде ерлешкен тёпелик. Шуранынъ озюни де бу тёпеликнинъ адына коре адландыра эдилер (бакъ. Фаал 17).

Афталар Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Ахирет куню – бу дюньянынъ тарихы битеджек кунь. Чокъусы еудийлер шу куню эвель ольген адамлар тириледжегине инана эдилер. О вакъытта эписи адамлар Алланынъ судуна барып, озьлерининъ яшайышларына эсабат береджеклер. Инджиль китабына коре бу судда ич бир адам озюнинъ инсафлы ишлеринен акъланып оламайджакъ. Тек Иса Месихнинъ къурбанлыгъыны къабул эткен адамлар акъланып оладжакълар.

Аштан-сувдан вазгечюв – къадимий заманларда къыскъа бир вакъыт ичинде, адетиндже бир кунь девамында, аштан ве сувдан вазгече эдилер. Бойлеликнен, адам озюни Аллагъа ишандыра, шунынънен Онъа олгъан садыкълыгъыны косьтере ве тёвбе этип ярдым сорай эди. Бир йылда бир кунюнде – Одеме Куню (еуд. Йом-Киппур) – эр бир адам мытлакъ аштан вазгечмек керек эди, еудийлер эписи озь гуналары ичюн Аллагъа тёвбе эте эдилер. Бу, Мукъаддес Язынынъ эмири эди. Базылары исе, энъ эвеля фериселер, даа башкъа куньлерде аштан-сувдан вазгече эдилер. Бирде-бир иманлылар джемиети айры бир себептен дува окъумакъ ичюн аштан-сувдан вазгечип ола эдилер.

Байрамлар – исраиллилер эсас учь байрамны къайд эте эдилер: Мысырдан чыкъкъанларыны хатырлаткъан Песах Байрамы, Биринджи Махсул Байрамы (Афталар Байрамы, я да Берекет Байрамы) (махсул джыймагъа башлагъанларында) ве Чалашлар Байрамы (махсул джыймакъны битиргенлеринде). Ондан гъайры олар даа Одеме Кунюни къайд эте эдилер. Шу куню бутюн халкъ аштан вазгечип Алладан озь гуналарынынъ багъышланмасыны сорай эдилер. Песах Байрамы – (къ. еуд. Песах) еудийлернинъ энъ муим байрамы, еудийлерни Мысыр къуллугъындан къуртулгъанларыны анъдыра. Бу байрам Нисан айында 15-инджи кунюнде (март-апрель айында) отькериле эди. Къадимий заманларда еудийлер бутюн Исраиль мемлекетинден ве башкъа топракълардан Песах Байрамыны къайд этмек ичюн Ерусалимге келип, Аллагъа ибадет эте эдилер. Песахтан сонъ еди кунь девам эткен Маясыз Пишкен Пите Байрамы башлана эди. Бир афта ичинде еудийлер тек маясыз пишкен отьмек ашай эдилер. Инджильде бу эки байрам бир байрам сайыла. Шу куньлери Иса Месих хачкъа мыхланып ольдюрильди ве тирильди. Ондан сонъ Песах месихчилернинъ энъ буюк байрамы – Исанынъ Тирилюв Байрамы олды. Песах ашы олгъан къурбан къозусына да «песах» дей эдилер. Чалашлар Байрамы – (къ. еуд. Сукъкъот) баба-деделерининъ сахрада юрген вакъытта чалашларда яшагъанларнынъ хатырасына багъышланып отькерильген байрам. Байрам Тишри айынынъ 15-бешинджи куню (кузьнинъ башы) башланып, еди кунь девам эте эди. Ондан сонъ секизинджи кунь – байрам раатлыгъы келе эди. Биринджи Махсул Байрамы (Афталар Байрамы, Берекет Байрамы) – (къ. юн. Пентэкостэ, сёзю-сёзюне «эллинджи кунь») Песах Байрамындан еди афта кечкен сонъ кечириле эди. Бу байрамны «Синай дагъында берильген Къанун» байрамы киби къайд эте эдилер. Шу куню тек Фелестинде яшагъан дегиль, башкъа ерлерден де бутюн еудийлер Ерусалимге кельмеге арекет эте эдилер. Исанынъ биринджи шегиртлери Берекет Байрамында Мукъаддес Рухкъа толдылар.

Баш руханий – бакъ. Руханийлер.

Бельги (алямет) – бирде-бир шейни исбатламакъ я да тасдыкъламакъ ичюн бельги оларакъ Алла япкъан муджизе. Инджильнинъ муэллифлеринден бири Юханнынъ язгъанына коре, бельгилер – Иса япкъан, Кок Падишалыгъынынъ келеяткъаныны косьтерген аджайип шейлердир.

Берекет Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Беэльзебул – бакъ. Шейтан.

Биринджи Махсул Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Вавилон – Фират ве Хиддекель дерьясы арасында (земаневий Ирак топрагъында) ерлешкен, къоджаман империянынъ пайтахты олгъан, Якъын Шаркънынъ энъ буюк шеэридир. Вавилонда чокъ аллаларгъа табына эдилер. М. э. 587 с. вавилонлылар (къасдийлилер) Ерусалим шеэрини йыкътылар ве еудийлернинъ чокъусыны эсирге алып кеттилер. Янъы Васиетнинъ заманларында Вавилон шеэри энди виран этильген эди. Инджильде «Вавилон» сёзю Шейтаннынъ падишалыгъыны анълата. Бесе-белли, мында Рим шеэри козьде тутула эди. О заманда Рим Ерусалимни запт эткен янъы империясынынъ баш шеэри, путперест медениети ве тюрлю бозукълыкъларнынъ меркези эди.

Васиет – Синай дагъында Алла Мусанен бутюн еудий халкъына васиет этти, еудийлерге яхшылыкъ япмагъа, оларны душманлардан къорчаламагъа сёз берди. Еудийлер Аллагъа садыкъ олып, Къанунда язылгъан Онынъ истегенини беджермек керек эдилер. Бу васиетке, онынъ япылмасы акъкъында тариф эткен китаплар топламына киби, «Эски Васиет» дейлер. Пейгъамберлер Алла адамларгъа янъы васиет береджеги акъкъында айта эдилер. Инджиль китабына коре, бу янъы васиет Иса Месихнинъ олюми ве тирилюви ярдымынен япылды. Энди Алланынъ халкъы – догъгъан ерине бакъмайып, Месихке иман эткен, Онынъ огретювине коре яшагъан адамларнынъ эписидир. Бу васиетке, Иса ве Онынъ биринджи издешлери акъкъында тариф эткен китапларнынъ джыйынтыгъына да «Янъы Васиет» дейлер. Бу джыйынтыкъны м. с. I-инджи асырында чешит адамлар язды. Эски Васиетнен бирликте Янъы Васиет Мукъаддес Китапны тешкиль эте.

Васиет Сандыгъы – исраиллилернинъ эсас азизлиги: агъачтан япылып алтыннен къаплангъан мукъаддес Сандыкъ. Сандыкънынъ ичинде васиетнинъ таш левалары сакълана эдилер. Сандыкъ башта Мескеннинъ сонъунда, Сарайнынъ Энъ Мукъаддес Еринде тура эди. Исраиллилер оны, устюнде санки де Рабби отургъан, падишанынъ тахты ерине коре эдилер.

Васиетнинъ таш левалары – устьлеринде Он Эмир (Исраиль халкъына Алладан берильген эсас эмирлер) язылгъан таш левалардыр. Оларны Рабби Синай дагъында, Исраильге васиет бергенде, Мусагъа берди.

Галилея – Фелестиннинъ шимали. Чокъ асырлар девамында башкъа халкъларнынъ къолунда олгъаны ичюн, Галилеяда тюрлю халкъларнынъ адамлары чокъ эди. Еудиенинъ сакинлери галилеялыларгъа юкъарыдан бакъа эдилер. Галилеянынъ Назарет шеэрчигинде Исанынъ яшлыгъы ве генчлиги кечти. Мында О, чокъ аджайип шейлер япты.

Давут – Шаулдан сонъ Исраильнинъ экинджи ве энъ намлы падишасы. О, тахткъа м. э. 1010 с. отурды. Давут Исраильни буюк девлет ве Ерусалим шеэрини Исраильнинъ пайтахты япты. О, кучьлю аскер ве улу шаир эди. Давут Зебур китабынынъ (Аллагъа айтылгъан йырлар ве дувалар) муэллифлеринден бири эди. О, Аллагъа ишанчлы олгъаны ичюн, Алла Исраиль тахтыны тек онынъ эвлятларына береджегини сёз берди. Еудий пейгъамберлерине коре, келеджекте бутюн дюньянынъ Падишасы оладжакъ Месих Давутнынъ сою оладжакъ. Шунынъ ичюн Исагъа даа «Давутнынъ Огълу» дей эдилер.

Давутнынъ Огълу – Давут падишанынъ дос-догъру эвляды. Иса Месих Давутнынъ эвляды олгъаныны билип, еудийлер Онъа «Давутнынъ Огълу» дей эдилер.

Денъиз хавузы – Мескеннинъ азбарында тургъан буюк бакъыр савут. Аллагъа хызметлерини башламаздан эвель руханийлер шу савутта абдест ала эдилер.

Дженнет – (къ. юн. Парадейсос; къ. еуд. Эден; рус. Эдем) Башланув китабында (2 б.) пек дюльбер багъча тасвир олуна, анда биринджи адамлар Алланен къонушып яшай эдилер. Бу багъчагъа «дженнет» дейлер. Адамлар Алланынъ Сёзюни тутмагъан сонъ, багъчадан къувулдылар ве энди агъыр иш япып ве ольдюриджи хасталыкъларгъа огърап яшамагъа меджбур олдылар. Дженнет акъкъында айткъан Месих бу аджайип ве гъамсыз яшайышкъа къайтмакъны ве Алланен бирликте эбедиен къалмакъны козьде тута эди.

Джеэннем – бакъ. Олюлернинъ дюньясы.

Дин къардашлары – иманлылар эксериетнен бир-бирине «дин къардашлары» дейлер, бойле этип, оларнынъ бир Алла Бабасы олгъаныны косьтерелер. Олар бир-бирини къайгъырып, бир къорантада киби, муаббет яшайлар.

Еудие – Фелестин дженюбиндеки виляет, онынъ ады исраилли къабилелеринден бирининъ бабасы Ехуда адынен багълы.

Еудий – бу сёзю (менбаа метинде – «иврий») биринджи кере Ибраимге (Баш 14.13), сонъ Юсуфкъа (Баш 39.14) ве Якъупнынъ (Исраильнинъ) бутюн эвлятларына нисбетен къулланылды. Сонъ Исраиль халкъына аит олгъан эр кесни ойле адландырып башладылар. Къырымтатарджа бир «еудий» сёзю къулланылса да, къ. еуд. «иврий» сёзю этник аитликни, «еудий» сёзю исе диний аитликни косьтере.

Еудийлер – башында Якъупнынъ огълу Ехуданынъ къабилесиндеки адамлар. Амма Инджильнинъ заманына бутюн чуфутларгъа «еудий» деп башладылар. Юханнен берильген Инджильде «еудий» сёзюнен сыкъ-сыкъ чуфутларнынъ башлыкъларыны адландыра эдилер.

Ёл (Раббининъ Ёлу, Алланынъ Ёлу) – месихчилер джемиетининъ ве Иса Месихнинъ огретювининъ ильк адларындан бири (бакъ. Фаал 9.2; 22.4).

Иблис – бакъ. Шейтан.

Ибраим – Исраиль халкъынынъ биринджи баба-дедеси. Онынъ тарихы Башланув китабынынъ 12-25 бабларында икяе этиле. Алла оны сайлап, онъа васиет берди, тувгъан топракътан узакъ Ханаан топрагъына кочьмеге эмир берди, шу топракъны чокъсайылы несилине бермеге ваде этти. Башта онынъ ады Ибрам эди, амма сонъундан Алла онъа янъы «Ибраим» адыны берди. Ибраим ве онынъ апайы Саре Исхакъ огълунынъ догъувыны чокъ вакъыт бекледилер ве чокъ сынавлардан кечтилер. Ибраим исраиллилернинъ ве базы башкъа халкъларнынъ дедеси олды. Мукъаддес Китапта о – тюрлю агъыр алларда Алланынъ бутюн эмирлерини беджермеге азыр олгъан, Раббиге ишанч толу орьнектир.

Иманлылар топлашувы (иманлылар джемиети) – бир ерде яшагъан, даима топлашып, Аллагъа ибадет эткен ве Языны огренип, къонушкъан джемиетнинъ ады. Бу сёз тек ерли джемиетни дегиль, бутюн дюньяда Иса Месихке иман эткенлерни де анълата биле.

Император – Рим империясынынъ баш укюмдары. Онъа айры виляетлернинъ акимлери ве падишалары (меселя, Пилат ве Ирод) бойсуна эдилер. Биринджи императорнынъ ады Юлий Цезар олгъаны ичюн, башкъаларына да «кесар» дей эдилер.

Инджиль – бакъ. Къуванчлы Хабер.

Инсан Огълу – еудий тилинде бу ибаренинъ биринджи манасы «адам» эди. Даниял пейгъамбер шойле келеджек Падишагъа дей эди. Онынъ айткъанына коре, Алла бу Падишагъа бутюн халкълар устюнде укюм береджек (Дан 7.13-14). Иса бойле ибаренен сыкъ-сыкъ Озюни адландыра эди.

Инсафлыкъ – Алла инсафлыдыр, демек, Онынъ бутюн арекетлери акъикъаткъа ве адалетке эсаслана. Мукъаддес Китапкъа коре, Алла адамнынъ гуналарыны багъышласа, адам инсафлы ола. Адам Алланынъ истегенини беджерип, озь арекетлеринен инсафлыкъкъа ынтылмакъ керек.

Ирод – падишаларнынъ сюлялеси. Бу сюляле биринджи падиша Буюк Ироднынъ адынен адлана эди. Буюк Ирод – еудийлернинъ падишасы, м. э. 37-4 с. къадар бутюн Фелестин топрагъында акимлик япты. О, Исанынъ догъгъаны акъкъында эшитип, Вифлеемде янъы догъгъан балаларны ольдюрмеге эмир этти. Ирод Антипа – Буюк Ироднынъ огълу, м. э. 4 с. – м. с. 39 с. къадар Галилеяда акимлик япты. Ягъя оны къанунсыз эвленгенинде къабаатлагъаны ичюн, Ирод Антипа Ягъяны якъалап джезаламагъа эмир этти. Бундан гъайры, Ирод Антипа Исанен судда корюшти. Ирод Агриппа I – Буюк Ироднынъ торуны ве Ирод Антипа къардашынынъ огълу, м. с. 39-44 с. къадар Фелестинде акимлик япты. О, месихчилерни мераметсиз джезалап башлады. Онынъ эмиринен эльчи Якъуп ольдюрильди ве эльчи Пётр зиндангъа атылды. Фаалиет китабы Ирод Агриппанынъ олюмини бойле тасвирлей: путперест хызметчилери оны алла ерине корип, шерефлеп башладылар, ве о, шу шерефлерни къабул этти. Шу вакъыт Алланынъ мелеги Иродны азаплы хасталыкънен урды, ве Ирод шу хасталыкътан кечинди. Ирод Агриппа II – Ирод Агриппа I огълу. Эльчи Павел денъиз янындаки Кайсарея шеэринде онынъ алдында чыкъышта булунды. Ирод Агриппа II м. с. 44-70 с. къадар Фелестиннинъ бир къач виляетинде акимлик япты. Сонъ о, Римге кочип, анда м. с. 100 с. къадар яшады.

Иса – (къ. еуд. Ешу, Ешуа; Ехошуа адынынъ къыскъартылгъан шекили) еудий адларындан бири. Онынъ манасы – «РАББИ къуртара».

Исраиль – бакъ. Якъуп.

Керувлар – мелеклернинъ хусусий бир чешити. Мукъаддес Китапта керувлар Аллагъа якъын ве Онынъ тахты янында хызмет эткен неснелерни киби тасвирленелер. Онынъ ичюн Мескенде ве Сарайда керувларнынъ ресимлери бар эди.

Кинаели икяе – кенълешкен къыяславдыр, о, эр вакъыт тапмаджа, тасавур этюв усуллары къулланыла. Еудийлернинъ адетинде тек акъыл огреткен къыскъа икяе дегиль де, аталар сёзлери, айтымлар, тапмаджалар, къанатлы сёзлер, икметли сёзлер, аллегорияларгъа да «кинаели икяе» дей эдилер. Кинаели икяени анъламакъ ичюн башыны чалыштырмакъ керек. Кинаели икяелер Шаркъта кенъ даркъалгъан эди. Оларны уйдургъан ве анълагъан адамларгъа «икметли» дей эдилер.

Кок Падишалыгъы – бакъ. Алланынъ Падишалыгъы.

Корюшюв Чадыры – бакъ. Мескен.

Къадимий арамий тили – къадимий еудий тилине ве аз дереджеде арап тилине сойдаш тили. Бу тильде Даниял ве Узеир китабынынъ бир къач бабы язылды. Фелестинде, Иса Месихнинъ яшагъан вакъытта, бу еудийлернинъ лакъырды тили эди.

Къадимий еудий тили – бу тильде деерлик бутюн Эски Васиет язылгъан. Янъы Васиет язылгъан заманында, Фелестин сакинлери онъа сойдаш олгъан арамий тильде лаф эте эдилер, башкъа халкъ векиллеринен исе сыкъ-сыкъ къадий юнан тилинде къонуша эдилер.

Къадимий юнан тили – Эскендер Зулькарнайннынъ запт этмелеринден сонъ, юнан тили шаркъий Акъ денъиз ялысында халкъара тиль олды. Янъы Васиет, чокъча адам окъуп олсун деп, юнан тилинде язылды.

Къандиль – Мескеннинъ ве сонъундан Сарайнынъ ичини ярыкълатмакъ ичюн къулланылгъан еди ягълы чыракълы лампа (бакъ. Чыкъ 25).

Къандиль

Къанун (Мусанынъ Къануны, Теврат) – Муса пейгъамбер вастасынен Исраиль халкъына берильген Алланынъ Къануны. Мукъаддес Китапнынъ биринджи беш китабына (Тевраткъа) да «Къанун» дейлер, чюнки анда эм къанун, эм онынъ берильген тарихы бардыр. Къанун исраиллилерге тафсилятлы огютлер бере, оларнынъ диний ве ичтимаий яшайышыны бельгилей, яхшылыкъ ве адалет къаиделери тайинлей эди. Къанунда адамларгъа Алланынъ ирадеси ачыла. Амма озю озюнден Къанун оны бозгъан адамларны гуна джезасындан къорчалап оламай. Онынъ ичюн Янъы Васиетте Къанун хайыргъа къаршы къоюла.

Къанун оджалары – Мукъаддес Языны ве биринджиден Мусанынъ Къануныны теренден огренип анълаткъан адамлар. Олар Къанунны язып ала, огрене, анълата, къуллана ве адамларгъа огрете эдилер. Бойле адамларны еудий джемиетинде буюк урьмет эте эдилер.

Къокъулы шейлер. Алоэ – осюмлик, онынъ япракъларындан къыйметли къокъулы ягъ япа эдилер. Дефн этмезден эвель олю сарылгъан басмагъа бу къокъулы ягъны синъдире эдилер. Либан – экзотик осюмликнинъ къурутылгъан сакъызы. Оны якъкъанда къокъулы тютюн чыкъа эди. Либан тютетюви башта Чадырда, сонъ Ерусалим Сарайында бахшыш кетирювнинъ бир чешити эди. Мюр – паалы къокъулы ягъ, дженюбий тереклернинъ сакъызындан азырлана. Оны тиббиетте азапларны эксильтмек ве олюни дефн эткенде ягъламакъ ичюн къуллана эдилер.

Къуванчлы Хабер – (къ. юн. эвангелион) Эски Васиетте анъылгъан, Иса Месихнинъ ер юзюне кельгенинен илян этильген хабер. Онынъ манасы шунда ки, Алла адамларны севгени ичюн, Озь Огълуны ерге ёллады, Онынъ хачта ольгени ве тирильгенинен бутюн адамларгъа гуналардан ве эбедий олюмден къуртулыш ёлу ачылды. Бу хабер месихчилер иманынынъ эсасы олды. «Эвангелион» сёзюнен «Инджиль» сёзюнинъ пейда олувы да багълы. Кечче бу сёзнен Иса Месих акъкъында икяе эткен дёрт китапны адландырып башладылар.

Къурбан ери – бир тёпелик, онынъ устюнде къурбан чалынгъан айванларнынъ бутюнини я да бир къысмыны якъа эдилер. Къурбан ери эксериетнен ташларнен япыла эди, амма Корюшюв Чадырында еринден авуштырмагъа мумкюн олгъан, тахтадан япылып маденнен къаплангъан сою бар эди. Ондан гъайры, къокъулы отларны якъмакъ ичюн, маденден япылгъан кучюк къурбан ерлери де бар эди.

Къурбан ери

Къурбан чалув ве бахшыш кетирюв – Мусанынъ къануны боюнджа еудийлер Аллагъа къурбан кетире эдилер. Айванны сойып, оны бутюнлей я да къысмен къурбан ерине къойып якъа эдилер. Эгер эт къалса, оны адамлар озьлери ашай эдилер. Мусанынъ заманындан башлап, Алла къурбанлар тек бир ерде кетирильгенини талап этти: башта Корюшюв Чадырында, сонъ Алланынъ Сарайында. Къурбан чалмагъа тек руханийлернинъ акъкъы бар эди. Айванлардан гъайры, бахшыш оларакъ отьмек, шарап, зейтюн ягъы, берекетнинъ биринджи мейваларыны кетире эдилер. Къурбанларнынъ ве бахшышларнынъ бир къач чешити бар эди: япылгъан гуна ичюн къурбан, Алланынъ яхшылыкълары ичюн бахшыш, берильген адакъ ичюн къурбан, озь истегинен кетирильген къурбан я да бахшыш. Бойле къурбанлар ве бахшышлар Алланен бирликте адамнынъ ашагъан ашы киби эди. Исраиллилер Аллагъа кетирген къурбанлар ве бахшышларнынъ бир къысмы руханийлерге ве левийлилерге бериле эди. Янъы Васиетке коре, Месихнинъ хач устюндеки олюми – бутюн инсаниетнинъ гуналары ичюн кетирильген къурбандыр.

Къуртарыджы – бакъ. Къуртулыш.

Къуртулыш – Мукъаддес Китапта бу сёз Алла адамгъа я да бутюн халкъкъа япкъан ярдымыны, оларны телюке ве душманлардан къуртаргъаныны анълата. Амма баш манада къуртулыш – иманлыларнынъ бутюн гуналарындан къуртулышы, Алланен мунасебетте булунув ве эбедий омюрдир. Янъы Васиетке коре, адамларгъа бу имкянны Иса Месихнинъ хач устюнде ольгени ве тирильгени бере, ве эр бир адам Месихке иман этип къуртулыш ала. Эски Васиетте Исраиль халкъыны Мысыр эсиринден къуртаргъан Аллагъа «Къуртарыджы» дей эдилер. Месихчилер бу адны Иса Месихке де берелер, чюнки О, Озюнинъ къурбанлыкъ олюминен Онъа иман эткенлерни гуна ве олюм укюмдарлыгъындан къуртарды.

Лепра хасталыгъы – бакъ. Тери хасталыгъы.

Либан – бакъ. Къокъулы шейлер.

Маясыз Пишкен Пите Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Мелеклер – Аллагъа хызмет эткен рухлар. Олар адамларгъа Алланынъ эмирлерини бильдирелер ве ярдым этелер. Мукъаддес Китапта базы энъ белли мелеклернинъ адлары бар – Микъаиль, Джебраиль. Бир заманларда мелеклернинъ бир къысмы Аллагъа къаршы чыкътылар ве Иблиснинъ тарафыны алып, Аллагъа ибадет этмектен вазгечтилер. Ойле мелеклерге «тюшкен мелеклер» деп айталар.

Мелкиседек – Салим шеэрининъ падишасы ве руханийи. Ибраим онъа арбий гъаниметнинъ он пайындан бир пайыны берген сонъ, Мелкиседек оны багъышлады (Баш 14.17-20). Еудийлерге мектюпте Мелкиседекнинъ руханийлиги Месихнинъ руханийлигине тенъ къоюла (Еуд 5.6).

Месих – (къ. еуд. Машиах; къ. юн. Христос) сёзю-сёзюне «ягънен сюртюльген» манасыны анълата. Къадимий Исраильде Алла Озь хызметине сайлагъан руханийлер, пейгъамберлер ве падишалар зейтюн ягъынен сюртюле эдилер. Пейгъамберлернинъ ярдымынен еудийлерге айткъанына коре, Алла дюньягъа Месихни ёлламагъа сёз берди. О, Исраиль халкъыны къуртарып, дюньянынъ халкъларына эбедиен падишалыкъ этеджек эди. Исанынъ вакътында еудийлер кергинликнен Къуртарыджынынъ келеджегини беклей эдилер. Оларнынъ умют эткенине коре, О, оларны эджнебий баскъынджылар – римлилерден азат этип, Исраильнинъ эвельки шуретини тиклейджек эди. Амма дюньягъа кельген Къуртарыджы – Иса Месих – даа чокъ шей япты. О, бутюн инсаниетни гуна къуллугъындан ве олюмден къуртарды. Онынъ ярдымынен Алла адамларгъа янъы эбедий васиетни берди.

Месихнинъ душманы – (къ. юн. антихристос) яманлыкъ озю олгъан шахыс. О, дюньягъа Месихнен дженк этмек ичюн келеджек, амма сонъунда Месих оны енъеджек. Юхан Месих акъкъында ялан айткъанларгъа ве шунынънен Къуванчлы Хаберге къаршы чыкъкъанларгъа да «Месихнинъ душманлары» дей. Иса сонъки вакъытларда пейда оладжакъ «ялан месихлер» (къ. юн. текликте псевдохристос) акъкъында эвельден хабер бере.

Месихчи – Иса Месихнинъ тарафдары, Оны озь Къуртарыджысы киби къабул эткен ве Онынъ огретювине коре яшамагъа тырышкъан адам.

Мескен (Корюшюв Чадыры) – ерини денъиштирмеге мумкюн олгъан буюк Мукъаддес Чадыр. Алланынъ эмирине бойсунып, исраиллилер оны ясап, сахрада юрген вакътында озьлеринен ташый эдилер. Чадырда Васиет Сандыгъы сакълана эди. Исраиллилернинъ ордусында бу ер Алланынъ Эви сайыла эди. Чадыр огюнде еудийлер Аллагъа ибадет эте ве къурбан чала эдилер. Сулейман Ерусалимде Алланынъ Сарайыны къургъан сонъ, Мукъаддес Чадыр анда кочьти.

Мескен (Корюшюв Чадыры)

Мукъаддес (азиз) – бу сёз биринджиден Алланы анълата. Алла ичюн айырылгъан эр шей де мукъаддестир, булар: Алланынъ Сарайы, Аллагъа хызмет этмек ичюн къулланылгъан шейлер ве Онъа ибадет эткен адамлар (Тевратта – Исраиль халкъы, Инджильде – иманлылар топлашувы). Инджильде бутюн месихчилер озьлерининъ дегиль, лякин Мукъаддес Алланынъки олгъанлары ичюн, «азизлер» деп адландырдылар. Ондан гъайры, бу сёз шахсий ве рухий темизликни косьтермек мумкюн.

Мукъаддес Рух – Алланынъ Руху. Онъа эм Бабасына, эм Огълуна Алланынъ бутюн хусусиетлери менсюптир. Инджиль китабына коре, Иса Месихке иман эткен адамлар Мукъаддес Рухны къабул этелер. О, оларны огрете ве кучь бере.

Мысыр – Египет, Фелестинден дженюбий гъарп тарафында ерлешкен мемлекет. Къадимий еудийлер анда 400 йыл яшадылар. Мысырлыларнынъ зулумы чокълашкъанда, Рабби еудийлерни андан азатлыкъкъа алып чыкъты.

Мюр – бакъ. Къокъулы шейлер.

Нух – къадимий заманда Алла бозукъ инсаниетни ёкъ этмеге истеди. Тек бир инсафлы олгъан Нухны ве онынъ къорантасыны къалдырмагъа разы олды. Нух, Алланынъ эмирини алып, буюк бир сандыкъ къурды да, бутюн къорантасыны анда алды. Олар сандыкъкъа киргенинен, бутюн дюньяда сув ташкъыны башланды. Бу ташкъындан тек Нухнынъ къорантасы къуртулды. Сонъ олардан янъы инсаниет догъды (бакъ. Баш 6–9).

Одев (одеме) – пара тёлеп, бир адамнынъ я да бутюн халкънынъ къуллукътан я да эсирден азат этилюви. Иса Месихнинъ къурбан оларакъ берильген джаны Онъа иман эткенлерни гуна ве эбедий олюмнинъ къуветинден къуртаргъан одев олды.

Одеме Куню – бакъ. Байрамлар.

Олюлернинъ дюньясы (къ. еуд. Шеол; къ. юн. Гадес) – Тевратта язылгъанына коре, адам ольген сонъ олюлернинъ дюньясына тюше. Олюлер дюньясыны косьтермек ичюн даа бир сёз къулланыла эди – джеэннем. Инджильде джеэннем олюлер гуналары ичюн джезагъа огъратылгъан ер, деп сайыла. Келип чыкъышынен бу сёз Ерусалим янында олгъан Хинном вадийинен (къ. еуд. Ге-Хинном) багълы. Шу ерде эр вакъыт чёплюк ве къалымты якъа эдилер. Шунынъ ичюн джеэннем сёзюнинъ манасы гуналыларнынъ олюминден сонъ азап чекеджек ерини анълата.

Он пайда бир пай – берекетнинъ он пайда бир пайы. Исраиллилер оны руханийлерге Раббиге бахшыш оларакъ бермек керек эдилер. Бу пай Сарайнынъ кечинмесине, руханийлернинъ тамакъларына ве озьлери озьлерини бакъып оламагъан адамларгъа ярдым оларакъ масраф этиле эди.

Пейгъамбер – Алланынъ ирадесини илян этмек ичюн, Рабби сайлагъан адам. Мукъаддес Рухнынъ тесиринде лаф эткен пейгъамберлер келеджекте оладжакъ вакъиаларны ачмакътан гъайры, огретиджи ве къабаатлайыджы олып, адамларны тёвбе этмеге ве Аллагъа чевирильмеге чагъыра эдилер. Пейгъамберлер, Месих даа догъмаздан эвель, Онынъ келеджеги акъкъында айта эдилер. Эски Васиетте чокъ пейгъамберлер акъкъында тариф этиле ве оларнынъ пейгъамберликлери косьтериле; Эски Васиетнинъ чокъусы китаплары оларнынъ адынен адлангъан. Пейгъамберлер Янъы Васиетте де анъыла – бу, Мукъаддес Рухнынъ кучюнен лаф эткен ве Алла оларгъа ачкъаныны башкъаларына огреткен иманлылар.

Песах – бакъ. Байрамлар.

Понтий Пилат – римли аким, Иса джезалангъан вакъытта Еудиенинъ акими (м. с. 26-36 с.). Онынъ разылыгъыны алмайып, адамны джезаламагъа олмай эди. Тек Понтий Пилат олюм джезасыны тасдыкълай эди. Еудий башлыкъларынен яхшы мунасебетте олмаса да, исьян котермесинлер деп, эксериетнен оларнынъ талапларыны беджере эди.

Пут – халкълар табынгъан, бирде-бир аллагъа ошагъан эйкель я да даа башкъа бир шей.

Раатлыкъ куню – (къ. еуд. шаббат) джумаэртеси, исраиллилернинъ мукъаддес куню. Шу кунни олар бир тюрлю иш япмайып, Аллагъа багъышламакъ керек эдилер. Инджиль заманында раатлыкъ куню шеэр диварындан бир километрден зияде узакълыгъына кетмек ясакъ этиле эди. Единджи йыл да хусусий олып, шу йылы топракъ ишленильмейджек эди. Еди кере еди йыл кечкен сонъ, эллинджи йыл Юбилей йылы деп илян этиле эди. Шу йылы борджлар багъышлана эди, топракъ исе эвельки сабыларгъа къайтарыла эди.

Равви (Раввуни) – къ. еуд. сёзю-сёзюне «меним улу». Бойле сёзнен урьметли адамларгъа, эксериетнен оджаларгъа дей эдилер.

Рим – Янъы Васиетте тасвир олунгъан вакъыткъа къадар Рим шеэри Акъ денъиз этрафындаки чокъ мемлекетлерни, шу джумледен Фелестин топракъларыны да бойсундырды ве буюк империянынъ пайтахты олды. Фелестин топрагъында, башкъа ерлерде киби, римлилер озь ордусыны къалдырып, эр бир къаршылыкъны таш юрекнен ёкъ эте эдилер. Бунынънен берабер, буюк империягъа менсюплик, икътисадият ве тюрлю къысымлар арасында фикир денъишювге ёл ача эди. Рим империясынынъ гражданларына (оларнынъ бири эльчи Павел де олды) бутюн империяда айры акъ-укъукъ бериле эди. Меселя, судда олар императорнынъ укюмини талап этип ола эдилер.

Руханийлер – Мескенде ве сонъунда Ерусалимнинъ Сарайында къурбанлар ве бахшышлар ичюн джевапкяр олгъан, Аллагъа хызмет эткен адамлар. Тек Харуннынъ эвлятлары руханий олмакъ мумкюн эдилер. Руханийлер он эки болюкке айырылып, невбетнен хызмет эте эдилер. Олар Къанунда къайд этильген махсус урбаны кие эдилер. Бу урбанынъ эсас къысмы эфод эди. Онынъ огдеки ве арттаки къысмы бар эди. Бу къысымлар бир-бирине четлеринен къайышларнен пекитиле эди. Руханийлернинъ башында баш руханий олды; о, Алланынъ огюнде Исраиль халкъынынъ векили эди. Онынъ урбасы бунынъ темсили эди, хусусан устюнде он эки дегерли ташы олгъан оглюгидир. Шу ташлар устюнде он эки Исраиль къабилесининъ адлары язылгъан эди.

Руханийлер

эфод

Саддукийлер – Янъы Васиет девринде еудийлернинъ эки диний фыркъасындан бири эди. Юксек Шуранынъ чокъусы азалары, баш руханийлер ве оларгъа якъын адамлар саддукийлер эди. Башкъа, ферисе фыркъасына, бакъкъанда, олар тек Мукъаддес Языны таный ве агъзавий риваетлерге инанмай эдилер. Меселя, къыямет куню эписи олюлер тирилип, Алланынъ огюнде тураджакъларына инанмай эдилер.

Салым топлайыджы – Фелестинде Рим империясынынъ хазинесине берги топлагъан, ерли халкътан олгъан бир мемур. Олар Рим акимиетине хызмет эткенлери ичюн (бойле хызмет Къанунгъа къаршы эди), еудийлер бу мемурларны севмей эди, чюнки салым топлайыджылар халкътан арткъач акъча топлап, озьлерине къалдыра эдилер.

Самарие – Ерусалим шималинде, Галилеянынъ дженюбинде ерлешкен Фелестин виляети. Ассурие (Ашшур) укюмдарлыгъы заманында Исраильнинъ шималий къабилелеринден ве башкъа мемлекетлерден кочип кельген халкълар бу ерге сюргюн этильдилер. Мемлекетте къалгъан еудийлернинъ эвлятлары ве кочип кельген халкълар самариелилер олдылар. Еудийлер киби, самариелилер Мусанынъ Къануныны къабул эте, амма чокъ шейни башкъаджа анълай эдилер. Меселя, олар Аллагъа Ерусалимде дегиль, Геризим дагъында ибадет эте эдилер, анда оларнынъ баш ибадет ери бар эди. Еудийлер ве самариелилер бир-бирини имансыз сайып, къонушмай эдилер.

Саре – Ибраимнинъ апайы, Алла оны акъайынен берабер сайлады. Сайланмаздан эвель онынъ ады Сарей эди, сайлагъан сонъ Алла онъа Саре адыны берди. О, Аллагъа садыкъ олып ве Онынъ вадесини беклеп, акъайынен сеяат агъырлыкъларыны больди. Бутюн омюри баласыз олып, къартайгъан сонъ, Ибраимге Исхакъ огълуны догъурды.

Синагога – Языны окъумакъ, дува этмек ве диний адетлерни огренмек ичюн еудийлернинъ топлашувы, эм де бойле топлашувлар ичюн эв. Синагогада топлангъанда, адий иштиракчининъ биле Языдан парчаны окъумагъа ве окъугъан парчаны топлашувгъа анълатмагъа акъкъы бар эди. Сарайгъа бакъкъанда, синагогаларда къурбан чалынмай эди. Еудийлер яшагъан эр бир шеэрде ич олмадым бир синагога бар эди.

Синай – сахрадаки (земаневий Мысырда) дагънынъ ады. Шу дагънынъ устюнде Алла Мусагъа Он Эмирни багъышлады. Корюнгени киби, бу дагъ къадимий заманларда Хорев деп адлана эди, бугунь исе Джебель-Муса деп адлана.

Сион – Ерусалим шеэри ерлешкен байырнынъ ады. Шунынъ ичюн «Сион» дегенде, эксериетнен Ерусалим козьде тутула. Кочьме манада бу сёз Алланен бирликте инсафлылар яшагъан коктеки Ерусалим шеэрини козьде тута.

Сувгъа батырылып чыкъув – (къ. юн. баптисма) энъ муим диний мерасимлернинъ бири; диний джемиетке алынувны косьтере. Янъы Васиетте сувгъа батырылып чыкъувнынъ эки чешити косьтериле. Башта Ягъя, озьлерини Аллагъа багъышламакъ ве гуналарындан тёвбе этмеге истеген адамларны сувгъа батырып чыкъара эди. Иса Месихнинъ олюми ве тирилювинден сонъ сувгъа батырылып чыкъув даа терен мана ала: адам эвельки гуналы яшайышындан вазгечип, санки оле, амма Месихнен бирликте янъы омюрге тириле. Бойле сувгъа батырылып чыкъувдан сонъ адам Мукъаддес Рухны къабул эте. Кочьме манада Янъы Васиет Исанынъ «сувгъа батырылып чыкъувы»ны Онынъ азапларына къошулувны киби анълата, «Рухкъа батырылып чыкъув» акъкъында айткъанда, Мукъаддес Рухны къабул этювни козьде тута.

Сулейманнынъ Эйваны – Сарайнынъ шаркъ тарафындаки къапалы колонналы бина. Анда чокъ адам топлаша биле эди.

Теврат – бакъ. Къанун.

Теклиф пителери ичюн стол – башта Мескеннинъ, сонъунда Сарайнынъ ичинде тургъан стол. Руханийлер онынъ устюне даима Раббиге бахшыш оларакъ, он эки пите къоя эдилер.

Тери хасталыгъы (лепра хасталыгъы) – Мукъаддес Китапта адлангъан чешит тюрлю тери хасталыгъы. Бойле хасталыкъ адамны арамлай эди, ве о, бутюнлей тедавийленмегендже, башкъа адамлардан айры яшамакъ керек эди.

Тёвбе этюв – адам эвельки яшайышы гуналы ве Алла онен разы олмагъаныны анълап, Алладан, гуналары ичюн афу сорай, келеджекте гуна япмайып, Аллагъа хызмет этмеге сёз бере.

Фериселер – Янъы Васиет девринде еудийлернинъ эки диний фыркъасындан бири. Башкъа, саддукийлер фыркъасына, бакъкъанда, олар тек Мукъаддес Язынынъ дегиль де, чокъ ягъзавий риваетлернинъ талапларыны да дикъкъатнен беджермеге тырыша эдилер. Къыямет куню олюлер тирилип, Алланынъ огюнде тураджакъларына да инана эдилер. Олар элял темизликни беджерип, халкъ арасында буюк итибарнен файдалана, диний ве къатты къаиделеринен гъурурлана, диний къаиделерини къатты тутмагъан адамларны исе севмей эдилер.

Хайыр – Янъы Васиетнинъ эсас диний терминлеринден бири. Бу сёзнинъ манасы – Алладан адамгъа берильген хайырлы бахшыш. Алла оны бирде-бир ишлер ичюн дегиль де, Озь истегинен бере. Шунынъ ичюн хайыр Къанундан фаркъ эте. Къанун адалетликке коре Алланен адам арасында ве адамлар арасында олгъан мунасебетлерни тертипке къоя: эр бир адам озь акъкъыны ала. Энъ буюк хайыр – иманлыларгъа ачылгъан Алланен эбедий омюрдир.

Хач – Рим императорлыгъында Иса Месихнинъ вакътында энъ агъыр джинает япкъанларны хач устюне мыхлап, олюм джезасына огърата эдилер. Хачны, ерге сокъулгъан дирекке къалын бир тахта мыхлап, япа эдилер. Джезалангъанларны хачкъа мыхлап, я да багълап, чекишип ольмеге къалдыра эдилер. Бойле джеза энъ къоркъунчлы ве масхаралыкъ джезасы эди. Джинаетчи озь тахтасыны джезаланаджакъ ерине озю алып бара эди. О вакъытта «озь хачыны ташымакъ» ибареси пейда олды. Иса Месих хачкъа мыхлангъан сонъ, бу алет Иса берген къуртулыш ве омюрнинъ бельгиси олды.

Чалашлар Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Шейтан (Иблис, Беэльзебул) – Мукъаддес Китапта Алланынъ эсас душманына нисбетен бир къач сёз къулланыла. Къ. еуд. сатан сёзю (бундан «Шейтан» сёзю келип чыкъты) «душман» манасыны анълата. Къ. юн. диаболос (бельки, бу сёзден «Иблис» сёзю келип чыкъты) «алдатыджы, ийлекяр» манасыны ташый. Арам рухларнынъ башына нисбетен Беэльзебул ады да къулланыла. Шейтан ве онъа бойсунгъан рухлар адамларны алдата, оларгъа Аллагъа кельмеге кедер этелер, оларны эбедий олюмге кетирмеге тырышалар. Аллагъа къаршы чыкъкъан адамлар Шейтаннынъ тесирине огърайлар. Сырларнынъ ачылувы китабында, бир кунь ола, Шейтан бутюнлей енъиледжеги ве ёкъ этиледжеги акъкъында тариф этиле.

Эбедий омюр – Мукъаддес Китапкъа коре, бу дюньяда олюмсиз булунув дегиль де, Алланен бирликте янъы дюньядаки къасеветсиз омюрдир. Иманлылар ичюн оларнынъ Алланен бойле аралары артыкъ бу дюньяда башлана. Амма керчек эбедий омюр тек ердеки омюрлери биткен сонъ башлана.

Эзов оту – еудийлернинъ диний мерасимлеринде къулланылгъан от. Руханийлер эзов отунынъ япрагъы я да пытагъыны шингенликке (меселя, къурбаннынъ къанына) батырып, адамгъа я да бир шейге септирип, оны элялладылар ве азиз эттилер.

Эльчи – къ. юн. апостолос «бирде-бир вазифенен ёлланылгъан адам, хаберджи» манасыны анълата. Инджильде бу, Иса Месих сайлап Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн, ёллагъан адамдыр. Эльчи унваны адам ичюн буюк месулиет эди: Месих коктеки Падиша олгъаны киби, эльчи – Онынъ ер юзюнде олгъан векилидир. Биринджи эльчилер Исанынъ энъ якъын шегиртлери эди. Олар эр вакъыт Онынъ янында эдилер. Месих олип, тирильген сонъ, айны хызметке чагъырылгъан Павел де озюне «эльчи» деди. Къуванчлы Хаберни даркъаткъан башкъа адамларны да, меселя, Барнабаны, ойле адландырмакъ мумкюн эдилер.

Элял – Мусанынъ Къанунына коре, исраиллилер дикъкъатнен арамны элялдан айырмакъ керек эдилер. Базы айван, къуш, балыкълар ве чешит шейлер ве ашлар арам сайыла эди. Базы алларда адамлар да арам сайылды. Меселя, лепра хасталыгъынен хаста олгъан, олюге тийген адам, я да къан акъувнен чекишкен я да якъынларда бала тапкъан къадын арам ола эдилер. Арам олгъан адамларгъа диний мерасимлерде иштирак этмеге ве элял шейлерге тиймеге мумкюн олмай эди. Арамлыкънынъ себеби ёкъ этильген сонъ, элял олмакъ ичюн, адам белли мерасимлерни кутьмеге ве темизленмеге керек эди.

Эски Васиет – бакъ. Васиет.

Эфод – бакъ. Руханийлер.

Юбилей йылы – бакъ. Раатлыкъ куню.

Юксек Шура – (къ. юн. Синедрион; къ. еуд. Санхедрин) руханийлер, къанунджылар ве башкъа урьметли адамларнынъ топлумына Юксек Шура дей эдилер. Онынъ эркянына етмиш адам кире эди. Юксек Шурада тек диний дегиль, башкъа меселелер де чезиле эди; бу шура еудий халкъыны римлилер огюнде такъдим этип, юксек укюм вазифесини де беджере эди. Янъы Васиет вакътында шуранынъ муим къарарларыны Рим акимиети тасдыкълай эди.

Ягълав – бир диний мерасим. Адамнынъ башына ягъ якъылып я да силинип, адамны Алла сайлап бир муим хызметке чагъыргъаныны косьтере эди. Бундан сонъ адам падиша, руханий, базы вакъытта пейгъамбер олып, онъа берильген вазифелерни беджермеге башлай эди. Кочьме манада «ягълав» сёзю бир адам Алланынъ хызметине сайлангъаныны ве багъышлангъаныны анълата.

Язы (Язылар) – Янъы Васиетте Эски Васиетке «Язы» я да «Язылар» дей эдилер. Янъы Васиет язылгъан сонъ, Оны да Языгъа кирсеттилер.

Якъуп – Исхакъ ве Рефикъанынъ эки огъулларындан бири. Якъуп озь эгиз агъасы Исавдан сонъ догъгъанына бакъмадан, Алла оны сайлап, биринджи огъул акъкъыны берди. Якъупнынъ он эки огълундан еудий халкъынынъ он эки къабилеси пейда олды. Алла онъа Исраиль адыны берди. Сонъ онынъ бутюн огъулларына – еудий халкъына «Исраиль» дей башладылар. Якъуп адыны башкъа адамлар да, меселя, эльчилерден экиси ташыдылар.

Якъын адам – сёзю-сёзюне «янында олгъан бирев». Тевратта айны койнинъ сакини, джемиетнинъ азасы, къабиледештир. Оларгъа нисбетен белли къаиделерни кутьмек керек эди. Янъы Васиетте Иса «якъын» сёзюнинъ манасыны кенълештирди ве таныш олмагъан адам биле якъын олмакъ мумкюнлигини косьтерди.

Янъы Васиет – бакъ. Васиет.

Теврат ве башкъа тарихий китапларда къулланылгъан ольчюлер

Къадимий заманларда чешит халкъларда узунлыкъ, агъырлыкъ ве шингенлик ольчемек ичюн тюрлю системалар къулланыла эдилер. Бугуньки куньге базы ольчюлер меселесинде алимлер аля даа екяне бир фикирге кельмедилер.

Метиннинъ къолай къабул этильмеси ичюн, бу терджимеде биз ольчюнинъ земаневий метрик системасыны къулландыкъ. Эгер къадимий метинде ольчюлер къарарнен берильсе, биз оларны земаневий эквивалентине якъынлаштырдыкъ. Бунен берабер сноскаларда къадимий метиндеки ольчюлерни де бердик.

Узунлыкъ ольчюлери

Аммах (Баш 6.15) – тирсектен башлап орта пармакънынъ уджунадже олгъан узунлыкъ, къарарнен 45-50 сантиметр. (Бир аммах – бир тирсек узунлыгъы, я да ярым метр.)

Зерет (Чыкъ 28.16) – керильген къолнынъ баш пармагъынынъ уджундан чинатий пармакънынъ уджунадже олгъан узунлыкъ, къарарнен 23-25 сантиметр. (Бир зерет – бир къарыш, я да метрнинъ дёртте бири, я да черик метр.)

Тофах (Ехез 40.5) – авуч кенълиги, къарарнен 7,5-9 сантиметр.

Эцба (Йрм 52.21) – баш пармакънынъ кенълиги, къарарнен 2 сантиметр.

1 аммах = 2 зерет = 6 тофах = 24 эцба

Сепильген шейлернинъ ольчюлери

Хомер (Лев 27.16) – бесе-белли, бу сёзнинъ башлангъыч манасы – бир эшекнинъ юкю; къарарнен 220 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир хомер – беш чувал.)

Летек (Хош 3.2) – бесе-белли, хомернинъ ярысы; къарарнен 110 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир летек – эки бучукъ чувал.)

Эфа (Чыкъ 16.36) – Тевраттаки сепильген шейлернинъ эсас ольчюси, къарарнен 20-22 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир эфа – бир буюк къопкъа, я да ярым чувал.)

Сеа (Баш 18.6) – эфанынъ учьте бир къысмы, къарарнен 7 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир сеа – бир буюк савут.)

Омер (Чыкъ 16.16, 36) – эфанынъ онда бир пайы, эки литрге тенъ кельген ольчю. (Бир омер – бир чанакъ.)

Къав (4 Пад 6.25) – къарарнен, эфанынъ йигирмиде бир пайы, бир литрге якъын кельген ольчю. (Бир къав – ярым чанакъ.)

1 хомер = 2 летек = 10 эфа = 30 сеа = 100 омер = 200 къав

Шингенлик ольчюлери

Кор (3 Пад 4.22) – эм шинген, эм сепильген шейлернинъ ольчюси. Бир кор, къарарнен, бир хомерге (200-220 литрге) тенъ келе эди. (Бир кор – беш чувал, я да беш чапчакъ.)

Бат (3 Пад 7.26) – Тевраттаки шинген шейлернинъ эсас ольчюси. Ехезкель китабында 45.11 бат эфагъа тенъ келе. Бу ольчю, къарарнен, 20-22 литрге якъын эди. (Бир бат – бир буюк къопкъа.)

Хин (Чыкъ 29.40) – бесе-белли, батнынъ алтыда бир пайы, я да 3,7 литр. (Бир хин – эки чанакъ.)

Лог (Лев 14.10) – хиннинъ он экиде бир пайы, къарарнен 300 мл этрафында шинген шейлернинъ уфакъ ольчюси. (Бир лог – бир кучюк бардачыкъ.)

1 хомер = 1 кор = 10 эфа = 10 бат = 60 хин = 720 лог

Агъырлыкъ ольчюлери

Къадимий заманларда пара ёкъ эди, эсаплашкъанда исе ольчюге коре я алтын, я даа эксериетнен кумюш тёлей эдилер. Окъумагъа къолай олсун деп, буюк микъдарларны косьтермек ичюн, метрик системасынынъ эквивалентлерини къулланалар. Эсас кумюш акъчаны (шекельни) бельгилемек ичюн, терджимеде «кумюш» сёзю къулланыла. Сноскаларда къадимий метиннинъ догърудан-догъру сёзлери бериле.

Киккар (Чыкъ 38.25) ве шекель – Теврат заманларындаки Сурие ве Фелестинде олгъан эсас ольчюлер. Бир киккар – 30 килодан бираз зияде, бир шекель –10 граммдан бираз зияде эди. Чешит ерлерде там эквивалентлер бири-биринден фаркъ этмек мумкюн эди, шунынъ ичюн бир киккарда къач шекель олгъаныны догъру тайинлемек къыйындыр, умумий оларакъ 3 000 – 3 600. (Бир киккар – бир чувал; бир шекель – бир кумюш.)

Мане (3 Пад 10.17; Узеир 2.69) – орта бир ольчю, бесе-белли, Вавилондан келе, къарарнен 0,5-0,6 килограмм.

1 киккар = 60 мане = 3 000 шекель

Шекель гъает къыйметли мадделерни ольчегенде, даа да кучюк парчаларгъа болюне эди:

Бека (Баш 24.22) – ярым шекель.

Гера (Чыкъ 30.13) – шекельнинъ 1/20 къысмы.

1 шекель = 2 бека = 20 гера

Эски Васиет деври хронологиясы

Эски Васиет деври хронологиясы (м.э. 2300 – 1050 с.)

Эски Васиет деври хронологиясы (м.э. 1050 – 400 с.)

Ибраим ве агъа-къардашларынынъ эвлятлары

Ибраим ве агъа-къардашларынынъ эвлятлары

Теврат ве Зебур китапларында олгъан Иса Месих акъкъында базы пейгъамберликлер ве оларнынъ беджерилюви

Пейгъамберликлер | | Пейгъамберликлернинъ беджерилюви

Баш 18.18 Ибраимден улу ве кучьлю халкъ асыл оладжакътыр; Ибраим вастасынен ер юзюндеки бутюн халкълар эйилик тападжакълар.

Иса, Ибраимнинъ эвляды олып, бутюн халкъларгъа хайыр этеджек

Фаал 3.25 Сиз исе пейгъамберлернинъ эвлятларысынъыз ве Алла баба-деделеринъизге берген васиетнинъ мирасчыларысынъыз. Алла Ибраимге айткъанына коре, ер юзюндеки бутюн халкълар онынъ эвляды ичюн яхшылыкъ кореджеклер.

Микъа 5.2 Сен де, Вифлеем-Эфрата, Ехуданынъ баш шеэрлери арасында кичик олсанъ да, сенден Мен ичюн Исраильнинъ Башлыгъы чыкъаджакъ. Онынъ тамырлары заманларнынъ башындан, эбедийликтен келип чыкъа.

Исанынъ догъгъан ери

Мт 2.1 Иса Еудие виляетининъ Вифлеем шеэринде догъгъан сонъ, шаркътан Ерусалимге тылсымджы алимлер кельдилер. (Лк 2.4-7 бакъ.)

Еш 7.14 Мына, Рабби Озю сизге алямет береджек. Бакъынъыз, къыз юклю олып, огъул догъаджакъ, адыны Иммануэл къояджакълар.

Исанынъ къыздан догъулувы

Мт 1.18 Иса Месих бойле догъды: Онынъ анасы Мерьем Юсуфкъа нишанлы эди. Амма оларнынъ никяхларындан эвель Мерьемнинъ Мукъаддес Рухтан бала беклегени белли олды. (Лк 1.26-35 бакъ.)

Йрм 31.15 РАББИ бойле дей: – Рама шеэринде бир сес эшитиле, агълав ве аджджы къыямет! Балалары артындан Рахель агълай, тынчланмагъа истемей; онынъ балалары ёкъ энди!

Сабийлернинъ ольдюрилюви

Мт 2.16 Ирод исе, тылсымджы алимлер оны алдаткъанларыны корип, пек ачувланды ве, олардан билип алгъан вакъыткъа коре, Вифлеемде ве онынъ этрафында эки яшына етмеген эписи огълан балаларны ольдюрмек ичюн аскер ёллады. (Мт 2.18 бакъ.)

Еш 9.1-2 Кечкен заманда Зевулун ве Нафталий топрагъы ашаланды, амма келеджек заманда денъиз ёлу, Иорданнынъ башкъа тарафында яткъан мемлекет ве халкълар яшагъан Галилея шуретли оладжакъ. Къаранлыкъта юрген халкъ буюк ярыкъ корьди! Олюм топрагъында, олюм кольгесинде яшагъан адамлар ичюн ярыкъ парылдады.

Исанынъ Галилеядаки хызмети

Мт 4.12-16 Иса Ягъянынъ апске алынгъаныны эшитип, Галилеягъа къайтып кельди. Назарет шеэринден кетип, Зевулун ве Нафталий топракъларында, Галилея голю янындаки Къафарнаум шеэринде ерлешти. Бойледже, Ешая пейгъамбернинъ сёзю эда олунды: Эй, Зевулун топрагъы ве Нафталий топрагъы, голь ёлунда, Иордан аркъасы! Чокъ миллетнинъ юрту Галилея! Къаранлыкъта яшагъан халкъ буюк ярыкъ корьди! Олюм топрагъында, олюм саесинде яшагъан адамлар ичюн ярыкъ парылдады.

Текр 18.15 Алланъ олгъан РАББИ сизинъ аранъыздан, агъа-къардашларынъыздан, сизге манъа ошагъан бир Пейгъамберни асыл этеджек. Оны динъленъиз.

Бекленильген Пейгъамбер

Юх 6.14 Адамлар, Иса косьтерген бельгини корип: – Керчектен де, бу – дюньягъа келеяткъан Пейгъамбердир, – дедилер.

Еш 53.3 Адамлар Оны ашалады, Ондан башыны чевирди. Азап чеккен, чокъ хасталыкъ корьген акъай эди. Бизлер Ондан бетимизни чевире эдик, адамлар Оны ашалады, ве биз Оны адам ерине саймай эдик.

Иса еудийлернинъ тарафындан ред этильди

Юх 1.11 О, Озюнинъкилерине кельди, лякин Озюнинъкилери Оны къабул этмеди. (Юх 5.43; Лк 4.29; 17.25; 23.18 бакъ.)

Еш 11.2 Онынъ ичинде РАББИнинъ Руху олып, Онъа акъыл ве анълав, насиат, кучь ве бильги береджек ве Алладан къоркъмагъа огретеджек. (Збр 44.8; Збр 11.3-4 бакъ.)

Исанынъ икмети

Лк 2.52 Иса осе эди. Яшы арткъанынен, икмети де арта эди. Исагъа Алланынъ ве адамларнынъ хайыры да чокълаша эди. (Лк 4.18 бакъ.)

Зек 9.9 Эй, Сион къызы, чокъ къуван! Къуванчтан къычыр, эй, Ерусалим къызы! Мына, сенинъ падишанъ санъа келе! О, къабаатсыз. О, къуртарув бере. О, алчакъгонъюлли, эшек устюнде, эшек баласы устюнде отура! (Еш 62.11 бакъ.)

Исанынъ Ерусалимге тантаналы кириши

Юх 12.13-14 Пальма терегининъ пытакъларыны алып, Оны къаршыламагъа чыкътылар ве кучьлю сеслернен къычырып башладылар: – Аллагъа шукюр! Раббининъ Ады иле Келеяткъанны, Исраильнинъ Падишасыны шуретленъиз! Иса бир яш эшекни тапып, устюне минди. (Мт 21.1-11; Юх 12.12 бакъ.)

Збр 40.10 Мен ишангъан достум биле, отьмегимни ашап, манъа къаршы табаныны котерди.

Иса достунынъ тарафындан сатылды

Мк 14.10 Шу арада, Исаны сатмагъа истеп, он эки шегиртинден бириси Иуда Искариот баш руханийлернинъ алдына барды. (Мт 26.14; Мк 14.43-45 бакъ.)

Збр 26.12 Яланджы шаатлар манъа къаршы баш котерди, агъызларындан зулум чыкъа, лякин душманларымнынъ къолуна мени берме.

Исаны яланджы шаатлар къабаатладылар

Мт 26.59-61 Исагъа олюм джезасыны бермек ичюн, баш руханийлер ве бутюн Юксек Шура Онъа къаршы ялан шаатлыкъ къыдырсалар да, чокъ адам ялан шаатлыкъ этселер де, тапып оламадылар. Сонъунда эки шаат сёзге чыкъып, бойле дедилер: – Мына бу адам: «Мен Алланынъ Сарайыны йыкъып, учь куньде кене къурып олурым», – деди.

Еш 53.7 Оны эзиетледи, къыйнадылар, О исе агъзыны ачмады. Оны къой киби соймагъа айдап кетирдилер, къозу юнь къыркъкъан адамнынъ алдында индемейип тургъан киби, О да агъзыны ачмады.

Иса Онъа къаршы айтылгъан къабаатлавларгъа джевап бермеди

Мт 26.62-63 Биринджи баш руханий еринден турып, Исагъа: – Сен не ичюн джевап къайтармайсынъ? Оларнынъ Санъа къаршы шаатларына не айтаджанъ? – деди. Иса индемеди. (Мт 27.12-14 бакъ.)

Еш 50.6 Мени ургъанларгъа аркъамны, сакъалымны алгъанларгъа янакъларымны ачтым. Ашаламакътан ве тюкюриктен бетимни къапатмадым.

Исаны котеклеп, устюне тюкюрдилер

Мк 14.65 Базылары Онъа къаршы тюкюре башладылар. Онынъ бетини къапатып, башына урдылар ве: – Пейгъамберлигинъни косьтер! – деп къычырдылар. Сонъ хызметчилер де Оны урмагъа башладылар. (Мк 15.17; Юх 19.1-3; 18.22 бакъ.)

Збр 68.5 Себепсиз мени кореджек козьлери олмагъанлар башымдаки сачлардан да чокъ олды. Манасыз манъа къаршы чыкъкъанлар, меним душманларым кучьке кирди. Мен ич бир шей алмагъан олсам да, къайтарып бермеге меджбур этелер.

Исадан себепсиз нефретлендилер

Юх 15.24-25 Эгер Мен оларнынъ арасында башкъалары асыл япып оламагъан ишлерни япмагъан олсам, оларда гуна олмаз эди. Энди исе ишлеримни корип, Мени де, Бабамны да кореджек козю олмады. Лякин себепсиз Мени кореджек козьлери къалмагъаны акъкъында Къанунында язылгъан сёзлер беджерильмек керек.

Еш 53.4-5 «О хасталыкъларымызны Озюне алды, дертлеримизни Озь омузларына къойды». Бизлер исе, Оны Алла урды ве джезалады, деп тюшюндик. Амма О гуналарымыз ичюн яраланды, къабаатларымыз ичюн урулып къырылды. Бизде тынчлыкъ-аманлыкъ олсун деп, джеза Онынъ устюне тюшти, Онынъ яраларынен бизлер яхшы олдыкъ.

Иса Озюне башкъа адамларнынъ хасталыкъларыны алды

Мт 8.16-17 Акъшам устю Исанынъ алдына джин ургъан бир талай адамларны кетирдилер. Иса Озь сёзюнен арам рухларны къувып чыкъарды ве эписи хасталарны тедавийледи. Бойледже, Ешая пейгъамбер ярдымынен айтылгъан сёзлери беджерильди: «О хасталыкъларымызны Озюне алды, дертлеримизни Озь омузларына къойды».

Еш 53.12 Шунынъ ичюн буюклернинъ арасында Онъа бир пай береджегим, кучьлю адамларнен гъаниметни болюшеджек. О, джаныны олюмге берди, джинаетчилернен бир сайылды, устюне чокъ адамларнынъ гуналарыны алды, джинаетчилер ичюн ялварды.

Исаны гуналыларнен берабер хачкъа мыхладылар

Мт 27.38 Исанен даа эки айдутны – бирисини онъ тарафында, экинджисини сол тарафында хачкъа мыхлап къойдылар.

Збр 21.17 Мына, копеклер мени сарып алды; ачувлы сюрю этрафымны сарды, олар къолларымны ве аякъларымны тештилер.

Исанынъ къолларыны ве аякъларыны тештилер

Юх 20.27 Сонъ Томагъа бакъып: – Пармагъынъны мында къой, Меним къолларыма бакъ. Къолунъны узат да, оны багърыма къой. Энди имансыз олма, иманлы ол! – деди. (Юх 19.37; 20.25-26 бакъ.)

Збр 21.7-9 Лякин мен акъай дегиль, къуртым мен; адамлар мени масхара эте, халкъ исе менден игрене. Мени корьген эр кес мени мыскъыллай, башларыны саллап, менден нефретленип, лаф этелер: «О, РАББИге ишанды! РАББИ оны сакъласын! РАББИ ондан разы олса, оны къуртарсын!»

Исаны масхара этип, акъаретледилер

Мт 27.39-40 Кечип кетеяткъанлар башларыны саллап, Исагъа куфюр сёзлер айта эдилер: – Эй, Сен, Алланынъ Сарайыны йыкъкъан ве учь кунь ичинде къургъан адам! Озюнъни къуртарса! Эгер Сен Алланынъ Огълу олсанъ, хачтан тюшсе! (Мт 27.41-44; Мк 15.29-32 бакъ.)

Зек 12.10 Давутнынъ союна ве Ерусалимде яшагъанларгъа исе мерамет ве ярдым рухуны ёллайджагъым. Олар Онъа, озьлери тешип ольдюрген инсангъа бакъаджакълар ве Онынъ ичюн, бирден-бир ольген огълу артындан агълагъанлар киби, агълайджакъ, ольген биринджи догъгъан балагъа киби янаджакъ.

Исанынъ багърыны тештилер

Юх 19.34 Лякин аскерлерден бири Исанынъ багърыны мызракънен тешти. Шу дакъкъасы Онынъ багърындан къан ве сув акъып чыкъты.

Збр 21.19 Урбаларымны озьара болелер, кийимлерим ичюн джереп чекелер.

Аскерлер джереп чекип, Исанынъ урбаларыны пайлаштырдылар

Мк 15.24 Бундан сонъ Исаны хачкъа мыхлап астылар ве, джереп чекип, ким не аладжакъ деп, Онынъ урбаларыны пайлаштырдылар. (Юх 19.24 бакъ.)

Збр 33.21 Кемиклерининъ ич бириси сынмасын деп, О, оларнынъ эписини сакълар. | Исанынъ кемиклерини сындырмадылар | Юх 19.33 Исанынъ янына барып, Онынъ энди ольгенини корьдилер ве балдырларыны сындырмадылар.

Еш 53.9 Оны яман адамларнен мезаргъа къоймагъа ниетлендилер, лякин зенгиннинъ янында джыйылгъан эди. О ич бир яман шейни япмады, агъзындан ялан чыкъмады.

Исаны зенгин адамнынъ къабринде джыйдылар

Мт 27.57-60 Акъшам Ариматея шеэринден олгъан Юсуф адлы бир зенгин адам кельди. О да Исанынъ шегирти эди. Пилатнынъ огюне барып, Исанынъ беденини сорады. Пилат беденни онъа берильмесини буюрды. Юсуф джесетни алып, темиз кетен безге сарды ве озюнинъ къаяда оюлгъан янъы къабринде дефн этти. Къабирнинъ агъзыны балабан бир ташнен къапатып, кетти.

Збр 15.10 Сен олюлер дюньясында джанымны ташлап кетмезсинъ, Озь азизинъе мезарда чюрюмеге ёл бермезсинъ. (Мт 16.21 бакъ.)

Исанынъ тирилюви

Мт 28.9 Апансыздан оларнынъ къаршысына Исанынъ Озю чыкъып: – Мерабанъыз! – деди. Къадынлар Онынъ янына чапып бардылар ве аякъларыны къучакълап, теменна эттилер. (Лк 24.36-48 бакъ.)

Збр 67.19 Сен юксекликке котерильдинъ, эсирлерни эсирге алдынъ, инсанларнынъ ве исьянджыларнынъ бахшышларыны къабул эттинъ. РАББИ-Тааля анда яшасын!

Исанынъ кокке котерилюви

Лк 24.50-51 Иса шегиртлерини шеэрден тышарыгъа чыкъарып, Бетаниягъадже алып кельди. Анда эллерини котерип, оларгъа хайыр дувасыны окъуды. Дува окъугъанда, олардан узакълашып, кокке котерильди. (Фаал 1.9 бакъ.)

Хариталар

Хариталар

1. Хариталар
2. Къадимий Девир
3. Мысырдан Чыкъыш Ёлу
4. Фелестин Иса Месих Яшагъан Заманда
5. Ерусалим Иса Месих Яшагъан Заманда

6. Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих Яшагъан Заманда

7. Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни Даркъатмакъ Ичюн Япкъан Биринджи Сефери

8. Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни Даркъатмакъ Ичюн Япкъан Экинджи Сефери

9. Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни Даркъатмакъ Ичюн Япкъан Учюнджи Сефери

10. Эльчи Павелнинъ Римге Сефери

Хариталар

Къадимий девир

Мысырдан чыкъыш ёлу

Фелестин Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

Эльчи Павелнинъ Римге сефери

Къадимий девир

Къадимий девир

Мысырдан чыкъыш ёлу

Мысырдан чыкъыш ёлу

Фелестин Иса Месих яшагъан заманда

Фелестин Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

Эльчи Павелнинъ Римге сефери

Эльчи Павелнинъ Римге сефери

Table of Contents

Мукъаддес Китап

Зебур Ве Икмет Китаплары
Зебур

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
Алланынъ Адлары

Сёзлюк

Абдест
Ад
Азиз
Акъсакъал
Алланынъ Къозусы
Алланынъ Огълу
Алланынъ Падишалыгъы (Кок Падишалыгъы)
Алланынъ Сарайы
Алланынъ Шурети
Алоэ
Альфа ве Омега
Алямет
Аманлыкъ (селямет)
Амин
Арес-тёпе
Афталар Байрамы
Ахирет куню
Аштан-сувдан вазгечюв
Байрамлар
Баш руханий
Бельги (алямет)
Берекет Байрамы
Беэльзебул
Биринджи Махсул Байрамы
Вавилон
Васиет
Васиет Сандыгъы
Васиетнинъ таш левалары
Галилея
Давут
Давутнынъ Огълу
Денъиз хавузы
Дженнет
Джеэннем
Дин къардашлары
Еудие
Еудий
Еудийлер
Ёл (Раббининъ Ёлу, Алланынъ Ёлу)
Иблис
Ибраим
Иманлылар топлашувы
Император
Инджиль
Инсан Огълу
Инсафлыкъ
Ирод
Иса
Исраиль
Керувлар
Кинаели икяе
Кок Падишалыгъы
Корюшюв Чадыры
Къадимий арамий тили
Къадимий еудий тили
Къадимий юнан тили
Къандиль
Къанун (Мусанынъ Къануны, Теврат)
Къанун оджалары
Къокъулы шейлер. Алоэ
Къуванчлы Хабер
Къурбан ери
Къурбан чалув ве бахшыш кетирюв
Къуртарыджы
Къуртулыш
Лепра хасталыгъы
Либан
Маясыз Пишкен Пите Байрамы
Мелеклер
Мелкиседек
Месих
Месихнинъ душманы
Месихчи
Мескен (Корюшюв Чадыры)
Мукъаддес (азиз)
Мукъаддес Рух
Мысыр
Мюр
Нух
Одев (одеме)
Одеме Куню
Олюлернинъ дюньясы
Он пайда бир пай
Пейгъамбер
Песах
Понтий Пилат
Пут
Раатлыкъ куню
Равви (Раввуни)
Рим
Руханийлер
Саддукийлер
Салым топлайыджы
Самарие
Саре
Синагога
Синай
Сион
Сувгъа батырылып чыкъув
Сулейманнынъ Эйваны
Теврат
Теклиф пителери ичюн стол
Тери хасталыгъы (лепра хасталыгъы)
Тёвбе этюв
Фериселер
Хайыр
Хач
Чалашлар Байрамы
Шейтан (Иблис, Беэльзебул)
Эбедий омюр
Эзов оту
Эльчи
Элял
Эски Васиет
Эфод
Юбилей йылы
Юксек Шура
Ягълав
Язы (Язылар)
Якъуп
Якъын адам
Янъы Васиет
Узунлыкъ ольчюлери
Сепильген шейлернинъ ольчюлери
Шингенлик ольчюлери
Агъырлыкъ ольчюлери
Эски Васиет деври хронологиясы
Ибраим ве агъа-къардашларынынъ эвлятлары

Теврат ве Зебур китапларында олгъан Иса Месих акъкъында базы пейгъамберликлер ве оларнынъ беджерилюви

Хариталар

- Хариталар
- Къадимий девир
- Мысырдан чыкъыш ёлу
- Фелестин Иса Месих яшагъан заманда
- Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

- Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

- Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

- Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

- Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

- Эльчи Павелнинъ Римге сефери